Кіріспе

Yali орта мектебі (Yali High School), Яли (雅礼) деп те аталады, Қытай Халық Республикасының Хунань провинциясының Чанша қаласында орналасқан орта мектеп. Бұл Хунань мемлекеттік мектеп жүйесіндегі бірінші деңгейлі негізгі мектеп және елдегі ең таңдаулы мектептердің бірі. Қабылдау бәсекеге қабілетті, негізінен қала немесе провинция бойынша емтихандардағы баллға, сондай-ақ ғылым, музыка, спорт және өнер саласындағы талантқа негізделген. Мектеп және Чаншадағы басқа үш беделді жоғары мектеп (Чаншаның бірінші орта мектебі, Чанжун орта мектебі және Хунань университетіне қосылған орта мектеп) "Танымал төртеу" деп танылған. 2007 жылы Яли Қытайдағы ең үздік жүз мектеп веб-сайты жариялаған "Жоғары 100 мектеп" тізіміне енгізілді. Ол Хунань провинциясының үздік 100 мектептерінің тізіміне кірді (Бұл тізім провинция бойынша мектептерді жариялады және оларды ұлттық деңгейде бағаламайды).

Тарих

1906 жылы Қытайдағы Йель (雅礼协会) университетімен құрылған Яли мектебі (雅礼大学堂) ХХ ғасырдың бірінші жартысында америкалық жеке меншік мектеп болған және содан бері мемлекеттік мектеп болып табылады. Yali 雅礼 (пиньин: Yǎ Lǐ) атауы Конфуцийдің (论语 述而 7.18) "子所雅言,诗书执礼,皆雅言也" деген сөзінен алынған. Бұл сөз "Yǎ 雅" және "Lǐ 礼" деген мағынаны білдіреді. Ялидің мектеп түстері көк, ақ (Ял түстері) және қызыл (Қытай).

Құрылтай жылы

Браунелл Гейдж, Уоррен Сибери, Лоуренс Турстон және Артур Уильямс, барлығы 1890 жылдары Йель колледжінің түлектері, Қытайда Йельді құрды және 1901 және 1905 жылдар аралығында Чаншаға миссияны әкелді. 1906 жылы миссионерлік дайындық мектебі, яғни Яли мектебі, ашылды. Сол жылы Эдвард Хьюм Чаншада медициналық жұмысты бастады. Оның тәжірибелері 1946 жылы жазған "Doctors East, Doctors West: An American Physician's Life in China" (W. W. Norton & Company, Inc.) деген кітабында баяндалған. 1912 жылы Ялидің алғашқы түлектері диплом алды.

Дамыған табыстар

1914 жылы кампус кеңейтілді. 1928 жылы Яли өзінің әкімшілік және басшылық рөлдерін қытайлық педагогтарға аша бастады. Яли студенттері оқудағы жетістіктерімен танылса да, олар спортшылар да болды. Мектептің спорттық командалары футбол, волейбол, жарыс, мысалы, провинциялық және ұлттық турнирлерде жеңіске жетті.

Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары

1938 жылы Яли студенттері мен оқытушылары Қытайға жапондық шабуыл кезінде Чаншада бомбалаудан қашу үшін Батыс Хунаньдағы Юанлингке көшіп барды. 1946 жылы мектеп Чаншаға қайтып оралғанға дейін жеті жыл бойы Юаньлинда сабақ берді.

ҚХР-дың алғашқы жылдары

1948 жылдың қарашасында АҚШ үкіметі Қытайдағы американдықтарды эвакуациялауды бастады. Доктор Дуайт Рю Қытайдағы соңғы Йель Қытай өкілі болды. 1951 жылы доктор Рю "Америкалық капиталистік басқыншыларды" айыптау үшін мектепте өткен кездесуде Яли кампусындағы жаңа спорт залына әкелінді; ол көп ұзамай Гонконг арқылы Америкаға оралды. Сол жылы Чаншаның муниципалды үкіметі Яли мектебінің әкімшілігін өз қолына алып, оның атын Чаншаның No5 орта мектебіне өзгертті. Мектептің Йель Қытаймен байланысы бұзылып қалды. Кейінгі онжылдықтарда Яли Қытайдың көп бөлігін қамтыған саяси ахуалға тап болды. Дуайт Рю - Бетти Джин Рюның (қазіргі Б.Ж. Эльдер) әкесі. Бетти Чаншада өсіп, кейіннен ата-анасымен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Б.Ж. Эльдер 2003 жылы "Ориолдың әні" атты кітабын шығарды. Ол өзінің балалық шағын Чаншада Яли кампусында және отбасының мәжбүрлі кетуінен кейінгі онжылдықтарда Қытайға жасаған түрлі сапарларын сипаттайды.

