Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атлант мұхитындағы дауыл маусымы
Hurricane season in the Atlantic Ocean
1909 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы – Атлант мұхитындағы дауыл маусымының орташа деңгейі болды. Маусымда он үш тропикалық циклон пайда болды, олардың он екісі тропикалық дауылға айналды; алтысы – дауылға, ал төртеуі – күшті дауылға дейін күшейді. Маусымның алғашқы даулы 15 маусымда қалыптасты, ал соңғы дауыл 14 қарашада экстратропикалық циклонға айналды. Маусымның ең ірі даулы тамыз айының соңында Кіші Антиль аралдарының шығысында пайда болды. Бұл дауыл Кіші Антиль, Үлкен Антиль аралдары мен Мексиканы қиратты, шамамен 4000 адам қаза тауып, 50 миллион доллардан астам (1909 жылғы АҚШ доллары) шығын келтірді. 1909 жылғы маусым өте қауіпті және қиратушы болды, кем дегенде 4673 адамның өмірін алып, 77,3 миллион долларға жуық залал келтірді, оның көп бөлігі маусымның алтыншы және сегізінші дауылдарынан туындады. Шілде айының ортасында маусымның төртінші даулы Техас штатындағы Фрипорт қаласына 3-санатты дауыл ретінде соқты, 41 адамның өмірін қиып, 2 миллион долларлық зиян келтірді. Қыркүйек айының ортасында маусымның сегізінші даулы Луизиана штатындағы Гранд-Айл маңында құрлыққа 3-санатты дауыл ретінде соқты, кем дегенде 350 адамның өмірін алып, 10 миллион долларлық зиян келтірді. Дауылдың толқыны 3 шақырымға дейін құрлыққа еніп, мыңдаған үйді қиратты. Қазан айының ортасында маусымның он бірінші даулы қалыптасып, Куба, Флорида Киі аралдары мен Багама аралдары арқылы 3-санатты дауыл ретінде өтті. Кем дегенде 2 миллион долларлық зиян келтірілді және кем дегенде 22 адам қаза тапты. Соңында, маусымның соңғы даулы Багам аралдарының солтүстік-шығысында экстратропикалық циклонға айналуға дейін шығыс Ямайка мен Эспаньола аралдарына дауыл ретінде соқты. Бұл дауыл 198 адамның өмірін алып, 7 миллион долларлық зиян келтірді.
The 1909 Atlantic hurricane season was an average Atlantic hurricane season. The season produced thirteen tropical cyclones, twelve of which became tropical storms; six became hurricanes, and four of those strengthened into major hurricanes. The season's first storm developed on June 15 while the last storm transitioned into an extratropical cyclone on November 14. The most notable storm during the season formed in late August, while east of the Lesser Antilles. The hurricane devastated the Lesser Antilles, the Greater Antilles, and Mexico, leaving around 4,000 fatalities and more than $50 million (1909 USD) in damage. The 1909 season was very deadly and destructive, featuring at least 4,673 fatalities, and $77.3 million in damage, mostly due to the sixth and eighth hurricanes of the season. In mid July, the fourth storm of the season hit Freeport, Texas, as a Category 3 hurricane, killing 41 people, and causing $2 million in damage. In mid September, the eighth storm of the season made landfall near Grand Isle, Louisiana, as a Category 3 hurricane, killing at least 350 people and causing $10 million in damage. The storm's storm surge is responsible for destroying thousands of homes, as it penetrated 2 mile (3 km) inland. In mid October, the eleventh storm of the season developed, and tracked across Cuba, the Florida Keys, and the Bahamas as a Category 3 hurricane. At least $2 million in damage was caused, and at least 22 deaths were recorded. Lastly, the final storm of the season struck eastern Jamaica and Hispaniola as a hurricane before transitioning into an extratropical cyclone northeast of the Bahamas. The storm killed 198 people, and caused $7 million in damage.
Маусым қорытындысы
Тропикалық циклогенез 15 маусымда немесе одан сәл бұрын басталды, сол кезде Кариб теңізінің оңтүстік-батысында алғашқы жүйе анықталды. Маусым айында тағы екі дауыл болды. Шілдеде Веласко дауылы пайда болды. Тамыз айы ең белсенді ай болды, төрт тропикалық дауыл, оның ішінде Монтеррей дауылы тіркелді. Қыркүйек айында екі жүйе болды. Олардың бірі – Гранд-Айл дауылы, маусымның ең күшті тропикалық циклоны болды, максималды тұрақты жел жылдамдығы 120 миль/сағ (195 км/сағ) және ең төменгі барометриялық қысым тіркелді. Қазан және қараша айларында әрқайсысында бір дауыл болды: Флорида-Кейз дауылы және Үлкен Антиль аралдары дауылы. Маусымның он екінші және соңғы циклоны – Үлкен Антиль аралдары дауылы, 14 қарашада Атлант мұхитында, Кіші Антиль аралдарының солтүстік-шығысында экстратропикалық циклонға айналды. Маусымда барлығы 12 тропикалық дауыл болды, оның 6-сы дауылға дейін күшейді. Бұл 1901 жылғы 13 тропикалық дауылнан бері бір маусымдағы ең көп тропикалық дауыл көрсеткіші. Landsea және тағы басқалар жүйесін қазіргі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 2-санатты дауылға жаңартты. Сонымен қатар, екінші дауыл да дауылға дейін жаңартылды.
