Кіріспе
1995 жылғы Расселл Хилл метро апаты – 1995 жылғы 11 тамызда Канаданың Онтарио штатындағы Торонто метрополитенінің 1-тарамасындағы Йонг-Юниверситет желісінде болған қазақорлық пойыз соқтығысуы. Бір пойыз екінші пойызға соғылғанда үш адам қаза тауып, 30 адам жарақат алып ауруханаға жеткізілді. Апаттан кейін метро желісі бес күнге жабылды. Тергеулер адам факторы мен механикалық қауіпсіздік құрылғыларының конструкциялық кемшілігі осы апатқа себеп болғанын көрсетті. Бұл Канада тарихындағы жылдам транзиттік жүйедегі ең қасіретті оқиға болып қалады.
The 1995 Russell Hill subway accident was a deadly train crash that occurred in Toronto, Ontario, Canada, on Line 1 Yonge–University of the Toronto subway on August 11, 1995. Three people were killed and 30 were taken to hospital with injuries when one train rear ended another train. The subway line was shut down for five days following the incident. Investigations found that human error and a design flaw in the mechanical safety devices caused this accident. It remains the deadliest accident in a rapid transit system in Canadian history.
Шолу
1995 жылы 11 тамызда сағат 18:02-де 1-жолдағы Юнге-Университет бағытында оңтүстікке қарай бағытталған метро пойзы Сент-Клэр-Вест және Дюпон стансаларының арасында тоқтаған пойыздың артқы бөлігіне соқтығысты. Екі пойзда барлығы 200-300 жолаушы болды, олардың үшеуі (Кристина Мунар Рейес, 33 жас; Кинга Сзабо, 43 жас; және Сян Хуэй Лин, 23 жас) қаза тапты, ал 30 адам жарақат алып ауруханаға жатқызылды; тағы 100-ге жуық адам кейіннен Торонто транзиттік комиссиясына (TTC) денсаулықтарына келген зиян үшін шағымданып арыз түсірді. Ауыр жарақат алған көптеген адамдарды құтқарушылар өте ыстық және ылғалды ауа райында кешкі уақытқа дейін жұмыс істеп, ең көп зақымданған вагондардың қисылған қалдықтарынан шығарды. Төрт экипаж мүшесінің үшеуі жарақаттарымен ауруханаға жеткізілді.
Тікелей себептері
Апаттың екі тікелей себебі болды: біріншісі – тәжірибесіз жүргізуші Роберт Джеффри сигналдарды жаңылыстырып түсінді; екіншісі – конструкциялық қате салдарынан пойызды қорғау мүмкіндігінен айырылған пойыз тоқтату құрылғысы.
Сигналдар
Жол апаты кезінде TTC метрополитені кабиналық сигнализациясыз дәстүрлі жол бойындағы сигналдарды пайдаланды, сондықтан жүргізушілер әрбір сигналдың мағынасын жадында сақтап, келесі сигналдан жаңа ақпарат алғанға дейін сәйкес әрекет етуі керек еді. 2024 жылға қарай TTC 1-ші желінің барлық бөлігін автоматты пойыз бақылау жүйесіне көшірді. Төмендегі сипаттама апатқа қатысты аспектілермен ғана шектеледі. Кейбір сигналдар "автоматты" болып табылады және үш негізгі түстің біреуін көрсететін бір шамнан тұрады. Қызыл – тоқтау және тұру (кем шектеулі сигнал келгенше), сары – келесі сигнал қызыл, жүргізуші тоқтауға дайындалуы керек, ал жасыл – келесі сигнал қызыл емес, қалыпты жылдамдықпен жүруге болады. "Байланыс" немесе "басты" сигналдар екі шамнан тұрады және екі түсті жарық көрсетеді. Жоғарғы шам автоматты сигналдың мағынасын қосады. Екінші шам жоғарғы шам қызыл болса, қызыл болады; әйтпесе, егер өткізгіштер қосалқы маршрутқа орнатылған болса, сары, ал басты маршрутқа немесе тиісті өткізгіштер