Мәдени төңкерістен кейін

1980 жылы, сол кездегі No5 Чанша орта мектебі ретінде белгілі болған Яли, онжылдықтай хаостан кейін қайтадан жұмыс істеді. Дэн Сяопиннің "реформа және ашылу" саясаты арқылы сыртқы әлеммен байланыс орнату еркіндігі артты. 20-ғасырдың бірінші жартысындағы Яли түлектері Чанша мен Нью-Хейвен арасында жұмыс істей бастады, Яле Қытай байланысын қайта орнатуға тырысты. 1985 жылы мектеп Йель Қытай қауымдастығымен қарым-қатынасын қайта жаңғыртты және тағы да Яли деп аталды. Келесі жылы Йель Қытай бакалаврлары, қазір ағылшын тілі мұғалімдері ("ELI", Ялиелердің лақап аты) ретінде белгілі, кампусқа келіп, ағылшын кафедрасында оқытушылық міндеттерді қайтадан бастады.

Бүгін

1986 жылдан бастап Яли Қытайдағы орта білім беру мекемесі ретінде қайта құрылды. Білім министрлігі белгілеген стандартты оқу бағдарламасын ұстанған кезде, ол өзінің білім беру философиясын сабақтан тыс және арнайы білім беруді қамтиды. Мектеп жас саналарға сапалы білім беруі үшін провинциялық және ұлттық марапаттарға ие болды. 1992 жылы ол Чаншадағы алғашқы провинциялық негізгі мектептердің бірі болып танылды, бұл оны Қытайдың мемлекеттік мектеп жүйесіндегі ең үздік мекеме ретінде қалыптастырды. Яли көптеген басқа елдердің оқу орындарына барып, халықаралық деңгейде мектептермен қарым-қатынас орнатқан. 2001 жылы мектеп Йель университетінің президенті Ричард Левин бастаған Йель университетінің делегациясын Йель Қытай қауымдастығының жүз жылдығын және Йель университетінің үш жүз жылдығын атап өту үшін қабылдады. 2006 жылы Яли өзінің жүз жылдық мерейтойын атап өтіп, әлемнің барлық бөліктерінен бұрынғы оқушылар мен бұрынғы мұғалімдерді әкелді. 1999 жылдан бастап Яли мектебінде бірнеше филиал құрылды, олардың кейбіреулері толық орта мектептер, ал кейбіреулерінде тек орта мектептер бар. 2006 жылы Ялидің кіші бөлімінде белгілі бір білім беру саясатына байланысты оқу тоқтатылды. Мұғалімдер мен басқа да қызметкерлер Ялидің әр түрлі филиалдарына көшірілді.

Яли мектебі

Яли мектебі, немесе "Яли штаб-пәтері" деп аталады, ол қала орталығынан жақын жерде орналасқан күндізгі мектеп (Фуронг даңғылы мен Шаошан даңғылының арасындағы Лаодонг жолында). Негізгі оқу ғимараты 2012 жылы қайта салынған. 2018 жылы 3000-нан астам студент оқыды. 2011 жылы құрылған Халықаралық кафедра да Яли мектебінде орналасқан.

Нания орта мектебі

Нанья орта мектебі (, әдеби аудармасы "Оңтүстік Яли орта мектебі"), бұрын "Яли мектеп-интернаты" деп аталған, Чаншаның оңтүстігінде (Сянцзян жолында) орналасқан мектеп-интернат кампусы. 2012 жылы 7-ден 12-ге дейінгі сыныптарда 7000-нан астам оқушы оқыды. 2002 жылы жекеменшік мектеп ретінде құрылған, бірақ 2012 жылдан бері мемлекеттік мектепке айналдырылды. Хунань провинциясының үздік мектептерінің бірі болып саналады және Ялиді бағалайтын оқушылар үшін екінші таңдау болып қарастырылады. Оның кіші сыныптары Ялиге студенттердің маңызды көзі болып табылады: 2013 жылы Ялиге қабылданған жаңа оқушылардың үштен бірі Наньядан келген.

Бейя орта мектебі

Бейя орта мектебі (, сөзбе-сөз "Солтүстік Яли орта мектебі") - 2009 жылы құрылған, ол Чаншаның солтүстігінде орналасқан мемлекеттік мектеп-интернаты. 2012 жылы Бейяға 7-9 сыныптар арасындағы 3000-ға жуық оқушы қатысты.