Tropical cyclogenesis began on or shortly before June 15, when the first system was initially detected in the southwestern Caribbean. The month of June featured two other storms. One cyclone formed in July, the Velasco hurricane. August was the most active month, with four tropical storms, including the Monterrey hurricane. There were two systems in September. The former, the Grand Isle hurricane, was the most intense tropical cyclone of the season, peaking with maximum sustained winds of 120 mph (195 km/h) and a minimum barometric pressure of October and November each featured one storm, the Florida Keys hurricane and the Greater Antilles hurricane, respectively. The twelfth and final cyclone of the season, the Greater Antilles hurricane transitioned into an extratropical cyclone over the Atlantic Ocean to the northeast of the Lesser Antilles on November 14. The season had a total of 12 tropical storms, 6 of which intensified into a hurricane. This was the most tropical storms in a season since the total of 13 in 1901. while Landsea et al. upgraded the system from a tropical storm to a Category 2 hurricane on the modern day Saffir–Simpson hurricane wind scale. Additionally, the second storm of the second was also upgraded to a hurricane,
Маусымның белсенділігі жинақталған циклон энергиясы (ACE) көрсеткішімен 93-ке теңдесті. ACE – тропикалық циклон өмірі бойы қолданған энергияны көрсететін өлшем. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағаттық интервалдарда есептеледі, онда тропикалық және субтропикалық жүйелер 39 миль/сағ (63 км/сағ) немесе одан жоғары тұрақты жел жылдамдығымен болады, бұл тропикалық дауыл қарқындылығының шегі. Осылайша, тропикалық депрессиялар осы есепке кірмейді.
The season's activity was reflected with an accumulated cyclone energy (ACE) rating of 93. ACE is a metric used to express the energy used by a tropical cyclone during its lifetime. Therefore, a storm with a longer duration will have high values of ACE. It is only calculated at six hour increments in which specific tropical and subtropical systems are either at or above sustained wind speeds of 39 mph (63 km/h), which is the threshold for tropical storm intensity. Thus, tropical depressions are not included here.
Бірінші тропикалық дауыл
Маусымның алғашқы тропикалық циклоны 15 маусымда Никарагуаның оңтүстік-шығыс жағалауына жақын тропикалық депрессия ретінде алғаш рет анықталды. Солтүстікке қарай жылжу барысында, 12 сағат ішінде депрессия тропикалық дауылға айналды. Бірақ, тропикалық дауыл күшіндегі желдің өлшенгеніне нақтылық болмағандықтан, операциялық тұрғыдан бұл жүйе тропикалық дауыл ретінде жіктелмеді. Баяу, солтүстікке қарай қозғалысын сақтап, жүйе 45 миль/сағ (75 км/сағ) ең жоғары жел жылдамдығына жетті. 18 маусымда ол бірте-бірте батысқа бұрылды, нәтижесінде келесі күні таңертең Никарагуаның Пуэрто-Кабесас қаласының жанында құрғаққа шықты. Құрлыққа жеткеннен кейін дауыл әлсіреп, алдымен тропикалық депрессияға айналды, ал 19 маусым күні кешке Никарагуа мен Гондурас шекарасына жақын тарап кетті. Жүйенің нашар болуына байланысты, оның туралы аз ғана мәлімет тіркелді. Аймақтағы кемелер оның барлық өмір бойындағы ең төменгі қысымды 1009 мбар (hPa) деп хабарлады. Оның пайда болуы белгісіз, ал жүйенің алғашқы белгілері тропикалық дауыл ретінде байқалды. Шамамен бір күн бойы солтүстік-батысқа қарай Луизианаға жылжудан кейін, жүйе күрт бағытын өзгертті және Техастың оңтүстік жағалауына тікелей бағыт алды. 29 маусымда дауылдың 75 миль/сағ (120 км/сағ) жел жылдамдығына дейін күшейгені болжалды. Алайда, 1999 жылы Партагас жүйені қайта талдағанда, ол тек тропикалық дауыл болғаны анықталды. Дауыл шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай жылжыды және 4 шілдеде Бермуда мен Гранд-Багама арасында тарап кеткенге дейін әлсіреуін жалғастырды. Флоридада дауыл кейбір аймақтарға қатты жаңбыр әкелді. Бартоу мен Лейкленд қалаларында көшелерде су тұрды. Тампада желдің күші терезелердің сынуына себеп болды. Сонымен қатар, егістерге және телеграф пен телефон желілеріне "көп" зиян келді. Жағалауда бірнеше шағын қайықтар зақымданып, қирады.
