Кіріспе
Футбол деген сөзді қолданушының ұлттық немесе аймақтық шығу тегі мен орналасқан жеріне байланысты бірнеше командалық спорт түрлерінің кез келгенін (немесе сол спорт түрінде қолданылатын допты) білдіруі мүмкін; футбол сөзін шектеусіз пайдалану әдетте сол аймақтағы футболдың ең танымал кодына қатысты. Футбол деп жиі аталатын спорт түрлері - футбол, американдық футбол, австралиялық футбол, канадалық футбол, гэльдік футбол, регби лигасы және регби одағы. 45 ұлттық ФИФА (Fédération Internationale de Football Association) филиалдарының 43-і өздерінің ұйымдарының ресми атауларында футболды қолданады, ал Канада мен АҚШ футболды қолданады. Бұл екі елде футболдың басқа түрлері басым, ал футбол - бұл футбол қауымдастығы үшін басым термин. 2005 жылы Австралияның футбол қауымдастығының басқарушы органы терминнің жалпы халықаралық қолданысына сәйкес келу үшін футболдан футболға өзгертті. 2006 жылы Жаңа Зеландия да осылай етуге шешім қабылдады. Сондай-ақ, көптеген басқа тілдерде футбол қауымдастығының жалпы атауы фонетика жағынан ағылшынша футбол терминіне ұқсас. (Футбол қауымдастығының атауларын қараңыз.)
The English word football may mean any one of several team sports (or the ball used in that respective sport), depending on the national or regional origin and location of the person using the word; the unqualified use of the word football usually refers to the most popular code of football in that region. The sports most frequently referred to as simply football are association football, American football, Australian rules football, Canadian football, Gaelic football, rugby league football and rugby union football. Of the 45 national FIFA (Fédération Internationale de Football Association) affiliates in which English is an official or primary language, 43 use football in their organisations' official names, while Canada and the United States use soccer. In those two countries, other codes of football are dominant, and soccer is the prevailing term for association football. In 2005, Australia's association football governing body changed its name from soccer to football to align with the general international usage of the term. In 2006, New Zealand decided to follow suit. There are also many other languages where the common term for association football is phonetically similar to the English term football. (See Names for association football.)
Этимология
Футбол деп аталатын футбол ойыны туралы алғашқы мәлімет 1280 жылы Англияның Нортумберленд штатындағы Ульгам қаласында: "Генри доппен ойнаған кезде Дэвидке қарсы жүгірді". 1308 жылы Ирландияда футбол ойналған, бұл туралы деректі деректе Джон Маккрокан, Солтүстік Ирландияның Даун графтығының Ньюкасл қаласында "футбол ойынының" көрермені, Вильям Бернард есімді ойыншыны кездейсоқ пышақпен ұрып-соққан деп айыпталды. Футбол ойыны туралы тағы бір мәлімет 1321 жылы Англияның Норфолк штатындағы Уоллхам қаласында: "Ойын кезінде топты соққымен ұрып жатқанда, оның досы оған қарсы жүгіріп, өзін жарақаттады". Бұл спорт түрлерін, әдетте, аристократтар жиі ұнаған ат спортынан айырмашылығы, шаруалар ойнайтын. Кейбір жағдайларда бұл сөз допты алып жүруді және нақты тепкілеуді тыйым салатын ойындарға қолданылған. Мысалы, ағылшын жазушысы Уильям Хоун 1825 немесе 1826 жылы жазған, әлеуметтік комментатор сэр Фредерик Мортон Иденді келтіреді, ол Пертширдің Скон еншісінде ойналатын "Футбол" деп атаған ойын туралы: Ойын былай болды: кім кез-келген уақытта допты қолына алса, қарсы жақтан біреу басып алғанға дейін онымен жүгіріп жүрді; содан кейін, егер ол өзін ұстаған қарсы жақтан босатып алса, ол жүгіреді; егер жоқ болса, ол допты одан тартып алмаса, одан допты лақтырады, бірақ оған ешкімге тепкілеуге рұқсат етілмейді. [Арнайы сөздер] Ал 1363 жылы Англия королі Эдуард III "қолдан доп, футбол немесе хоккей; құс шайқасы мен әтеш шайқасы немесе басқа да осындай бос ойындарға" тыйым салған жарлық шығарды. Оксфорд ағылшын сөздігі (OED) 1409 жылы ойынға қатысты "футбол" сөзін (foteballe) жазған. Бұл сөзді алғаш рет 1486 жылы, ал етістік ретінде 1599 жылы қолданған. "Футбол" сөзі Оксфордтың "эр" жарғағы "ассоциация" деген сөздің қысқартылуынан пайда болды және он тоғызыншы ғасырдың аяғында ағылшын футболшысы Чарльз Врефорд Браунға тиесілі. Бұл оқиға да, Уильям Уэбб Эллис регби тарихы да апокрифтік деп болжанған, алайда бұл тарихтағы қайта қарау болып көрінеді, өйткені ағылшынша "футбол" термині 20 ғасырда америкалықтардың танымалдылығының артуына байланысты Англия өз тілін Америкадан (онда футбол термині кеңінен қолданыла бастады) ағылшыншадан айырды. 1905 жылы жарық көрген The New York Times: "Оксфорд пен Кембриджде көптеген сөздердің соңында 'er' қолдану мода болды, мысалы, foot er, sport er, және Ассоциация 'er' -ді оңай қабылдамағандықтан, ол кейде Soccer деп аталды және айтылады ". Кейде "футбол футболы" деген де нұсқасы бар.
