Кіріспе

Неміс юморисі (1923–2011)

Бернхард Виктор Кристоф Карл фон Бюлов (12 қараша 1923 – 22 тамыз 2011), Викко фон Бюлов немесе Лориот атымен белгілі, неміс комедианты, юморист, карикатурист, кинорежиссер, актер және жазушы. Ол өнерде тек Лориот деген атпен танылды, бұл Бюлов отбасының елтаңбасында бейнеленген құс – иволганың французша атауы. Ол карикатураларымен, Эвелин Хаманмен бірге 1976 жылғы «Лориот» телесериалындағы очерктерімен және «Эдипусси» (1988) мен «Паппа Анте Портас» (1991) атты екі фильмімен танымал болды. «Біздің ең жақсыларымыз» («Unsere Besten») телешоуында Лориот барлық уақыттағы ең үздік 54 неміс адамның қатарында болды. Осы телешоудың комедиялық арнайы эпизодында ол ең танымал неміс комедианты деп танылды.

Ерте және жеке өмір

Викко фон Бюлов Пруссияның Бранденбург-ан-дер-Хавель қаласында, қазіргі Бранденбург, Германияның солтүстік-шығысында дүниеге келген. Бюловтар отбасы неміс аристократиясына жатады. Оның ата-анасы, Иоганн Альбрехт Вильгельм фон Бюлов (1899–1972) және Шарлотта (туған тегі фон Родер, 1899–1929) оның туылғаннан кейін көп ұзамай ажырасып, анасы ол алты жасқа толғанда қайтыс болды. Фон Бюлов пен оның інісі Берлинде әжесімен өсті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, фон Бюлов әлі мектепте оқып жүрген. Орта мектепті ерте бітірген соң, ол отбасылық дәстүрді жалғастырып, әскери офицер болды. Ол үш жыл бойы Шығыс майданына жіберілді, 3-ші танкке қарсы жаяу әскер полкінде (Panzergrenadierregiment 3) оберлейтенант қызметін атқарды. Фон Бюлов 1946 жылы Абитур емтиханын аяқтады. 1951 жылы Роми Шлумбомға (1929 жылы туған) үйленді, олардың екі қызы болды.

Көркемдік мансап

Бюловтың сурет салу қабілеті мектеп жылдарында-ақ ерекше көзге түсті. Соғыстан кейін ол Гамбургтегі Landeskunstschule-де графика және кескіндеме салаларын оқыды. 1950 жылдан бастап, ол француз тіліндегі "ориол" (құс) сөзінен алынған "Лориот" псевдонімімен карикатуралар жариялай бастады, бұл оның әулеттік нышаны болған. 2001 жылы Вупперталь университеті Лориотқа құрметті доктор ғылымының дәрежесін берді. Ол 1993 жылдан өмірінің соңына дейін туған қаласы Бранденбург-ан-дер-Хавельдің және өзі таңдаған Мюнсинг қаласының құрметті азаматы болды. Сонымен қатар, Лориот сол жылдан бастап Баварияның Сұлу өнер академиясының және 1997 жылдан бері Берлин өнер академиясының мүшесі болды. 2003 жылдың маусымында Берлин өнер университетінде театр өнерінен құрметті профессор атанды. Ол телеарналар, кино және басқа да салалардағы еңбектері үшін көптеген наградаларға ие болды. Ол Аммерландта, Старнберг көлінің жанында қарттықтан қайтыс болды.