Yali Group-тың басқа мүшелері

Yiya орта мектебі - 2010 жылы Чанша округінің қала маңындағы Yihaixincheng тұрғын үйлерінің тұрғындары үшін құрылған орта мектеп. Yali Tianxin орта мектебі, бұрын Changsha Normal School деп аталатын, 2013 жылы Tianxin аудандық үкіметі қолдаған Yali Group компаниясы қабылдаған мемлекеттік орта мектеп. Yali Yuhua орта мектебі - 2011 жылы құрылған, Нанья қаласының маңында Хуахоу жолында орналасқан мемлекеттік орта мектеп. Яли эксперименталды мектебі - 2012 жылы құрылған мемлекеттік орта мектеп, ол Лаодонг жолында, Ялиден 100 метрдей қашықтықта орналасқан. 2014 жылы мектеп Зуоцзяньға көшірілді. Чанья эксперименталды мектебі - 2013 жылы құрылған, Солтүстік Чаншадағы Бейчен дельтасында орналасқан мемлекеттік орта мектеп. Yali Peicui School - 2016 жылы құрылған, Пейчуи орта мектебімен ынтымақтастық нәтижесінде құрылған, Лаодун жолындағы бұрынғы Yali эксперименталды кампусында орналасқан жеке меншік мектеп. Yali Yanghu орта мектебі - 2017 жылы құрылған, Хунань провинциясының Xiangjiang жаңа ауданында орналасқан мемлекеттік орта мектеп.

Басқа сабақ беретін мектептер

Джинсидің Дея орта мектебі - 2010 жылы Батыс Хунаньдағы Шаңша мен Джинсидің арасындағы білім беру ынтымақтастығы үшін құрылған мемлекеттік орта мектеп. 2011 жылы 1800 оқушы оқыды. Чанья орта мектебі 1999 жылы құрылған жеке меншік мектеп, Ялимен кампусты бөліседі, әсіресе Ялидің стандарттарына сай келмеген, бірақ аз ақша төлеуге дайын студенттер үшін. Мектеп бірнеше жылдан кейін тоқтатылды, бірақ арнайы "Чанья сыныптары" 2011 жылға дейін сақталады.

Арнайы білім беру

Ғылым білім берудегі күштілігімен Ялиде ғылым олимпиадаларына баса назар аудару мен қатысудың ұзақ тарихы бар, осы мақсатта әр сыныптың "01" класы студенттерге жаратылыстану ғылымдарында мамандандырылған білім беру үшін құрылған. Соңғы жылдары Яли студенттері барлық бес табиғат ғылымдары пәндерінде, әсіресе информатикада жетістіктерімен танымал болды: Яли студенттері 9 алтын және 1 күміс медальды алды Халықаралық информатика олимпиадасында және ондаған медальдарды алды Ұлттық информатика олимпиадасында, ол бүкіл елде бірінші орынға ие болды, ал басқа пәндердегі медальдар, соның ішінде 1 алтын және 1 күміс медаль ИМО, 1 алтын медаль IChO, 1 алтын медаль IBO және 2 алтын медаль APhO. Мектеп сонымен қатар студенттерге әлеуметтік ғылымдар, өнер және қоғамдастықпен қарым-қатынас жасау бойынша топтық жобаларды жүзеге асыру үшін ғылыми-зерттеуге бағытталған семинарлық бағдарламаны бастады. Мектеп сонымен қатар Қытайдың Орталық музыка консерваториясымен серіктестік орнатты, онда Нанияда орналасқан екі мекеме арасында Өнерлер үшін Яли орталығы құрылды. Серіктестіктің мақсаты - жоғары сапалы музыка білімін беру және жас таланттарды ашу.

Спорт

Мектепте жыл сайын "Яли кубогы" футбол ойыны өткізіледі; әр сынып бір сыныпта өз командасын ұйымдастырып, басқа командалармен бәсекелеседі. Футбол мен баскетбол ең танымал спорт түрлері болғандықтан, ерлер футбол командасы мен әйелдер баскетбол командасы бірнеше рет провинциялық турнирлерде жеңіске жетті және ұлттық рейтингте жоғары орында тұр. Дене тәрбиесі барлық сынып оқушыларына міндетті.

Клубтар

Яли студенттері түрлі сабақтан тыс іс-шараларға қатысады, соның ішінде студенттік газет, журнал, студенттер одағы, радио станциясы, телестанция, оркестр, оркестр, драма және дәстүрлі би.