болмаса, жасыл болады. Осылайша, сарыдан жасылға шығу бір сарыға тең. Төмендеулер, қисықтар және өткізгіштер сияқты жерлерде осы сигналдар жылдамдық шектеулерін сақтау үшін де қолданылады. "Грейд уақыты" деп аталатын жүйе жылдамдықты реттейді және бұрын аталған бір немесе екі түсті шамның астында қосымша "айлы ақ" шаммен көрсетіледі. Ақ шам келесі сигналдың қызыл (немесе екі қызыл) екенін білдіреді, егер пойыз дұрыс жылдамдықпен жақындаса, сигнал пойыз келгенге дейін азырақ шектеулі мәнді көрсетеді. Егер пойыз тым жылдам болса, қызыл сигналдан өтіп, аялдамаға тоқтатылады. 1995 жылы екінші сигнал өзгермес бұрын растауды көрсетпеді және жүргізушінің алдыңғы сигналдың мағынасын дұрыс есте сақтауы күтілді. Басшылықтың ымыралы көзқарасының арқасында жүргізушілер жүйеге рұқсат етілген ең жоғары жылдамдықпен жүріп, сигналдарды олар өшкенде өтуді қалыпты жағдайға айналдырды. Ұзақ төмендеуде бірнеше тізбектелген грейд уақыты бөлімдері болуы мүмкін. Егер барлық сигналдар автоматты болса және пойыздар болмаса, бірінші сигнал сарыдан аққа, содан кейін қызылдан аққа және соңында қызылға ауысады. Пойыз әрбір қызыл-ақ сигналға жақындағанда, ол сары-ақ сигналға ауысады және аялдама төмендейді, ал соңғы қызыл сигнал жасылға ауысады. Бір-бірімен байланысқан сигналдар да грейд уақытына қатыса алады, мысалы, сарыдан жасылдан аққа (сарыдан аққа тең). Сент-Клэр-Уэсттен Дупонға дейін метро үздіксіз төмен түседі және грейд уақыты қолданылады. Сент-Клэр-Уэст станциясының соңындағы SP77/X38 сигналы байланыс сигналы болып табылады және пойызды кешіктіретін ештеңе болмағанда сарыдан жасылдан аққа дейін көрсетеді. Алайда Джеффридің пойзы сигналдан өткенде, ол жасылдан сарыны көрсетті. Ол келесі сигналда, SP71-де тоқтауы керек еді, ол басқа пойыз алдағы учаскеде болғандықтан қызыл болды. Апаттан кейін Джеффри SP77/X38-ді сарыдан аққа дейін есіне түсіргенін айтты (бұл сигнал үшін мүмкін емес мәнділік), сондықтан ол сол кезде оны дұрыс есінде ұстамаған немесе сигналдан шағылысқан нұрдың салдарынан оны қалыпты сарыдан жасылдан аққа дейін көргенін ойлаған болуы мүмкін. Қалай болғанда да, ол грейд уақыты қолданылып жатыр деп ойлады және SP71 сигналына осы учаскеде әдеттегідей жылдамдықпен жақындады. Осыдан кейін Джеффри не көргенін есіне түсіре алмады, бірақ оқиғаны қайта құру оңай. Пойыз SP71 арқылы өтіп бара жатқанда, оның өзгеретінін көрмей, ол оны дәл сол жерден өткенін ойлаған болуы керек. Ол төмен қарай қарайтын жолды жалғастырды, әлі де грейд уақытының астында екенін ойлады және сигналды бұзды, егер бұл шын болса, сигналға жақындағанда ақ қызыл көрсетілгенін түсінбеді. Сондықтан ол үшінші сигнал, SP65-ті де сол сияқты өшеді деп күткен болуы керек. Ол қайтадан қызыл көрсетті, бірақ қызыл ақ емес, бірақ Джеффри өзінің қатесін қайталады және сигналды бұзды. Ол алдындағы пойызды көргенде ғана тежеді (ол келесі сигналда, SP53 тоқтатылды); сол кезде соқтығысудан қашу мүмкін емес еді. Жаңалықтарда жиі айтылғандай, Джеффри "үш қызыл шамды өтті". Бұл есепке SP65-тен бұрын берілген қайталама сигнал да кіреді, өйткені туннельдегі қисық көруге кедергі келтіреді. Жүргізушілер қайталама сигналды қызыл болса да тоқтамайды.