Өзінің шығармашылығының ерекшеліктері

Оның карикатуралары ұсынылған жағдайдың, әдетте үлкен мұрынды кейіпкерлерінің қадір-қасиеті мен суреттің тақырыбы арасындағы қарама-қайшылыққа негізделген. Бұл элементтердің бірі міндетті түрде қалыптан шығады, мысалы, ол "Біз ерлер мен әйелдерге тең қарауды талап етеміз, тіпті емшектегі нәресте уақытша салмақтан айырылуы мүмкін болса да" деген тақырыпты, балаға сүт беріп тұрған, үлкен мұрынды ер адамның суретімен біріктіргенде. Оның карикатураларының тақырыптары көбінесе күнделікті өмірден, отбасылық және орта таптың өмірінен алынған. Осындай абсурдты жағдай мен кейіпкерлерінің абыройлы мінез-құлқы арасындағы қарама-қайшылықты оның түрлі скетчтері мен фильмдерінде де көруге болады. 1976 жылғы "Loriot" телесериалынан "Zimmerverwüstung/Das schiefe Bild" (бөлме қирауы/қисық сурет) эскизінде, үй иелеріне хабар беру үшін үйге келген лауазымды адамды – оны "Loriot" ойнаған – қызметші қыз жаңа ғана келгенде, әсем жиһазталған қонақ бөлмеде бір сәт отыруға шақырады. Күтуші орындықта отырып, жиһазға бір сәт қарайды. Содан кейін ол кішкентай майлы суреттің қисық ілінгенін байқайды. Оны түзетуге тырысқанда, жанындағы суретті итеріп алады, ол шеңберінен шығып түседі. Шамамен сол уақытта ол суреттердің астындағы үстелден бір нәрсені құлатып жібереді. Оны алуға тырысқанда, диванды жылжытуға тура келеді, оның екінші ұшы кішкентай үстелді итеріп, оны құлатып, одан әрі заттар еденге түседі. Бір-біріне тікелей байланысты әрекеттер тізбегімен, ол әр нәрсені ретке келтіруге тырысқан сайын бөлмеде одан да үлкен тәртіпсіздік туындайды, тіпті қабырғадағы сөрелер де құлайды. Зақымды қалпына келтіруге жасаған тыраша талпыныстары одан әрі зақым келтіреді және нәтижесінде қонақ бөлмесі дерлік толықтай қирап қалады. Соңында қызметші қыз қайтып келеді, ал соңғы кадр – есіктің алдында тұрған, бөлменің әлі де бүлінбеген бөлігіне қарап тұрған оның бейнесі. Лауазымды адам оған қарай жүріп, суретке ишара жасап, маңызды үнмен айтады: "Сурет қисық ілінген!" (Немісше: "Das Bild hängt schief!"). Осы эскизді "Loriot"-қа тән ететін нәрсе – ғана емес, бүкіл сахнаның толық абсурдтылығы, сонымен қатар кейіпкер өте ұқыпсыздық танытса да, ешқашан ашуланбай, апаттың дамуы кезінде қадір-қасиетін сақтайды. Соңғы ескерту тіпті кездейсоқ айтылады, мысалы, сурет бөлмедегі жалғыз проблема болғандай, көрерменді таңқалдырады (қызметші қыздың реакциясы көрсетілмейді). "Loriot"-тың зор танымалдылығы, оның нақты тілі және жоғары комедиялық сезімі, сериалдың эскиздерінен көптеген фразалар мен ойлардың неміс тіліндегі жалпы білімге және күнделікті сөйлеуге енуіне әкелді. Олардың арасында "йодль дипломы", "Осымен сізде өзіңізге тән бір нәрсе бар!" сияқты сөздер, "тас бит", сонымен қатар "Бірақ қазір сөйлеспеңіз", "Бұрынғыда бұғатталған суреттер көбірек болатын!", "Міне, пианино! Пианино, пианино!" немесе аудармасы қиын "Ах?!" ("О, солай ма?") сияқты сөздер бар.

Қызының Уикимедия Қорына қарсы ісі

Лориоттың қолтаңбасын көрсететін суреттер мен Лориоттың неміс тіліндегі Уикипедиясына енгізілуін көрсететін, Лориоттың туындыларының тақырыптарын бейнелейтін неміс жартылай почта маркалары 8 қарашада 2011 жылы Wikimedia Foundation-нан алынып тасталды. Бұл әрекетке 6 қазан 2011 жылы Берлиндегі Landgericht-те мұрагер, Сюзанн фон Бюлов қызы, Wikimedia-ға осы суреттерді пайдалануға тыйым салатын уақытша бұйрық беруіне себеп болды. Мұрагердің суреттерді жою туралы электрондық хатына жауап берілмеген соң бұл бұйрық шығарылды. Wikimedia сот процесінің шығындарын төлеуге міндетті болды.