Кіріспе

Германиялық актер және жазушы (1928–2022)

Харди Крюгер (; туған аты Эберхард Август Франц Эвальд Крюгер; 12 сәуір 1928 – 19 қаңтар 2022) – 1944 жылдан бастап 60-тан астам фильмде түскен неміс актері және жазушысы. 1950-ші жылдары Германияда киножұлдызға айналғаннан кейін Крюгер халықаралық фильмдердегі рөлдерге көбірек бейімделді. Оның ішінде "Қашып кеткені" (1957), "Хатари!", "Сандейс" және "Сибель" (екеуі де 1962), "Феникстің қанаты" (1965), "Неретва шайқасы", "Санта-Виторияның құпиясы", "Қызыл шатыр" (барлығы 1969), "Барри Линдон" (1975), "Тым алыс көпір" (1977) және "Жабайы қаздар" (1978) фильмдерін атауға болады.

Ерте өмір

Харди Крюгер 1928 жылы Берлинде, Вединг қаласында Макс пен Огюст (Мейер) Крюгердің ұлы болып дүниеге келді. Крюгердің ата-анасы жақтас нацистер болған және ол 2016 жылғы сұхбатында "Гитлерді жақсы көруге тәрбиеленгенін" айтты. 1941 жылдан бастап ол Ордэнсбург Сонтофендегі элиталық Адольф Гитлер мектебінде оқыды. 15 жасында Харди Альфред Вайденманның "Жас бүркіттер" фильмінде кинодағы дебютін жасады. Осы жерде ол өмір бойына дос болып қалған көрнекті актер Ханс Сонкермен танысты. Сонкер режимнен қашып жүргендерге пана берген, жасырын түрде нацистерге қарсы күрескен адам еді. Ол Крюгерді тәрбиелеуге тырысты, ал ол досына қашқындарға хабар жеткізуге көмектесті. 1945 жылдың наурыз айында Крюгер 38-ші СС Нибелунгн Гренадерлік дивизиясына жіберілді және қатыстырып соғысқа тартылды. 16 жасар Крюгерге американдық отрядқа оқ атуға бұйрық берілді. Ол бас тартқандықтан, қорқақтық үшін өлім жазасына кесілді, бірақ басқа бір СС офицері бұл бұйрықты күштен шығарды. Крюгер осы оқиғаны нацизммен жол айырған сәт деп сипаттады. Соңынан ол СС-тің хабаршысы болды, бірақ кейін қашып, соғыс аяқталғанға дейін Тирольде жасырын өмір сүрді. Харди АҚШ әскерлеріне түсті және тұтқынға алынды, бірақ үш рет қашуға тырысты, үшінші рет сәтті қашты. Ол Амадео Антонио қорының мүшесі болды және өзінің тәжірибесіне сүйене отырып, экстремизмге қарсы және демократияны қолдап жиі сөз сөйледі.

Өмір және жұмыс

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Крюгер актерлік мансабын шағын сахналық рөлдермен жалғастырды. Ол актерлік мектепке оқуға ақшасы жетпеді. 1950-ші жылдары ол неміс киносының жұлдызы ретінде танылды, Отто Премингердің режиссерлік еткен «Ай көк» фильмінің неміс нұсқасы – «Ди Юнгфрау ауф дем Дах» (1953) фильмінде ойнады. Крюгер халықаралық рөлдер іздеді, себебі ол 1950-ші жылдардың неміс «Хайматфильм» киносын тым әсерсіз деп санады. 1957 жылы шыққан британдық соғыс фильмі «Қашып кеткені» («The One That Got Away») арқылы ол алғаш рет ағылшын тіліндегі көрермендер назарына ілікті, онда одақтастардан қашып, Германияға оралған жалғыз неміс тұтқыны Франц фон Верраның тарихы баяндалған. 1960 жылы Крюгер Танганьика аймағындағы (қазіргі Танзанияның бөлігі) Нгоронгоро шаруашылығын сатып алды, ол 13 жыл бойы оған тиесілі болды. Нгоронгоро және оның төңірегі Говард Хоукс режиссерлік еткен «Хатари!» (1962) фильмінің түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды, онда Крюгер Джон Уэйнмен бірге ойнады. Ол түсірілім кезінде осы аймаққа настолько ғашық болды, сол жерде өмір сүруді шешті. Бірақ ол «соғыс фильмдері көңіл көтермейді және оларды түсірмеу керек» деп ойлады. Шындығында, соғыс кезіндегі өзінің тәжірибесі оған соғысты мақтауға қарсы болу үшін жеткілікті түрғысынан ауыр тиді. Ол сондай-ақ бірнеше еуропалық теледокументалды фильмдерге режиссерлік жасады. 1960 және 1970 жылдары Крюгер Танзаниядағы Меру тауының етегінде орналасқан «Хатари Лодж» ранчосында («Хатари!» фильмінің түсірілген жері) өмір сүрді. Осы кезде ол актерлік мансабынан зейнеткерлікке шығып, үйде көбірек уақыт өткізе алды, сондықтан бұл неке ұзаққа созылды.