Пойыздың тоқтауы
"Сапар" немесе "поезд тоқтату құрылғысы" әрбір сигналдың жанында (қайталағыштан басқа) оң рельстен сыртқа орналасқан Т-тәрізді иеден тұрады. Егер сигнал қызыл (немесе қос қызыл) болса, ай ақ түстікпен немесе онсыз, оның көлденең бөлігі пойыздың алғашқы вагонының астындағы "тоқтату клапанына" немесе "тоқтату құрылғысына" тию үшін жеткілікті биікке көтеріледі; осылайша пойыздың шұғыл тежегішін іске қосады. Тиісті пойыздар класында тоқтату клапаны алдыңғы күрсіннің оң жағының ортасына жақын орналасқан, онда рельске қатысты оның орны жақсы бақыланады. Метроның Спадина желісінің бөлігіндегі сигнал жүйесін орнатқан мердігерлер Висмер және Беккер, Инк., жолдың ортасында орналасқан тоқтату иесін қамтамасыз ететін Эрикссон поезд тоқтату құрылғысын пайдалануды таңдады. Субподрядшы Гейл Manufacturing, құрылғыны рельстен сыртқа орналасқан нақты орнында иеді қозғалтатын механикалық кеңейтімді жобалады. Олар жобалаған механизмнің (ие көтерілген кезде) пойызға қажетті аралық кеңістік болмағанын және демек, пойыздың шұғыл тежегіш жүйесін іске қосудың қажетті әсерін бермейтінін түсінбеді. Егер ие мен клапан жаңа болса, бұл маңызды емес еді; пойыз өзінің толық аралық кеңістігін толтырмайды және ие клапанға қалыпты түрде жанасады. Алайда, дөңгелектер мен рельстердің қалыпты тозуы және пойыздың қисыққа жылдам кіргенде (осылайша ортасынан ауытқуы) жағдай өзгереді. Пойыздың оң жағындағы бірінші дөңгелек иеге бекітілген механизмдегі бұрандаға соғылып, иені құлатты. Содан кейін ол қайтадан көтеріледі, бірақ тым кеш: пойыз жылдам қозғалып, клапан дөңгелектен кейін бірнеше фут қашықтықта болады. 2015 жылға қарай барлық 236 ұсыным іске асырылды.
Салдары
ТЖК апаттан кейін дереу Эрикссонның кемшілікті модификацияланған пойыз тоқтату құрылғыларын жөндеуге кірісті. Олар сондай-ақ жүргізушілерден уақыттық бөлімдерді осы бөлімнен шығар алдында қызыл сигналдың өзгеруін көре алатындай жылдамдықпен жүруді талап ете бастады. 1997 және 1998 жылдары сигналдардың жұмыс істеу қағидасы өзгертілді. Егер сигнал уақыттық бөлімдеу бойынша қызыл (немесе қос қызыл) болса, онда (жоғарғы) қызыл шам, алдыңғы сигналдан – айдың ақ жарығын көрсеткен пойыз өткеннен кейін жыпылықтай бастайды. Бұл кезеңде тоқтату құрылғысы жоғары күйде қалады, бірақ жыпылықтайтын қызыл шам жүргізушіге бөлімге кіргенде айдың ақ жарығы болғанын және сигналдың кез келген сәтте ашылуын хабарлайды. Джеффридің SP71 қызыл сигналын дұрыс түсінбеуі енді мүмкін емес. 2003 жылы Торонтодағы Таррагон театрында Крис Эрлдің апаттың бірнеше тұлғаларға тигізген әсері туралы «Рассел Хилл» атты театрлық қойылымының тұсаукесері өтті.