The game was this: he who at any time got the ball into his hands, run [sic] with it till overtaken by one of the opposite part; and then, if he could shake himself loose from those on the opposite side who seized him, he run on; if not, he threw the ball from him, unless it was wrested from him by the other party, but no person was allowed to kick it. [Emphasis added.] Conversely, in 1363, King Edward III of England issued a proclamation banning " handball, football, or hockey; coursing and cock fighting, or other such idle games", suggesting that "football" may have been differentiated from games that involved other parts of the body. The Oxford English Dictionary (OED) traces the written use of the word "football" (as "foteballe"), referring to the game, to 1409. The first recorded use of the word to refer to the ball was in 1486, and the first use as a verb in 1599. The word "soccer" originated as an Oxford " er" slang abbreviation of "association", and is credited to late nineteenth century English footballer, Charles Wreford Brown. It has been speculated that both this story and the William Webb Ellis rugby story are apocryphal, however this appears to be a revision of history as the English term "soccer" fell out of favor while England differentiated their language from America's (where the term soccer had become widely used) English in the 20th century due to growing American popularity. The New York Times, published in 1905: "It was a fad at Oxford and Cambridge to use 'er' at the end of many words, such as foot er, sport er, and as Association did not take an 'er' easily, it was, and is, sometimes spoken of as Soccer." There is also the sometimes heard variation, "soccer football".
Австралия
Австралияда "футбол" термині екіжақты және аустралиялық ағылшын тілінде төрт түрлі футбол кодтарын білдіре алады, бұл контекстке, географиялық орналасуына және мәдени факторларға байланысты; бұл футбол, австралиялық футбол, регби лигасы және регби одағы. Виктория, Батыс Австралия, Оңтүстік Австралия және Тасмания штаттарында жарғақ термин "футбол" ресми емес жағдайда қолданылады, ал бұл штаттарда екі регби футбол коды регби деп аталады. Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд және ACT-те басқа жағдай бар, онда регби одағы немесе регби лигасы ең танымал, ал футбол осы кодтарға сілтеме жасай алады. Австралияда футбол жалпы алғанда футбол қауымдастығын сипаттау үшін қолданылады, бұл қолданыс бір ғасырдан астам уақытқа созылған, футбол футбол жақтаушылары арасында 2005 жылы Австралия футбол федерациясы деп аталғалы бері тартымдылыққа ие болды.
Канада
Канадада футбол Канада футболына немесе американдық футболға қатысты, көбінесе "CFL" (Канадалық футбол лигасынан) немесе "NFL" (АҚШ Ұлттық футбол лигасынан) деп ажыратылады. Ойындар арасындағы ұқсастыққа байланысты екі елдегі көптеген адамдар футболдың екі стилін жеке спорт түрлері деп қарастырмайды, керісінше, бұл спорт түрінің пайда болуымен байланысты. Егер канадалық "Ағасы Америкада футбол ойнайды" десе, оның америкалық футбол туралы айтқаны анық. Канадалық француз тілінің қолданылуы ағылшын тілінің қолданылуына ұқсас, le football әдетте Канада немесе Америка футболына, ал le soccer футбол қауымдастығына қатысты. Екіжақтылық болған жағдайда, le football canadien немесе le football américain қолданылады. Канададағы регби одағы футболын әрдайым "регби" деп атайды.