The first tropical cyclone of the season was first identified as a tropical depression near the southeastern Nicaragua coastline on June 15. Tracking due north, the depression intensified into a tropical storm within 12 hours. Operationally, this system was not classified as a tropical storm as there was uncertainty of tropical storm force winds being measured. Maintaining a slow, northward movement, the system attained peak winds of 45 mph (75 km/h). On June 18, it gradually turned towards the west, leading to the storm making landfall near Puerto Cabezas, Nicaragua, the following morning. Once overland, the storm weakened, first to a tropical depression before dissipating near the Nicaragua Honduras border during the evening of June 19. Due to the weak nature of the system, little information was recorded on it. Throughout its existence, ships in the region suggested a minimum pressure of 1009 mbar (hPa; ). Its origins are unknown and the first indications of the system were as a tropical storm. After tracking northwest towards Louisiana for about a day. The system sharply changed direction and took a direct path towards the south Texas coastline. By June 29, it was estimated that the storm intensified into a minimal hurricane, attaining winds of 75 mph (120 km/h). However, reanalysis on the storm by Partagás in 1999 indicated that it was only a tropical storm. The storm moved east southeastward and continued weakening, until dissipating between Bermuda and Grand Bahama late on July 4. In Florida, the storm brought heavy rainfall to some areas. There was standing water on the streets of Bartow and Lakeland. In Tampa, winds exceeding shattered some windows. There was also "considerable" impact to crops and telegraph and telephone wires. Along the coast, several small crafts were damaged.
Жетіінші тропикалық дауыл
Мексика шығанағының ортасында 19 және 20 тамыз аралығында төмен қысым аймағы қалыптасты. Кемелер мен ауа райы карталары 22 тамызда сағат 00:00 UTC-де Кубаның батыс жағалауынан солтүстік-батысқа қарай тропикалық депрессия пайда болғанын көрсетті. Циклон батыс-солтүстік-батыс бағытта қозғалып, сол күні кешке Абако аралдарының оңтүстік бөлігіне соқты. 9 тамыздың таңында дауылдың жоғарғы жылдамдығы 50 миль/сағ (85 км/сағ) шамасында болған деп есептеледі, бұл бір кеме өлшеген ең төменгі барометрлік қысымға негізделген. Циклон қазіргі Флорида штатындағы Бока-Ратон маңында 09:00 UTC шамасында құрлыққа шықты. Ішке қарай жылжығанда, жүйе 30 тамыздың таңында Окихоби көлінің батысында тропикалық депрессияға дейін әлсіреп, солтүстік-батысқа қарай бұрыла бастады. Түске қарай циклон солтүстік-шығысқа бұрылды. 30 тамыздың кешінде дауыл Атлант мұхитына қайта оралды және келесі күні ертең тропикалық дауылға күшейді. Бірақ бұл күшею ұзаққа соқпады, циклон тропикалық депрессияға дейін әлсіреп, Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 120 миль (193 км) қашықтықта тарады.
A low pressure area formed over the central Gulf of Mexico between August 19 and August 20. Ships and weather maps indicate that a tropical depression developed from the low to the northwest of the western tip of Cuba at 00:00 UTC on August 22. The cyclone moved west northwestward and struck the southern end of Abaco Islands later that day. Early on August 9, the storm is estimated to have peaked with maximum sustained winds of 50 mph (85 km/h), based on a minimum barometric pressure of observed by a ship. The cyclone made landfall around 09:00 UTC near modern day Boca Raton, Florida. Moving inland, the system weakened to a tropical depression early on August 30 while just to the west of Lake Okeechobee, where it began curving northwestward. Around midday, the cyclone turned northeastward. Late on August 30, the storm reemerged into the Atlantic Ocean and restrengthened into a tropical storm early the following day. The reintensification was short lived, with the cyclone weakening to a tropical depression and dissipating about 120 mile (193 km) southeast of Charleston, South Carolina.
12-ші дауыл
Маусымның соңғы дауылы 8 қарашада Оңтүстік-Батыс Кариб теңізіндегі үлкен ауа райы жүйесінен пайда болды. Ямайкада Silver Hill плантациясында нөсер жаңбырдың ең жоғары деңгейі тіркелді, ол бүкіл елде кең ауқымды зардаптарға әкелді. Ел бойынша шамамен 500 000 банан ағашы су тасқыны салдарынан жойылды, бұл елдің жалпы өнімнің шамамен 20% құрайды. Дауыл салдарынан 30 адам қаза тауып, 7 миллион долларлық зиян келтірілді. Жақын орналасқан Гаитиде дауылдан ауыррақ зардаптар тіркелді, 166 адамның қаза болғаны расталды, ал жүздеген адамның қаза тапқаны болжануда. Бұған қоса, зиян кем дегенде 3 миллион долларға бағаланды. Көлемді су тасқыны мен көшкіндер толыққанды ауылдарды жойып, көлік инфрақұрылымын қиратты.
The final storm of the season formed from a large weather system over the southwestern Caribbean Sea on November 8. In Jamaica, torrential rains from the storm, peaking at at Silver Hill Plantation, wrought widespread damage. Throughout the country, roughly 500,000 banana plants were lost as a result of the floods, about 20% of the entire country's yield. The storm left 30 people dead and $7 million in damage. Nearby Haiti suffered more severe losses from the storm, with 166 people confirmed to have died and hundreds other presumed dead. Additionally, damage reached at least $3 million. Widespread flooding and landslides destroyed entire villages and ruined transportation.