Кіріспе

1998 жылы Германияның Эшеде қаласының маңында болған жоғары жылдамдықты пойыз апаты

1998 жылғы 3 маусымда Германияның Төменгі Саксониядағы Эшеде қаласының маңында Ганновер-Гамбург темір жолындағы ICE 1 пойзы жолдан шығып, теміржолды кесіп өтетін эстакадаға соқты. Эстакада пойыздың үстіне құлап, оны қиратты. Апат салдарынан 101 адам қаза тауып, кем дегенде 88 адам жарақат алды. Бұл 1939 жылғы Гентиндегі темір жол апатынан кейін Германия тарихындағы екінші ең ауыр темір жол апаты және әлемдегі ең ірі жоғары жылдамдықты темір жол апаты болып табылады. Жолдан шығудың себебі – бір доңғалақтың шаршаудан жарылуы. Бұл жарық доңғалақтың бір бөлігінің теміржол бұрылысында (ұштырмасында) тұрып қалуына және пойыз одан өтеген кезде бұрылыстың бағытын өзгертуге әкелді. Соның салдарынан пойыз вагондары екі бөлек жолға бұрылып, пойыз жолдан шығып, бетон көпірдің тіректеріне соқтығысты. Көпір құлап, екі вагонды қиратты. Қалған вагондар мен локомотив апат орнына құлады. Апаттан кейін доңғалақтың жарылуына қатысты көптеген тергеулер жүргізілді. Салдарында апаттың себебі доңғалақтың дұрыс емес конструкциясынан туындаған, доңғалақ шетінде шаршаудан жарық пайда болуы екені анықталды. Тергеушілер басқа да себептерді де қарастырды, оның ішінде пойызды тоқтатудың қажеттілігі мен техникалық қызмет көрсетудің сапасы да зерттелді. Апат құқықтық және техникалық тұрғыдан маңызды салдарларға әкелді, соның ішінде сот процестері, айыппұлдар және өтемақы төлеулер болды. Доңғалақтың конструкциясы өзгертілді және пойыз терезелерін апат жағдайында тез бұзуға болатындай етіп жасалды. Апат болған жерде ескерткіш орнатылды.

Өмірбаян

InterCity Express 1, қысқартылған түрі ICE 1, Германияның алғашқы жоғары жылдамдықты пойыз және ол 1988 жылы пайдалануға енгізілді.

Доңғалақтың сынуы

ICE 1 пойызының 51-ші вагоны Мюнхеннен Гамбургке қарай ICE 884 "Вильгельм Конрад Рентген" атымен жүрді. Пойыз Гамбургке жету үшін Аугсбург, Нюрнберг, Вюрцбург, Фулда, Кассель, Геттинген және Ганновер қалаларында тоқтауы тиіс еді. Сағат 10:30-да Ганноверде тоқтағаннан кейін, пойыз солтүстікке қарай жолын жалғастырды. Гамбургке қырық минуттай жетпегенде, Дитман кондукторға қол тіреудегі тесікті көрсетуге асыққанда пойыз апатқа ұшырады. Соның салдарынан жобада қауіпсіздік деңгейі жеткіліксіз болды. Жобалау кезінде назардан тыс қалған мына факторлар анықталды:

Дөңгелек әрбір айналымда (ICE пойзының жұмыс күнінде шамамен 500 000 рет) эллипс пішінге деформацияланып, оған байланысты шаршау пайда болды. Моноблок дөңгелек конструкциясынан өзгеше, сызақтар дөңгелектің сыртында ғана емес, ішкі жағында да пайда болуы мүмкін. Дөңгелек тозығынша, динамикалық күштер артып, жарықтардың өсуіне себеп болды. Дөңгелектің жалпақ жерлері мен өркештер немесе ісінулер жиналымға түсетін динамикалық күштерді күрт арттырып, тозуды үдетті.

Пойызды тоқтатпай қалу

Пойызды тоқтатуға қол жеткізбеу қатаң апаттар тізбегіне әкеп соқты. Егер пойыз дөңгелектің бұзылуынан кейін дереу тоқтатылған болса, келесі оқиғалардың болуы екіталай еді. Пойыз басшысы мәселені жеке өзі тексермейінше пойызды тоқтатудан бас тартқандықтан, бағалы уақыт жоғалды, бұл компания саясаты екенін айтты. Бұл шешім сотта қолдау тапты және пойыз басшысы барлық айыптамалардан босатылды. Ол пойызды күтіп-жөндеуші немесе инженер емес, клиенттерге қызмет көрсетуші болғандықтан, пойызды тоқтату қажет пе, жоқ па деген инженерлік шешімді қабылдауға кез келген жолаушыдан артық құқығы болған жоқ.

Сақтау

Апат болған шақтарда, Deutsche Bahn-тің Мюнхендегі техникалық қызмет көрсету орталығындағы техниктер дөңгелектерді көзбен тексеру үшін металлдың шаршауын анықтайтын құралдардың орнына тек қана қарапайым фонарьдарды пайдаланды. Бұрын, озық сынақ машиналары қолданылған, бірақ бұл құралдар көптеген жалған оң қате туралы хабарламалар бергендіктен, сенімсіз деп танылып, қолдануы тоқтатылды. Эшеде апатынан бір апта бұрын жүргізілген үш автоматты тексеру дөңгелектің кемістігін көрсеткен. Тергеушілер, пойыздың бортындағы компьютері жасаған техникалық есептен, Эшеде апатынан екі ай бұрын кондукторлар және басқа пойыз қызметкерлері ақаулы дөңгелектен туындаған шу мен діріл туралы сегіз жеке шағым түсіргенін анықтады; бірақ компания дөңгелекті ауыстырмады. Deutsche Bahn компаниясы сол кездегі тексерулердің дұрыс болғанын және инженерлердің дөңгелек сынығын болжау мүмкін еместігін мәлімдеді.

Заңдық

Апат болғаннан кейін Deutsche Bahn әр қаза тапқан адамның отбасына 30 000 немец маркасы (шамамен 19 000 АҚШ доллары) төледі. Кейіннен Deutsche Bahn кейбір зардап шеккендермен келісім жасады. Deutsche Bahn компаниясы аман қалғандар мен қаза тапқандардың отбасыларына 30 миллион АҚШ долларынан астам төлегенін мәлімдеді. Ескерткіш 101 жабайы жапон алмұрты ағашынан тұрады, әрқайсысы бір қаза тапқанды бейнелейді. Ағаштар көпірге жақын рельстер бойында және стрелканың алдында отырғызылған. Даладан баспалдақ көшеге және қақпаға дейін жетеді; көшенің ар жағында баспалдақтар одан әрі ешқайда жете алмайды. Тас қақпаның қабырғасында және ескерткіш қабырғасында, ағаштардың ортасында орналасқан қаза тапқандардың есімдері жазылған жазу бар.

Драмалық көрініс

Эшедедегі пойыздың жолдан шығуы және оқиғаға қатысты тергеу National Geographic телеарнасының "Seconds from Disaster" деректік сериясының бірінші маусымының бесінші эпизодында ("Эшедедегі жолдан шығу" деген атаумен) көрсетілді. Эпизод Ұлыбританияның Дербиширдегі Экклсборн аңғары теміржолында түсірілген.