Кариб теңізі
Ағылшын тіліндегі Кариб теңізінің көп бөлігінде "футбол" және "футбол" екеуі де футболға қатысты қолданылады, бірақ "футбол" сөзін қолдану әлдеқайда жиі кездеседі. Бұл термин Багам аралдарында ғана қолданылады (Қариб аралдарында емес, Бермудада Багам аралдарында қолданылады). Тринидад пен Тобагоның футбол командасының лақап аты "Сока жауынгерлері" - футбол сөзінен емес, музыкалық стильден шыққан.
Ирландия
Ирландияда "футбол" футбол қауымдастығын, Гейл футболын немесе регби одағын білдіре алады.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландия футболы - елдегі футбол қауымдастығының басқару органы. Бұл терминді регби лигасына немесе одаққа, көбірек регби деп аталатын спортқа да қолдануға болады. Футбол деген жарғақ термин регби футболының екі кодын білдіреді, ал регби лигасы дәстүрлі түрде регби лигасы немесе тек лига деп аталады. Соңғы уақытта футбол термині өзгеріске ұшырады, өйткені федерация өзінің атын Жаңа Зеландия футболынан Жаңа Зеландия футболына және әйелдер командасының лақап аты SWANZ-дан Футбол Ферндеріне өзгертті.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада футбол сөзі әдетте футбол ассоциациясына қатысты. Алайда, Ассоциация футболы осыған қарамастан футбол деп аталады. Ішкі бірінші дивизион - Премьер-Лига, сөйлемде де, БАҚ-та да "футбол" термині қолданылады. 2010 жылғы ФИФА әлем чемпионатының финалында пайдаланылған стадион "Футбол қаласы" деп аталды. Осыған қарамастан, елдің ұлттық қауымдастығы Оңтүстік Африка футбол қауымдастығы деп аталады және "футбол" көбінесе ресми контексте қолданылады. Регби одағы - Оңтүстік Африкадағы тағы бір танымал футбол коды, бірақ ол әдетте регби деп аталады, өйткені регби лигасының елде қатысуы аз.
Ұлыбритания
Ұлыбританиядағы футболдың жалпы қолданылуы елдегі футболдың ең танымал түріне, Англия мен Шотландияның жағдайында футбол қауымдастығына қатысты. Алайда футбол термині көбінесе футбол қауымдастығының баламалы атауы ретінде түсініледі. Футбол сөзі Ұлыбританияда 1970 жылдарға дейін футбол қауымдастығын атаудың танылған тәсілі болды, содан кейін ол америкалық ретінде дұрыс емес болып санала бастады. Футболдың басқа кодтарына көбірек қызығушылық танытқан жанкүйерлер үшін, олардың спорттық қоғамдастығында футбол сөзін қолдану өздерінің кодтарына сілтеме жасай алады. Алайда, тіпті осындай спорттық қауымдастықтар ішінде футбол туралы сөзсіз атау әдетте футбол қауымдастығына сілтеме болады. Оның ошақтарында регби лигасы футбол немесе жай лига деп аталады. Солтүстік Ирландиядағы ұлттық қауымдастықтан тыс жерде, Гейл футболы әдетте толық атымен белгілі. Американдық футбол әдетте осы атпен немесе гридермен белгілі, бұл атау 1982-1992 жылдар аралығында жексенбі күндері кешке америкалық футболды көрсеткен Channel 4 арқылы кең британдық аудиторияға таныс болды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та футбол сөзі тек американдық футбол ойынына ғана қатысты. Бұл регби және футболдан шыққан американдық футбол тарихымен байланысты. Канададағыдай, футбол жалпы алғанда американдық және канадалық футболмен бірге бір спорттың екі нұсқасы ретінде қарастырылатын канадалық футболды қамтиды. Футбол ойыны АҚШ-та "футбол" деп аталады. Бұл сөз "rugger" немесе регби футболына қарама-қарсы "ассоциация" сияқты "футбол ассоциациясында" . Бұл ағылшын тілінен шыққан және ойынды жергілікті жерде жақсы танымал американдық футболдан ажырату үшін АҚШ-та кеңінен таралған; ол басқа спорт түрі футбол деп аталатын басқа елдерде, мысалы Австралияда австралиялық футбол ережелерімен танымал болды. Бұл термин Ұлыбританияда 20 ғасырдың басында қолданылып, Әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда танымал болды, бірақ 1980 жылдары британдық жанкүйерлер бұл терминді қолданбай бастады, себебі ол қате американизация ретінде қарастырылды. Регби одағы мен регби лигасы регби деп аталады. Юнион - АҚШ-та көбірек ойналатын нұсқа. Регби лигасы мен Гейл футболдың жақтастары өте аз, бірақ өсіп келеді.