Кіріспе

2005 жылғы Жәнк-факсты болдырмау туралы заң (JFPA), 2005 жылы АҚШ Конгресімен қабылданды және президент Джордж Буш 2005 жылдың 9 шілдесінде қол қойды. Бұл заң 1934 жылғы Коммуникациялар туралы заңға толықтырулар енгізеді, сондай-ақ 1991 жылғы Телефон тұтынушыларын қорғау туралы заң мен 2003 жылғы CAN SPAM заңына бұрын енгізілген өзгерістердің маңызды бөліктерін өзгертеді, олар ненің себебінен жәнк-факс мәселесіне қатысты.

Жәнк-факс туралы заңнаманың тарихы

Конгресс алғаш рет 1991 жылғы Телефон тұтынушыларын қорғау туралы заңда (TCPA) қоқыс факстер мәселесін қарастырды. Бұл заң телемаркетинг тактикасының кең ауқымды мәселелерін қарастырғанмен, кез келген адамның факс машинасына сұралмаған жарнама жіберуін заңсыз ететін ережелерді де қамтыды. Заң сондай-ақ, заңға (немесе заңға сәйкес қабылданған ережеге) қайшы келіп жіберілген факстің алушысына одан әрі бұзуды тоқтатуға бұйру, осындай бұзушылықтан туындаған нақты ақшалай шығындарды өндіріп алу, әр бұзушылық үшін заңмен белгіленген 500 доллар (қайсысы жоғары болса) немесе олардың қосындысын соттан талап ету құқығын берді. Егер сот айыпталушының заңды "қасақана" немесе "біліп-біліп" бұзғанын анықтаса, заң сотқа осы өтемақыны үш есеге дейін арттыруға мүмкіндік береді. Заң қабылданғаннан кейін, көптеген компаниялар қоқыс факстер жіберіп, олар көбінесе үлкен сомаларға сотқа тартылды. Қоқыс факстерді ең көп жіберген компания – fax.com, мемлекеттік органдар мен жеке тұлғалар тарапынан бірнеше рет сотқа шақырылды. Атап айтқанда, компания Стив Кирштің, қоқыс факстерге қарсы күрескен белсендінің, 2,2 триллион долларлық талабымен бетпе-бет келді. Компания бизнестен шығуға мәжбүр болды, бірақ fax.com сайты кейіннен басқа компания сатып алды. Осының салдарынан көптеген компаниялар Канадаға немесе Мексикаға көшіп кетті, немесе АҚШ-қа хабар таратуды жалғастыру үшін шетелде кеңсе ашты. Осыған қарсы тұру үшін Конгресс 2003 жылғы CAN-SPAM заңына (No. 108 187) шағын, бірақ маңызды түзетулер енгізді. Бұл түзету АҚШ-тан қоқыс факстерді жіберуді, сондай-ақ елден тыс жерден АҚШ-қа жіберуді заңсыз деп жариялады. АҚШ Федералды байланыс комиссиясы (FCC) да TCPA бойынша ережелерді қабылдады. Бұл ережелердің көпшілігі қоқыс факстерді жіберушілердің жауапкершілігін азайтуға бағытталған. Мысалы, FCC телефон компаниялары үшін жасалған "жалпы тасымалдаушы" ерекшеліктеріне ұқсас, факс таратушыларға және жіберушінің бұрыннан бар бизнес қарым-қатынасы бар ("EBR") алушыларға жіберілген жарнамаларға, егер жіберуші дұрыс бас тарту мүмкіндігін қамтамасыз етсе, босату құрды. Көптеген сотталушылар қоқыс факстерге қатысты сот ісінде осы ережелерге сүйенуге тырысты, бірақ олардың барлығы дерлік сәтсіз аяқталды, өйткені соттар FCC-нің мұндай ерекшеліктерді жасауға заңдық құқығы жоқ деп шешті. 2005 жылғы Қоқыс факстерді алдын алу туралы заң TCPA-ға шағын, бірақ маңызды өзгерістер енгізді. Атап айтқанда, ол FCC бұрын қабылдаған EBR босатуын заңдастыру үшін заңды өзгертті. Алайда, заң жобасына FCC-нің "жалпы тасымалдаушы" босатуларын бекітуге қатысты түзетулер енгізілген жоқ.

Сын

Жарнама берушілер мен факс таратушылар JFPA-ны қолдап, оны қолда бар тұтынушыларға жарнама жасау құралы ретінде қарастырды. Олар JFPA-ға дейін компаниялар тұрақты клиенттерге жарнамалар мен арнайы жеңілдіктер туралы хабарламаларды факс арқылы заңды түрде жіберуге құқылы емес екенін атап өтті. Өзгертілген заң бойынша, EBR ерекшелігі оларға мұны істеуге мүмкіндік береді. Екінші жағынан, тұтынушылар мен шағын бизнесті қорғаушылар да JFPA-ны қатаң сынға алды. Сыншылар бұл заң жобасының "тарихта алғаш рет басқа адамның немесе жеке тұлғаның сіздің келісіміңізсіз сіздің мүлігіңізді алуын заңдастырғанын" айтады. Олар компаниялар алушыларға ақша үнемдеуге мүмкіндік беретін хабарламаларды жіберсе де, жіберушілер сату жасауды күтіп, алушылардың қағазын, кеңсе тауарын және уақытын ұрлап, осы сатуды жарнамалайды. Кейбіреулер JFPA-ны "2005 жылғы Құқықсыз факс туралы заң" деп атады. Азаматтық сотқа берілген істерде сотталушылар көбінесе "қалыптасқан іскерлік қарым-қатынас" деген оң пікірге ие екенін айтады. Дегенмен, сотта жиі дәлелденгендей, егер жауапкер 21 FCC Rcd 3787 ережелерін сақтамаса, яғни заңсыз факсте жарамды "Бас тарту" (Opt-out) тармағы болмаса, бұл қорғаныс күшін жояды. Егер жарамды бас тарту шарты болмаса, жауапкер "қалыптасқан іскерлік қарым-қатынас" деген жағымды қорғаныстан пайдалана алмайды.