Кіріспе

Джозеф Вебер (17 мамыр 1919 – 30 қыркүйек 2000) – американдық физик. Ол лазер және мазер принциптері туралы алғашқы публично лекция оқыды және алғашқы гравитациялық толқынды анықтағыштарды (Вебер таяқшалары) жасады.

Ерте өмір

Джозеф Вебер 1919 жылғы 17 мамырда Нью-Джерси штатының Патерсон қаласында, еврей тілінде сөйлейтін иммигрант ата-анасының төрт баласының соңғысы болып дүниеге келді. Оның есімі "Иона" болған, ол мектепке түскенге дейін. Ол Купер Юнионында бакалавриат білімін бастады, бірақ отбасының жатақхана мен тамаққа жұмсалатын шығындарын азайту үшін бәсекелі емтихан арқылы АҚШ Әскери-теңіз академиясына қабылданды. 1940 жылы академияны бітірді. 1943-45 жылдары Әскери-теңіз аспирантурасында электрониканы оқыды, ал 1945-1948 жылдары Вашингтондағы Әскери-теңіз кемелер бюросының электрондық қарсы шараларын жобалау бөлімін басқарды. Ол 1951 жылы Оттавада өткен 1952 жылғы маусымдағы Электронды түтіктерді зерттеу конференциясына мақала ұсынды, бұл лазер мен мазердің принциптері туралы алғашқы публично лекция болды. Осы презентациядан кейін RCA Веберден осы идея бойынша семинар өткізуді сұрады, ал Чарльз Хард Таунз одан мақаланың көшірмесін сұрады. Таунз, сондай-ақ Николай Басов және Александр Прохоров осыған ұқсас бағытта жұмыс істеді. Вебер 1962 және 1963 жылдары лазерді дамытуға қосқан үлесі үшін физика саласындағы Нобель сыйлығына бірлесіп ұсынылған болатын, бірақ 1964 жылы "мазер-лазер принципіне негізделген осцилляторлар мен күшейткіштерді құруға әкелген кванттық электроника саласындағы негізгі жұмысы үшін" Нобель сыйлығын Таунз, Басов және Прохоров алды.

Гравитациялық толқындарды анықтау жұмыстары

Жалпы салыстырмалылық теориясына деген қызығушылығы Веберді 1955–1956 жылдар аралығында Гуггенхайм стипендиясымен қаржыландырылған демалыс уақытын Принстон, Нью-Джерсидегі Жоғары оқу институтында және Нидерландыдағы Лейден университетіндегі Лоренц теориялық физика институтында Джон Арчибальд Уилермен гравитациялық сәулеленуді зерттеуге пайдаланды. 1972 жылы ол Аполлон 17 ай миссиясымен Айға гравитациялық толқындарды анықтау аппаратын ("Аполлон Ай бетіндегі эксперименттер жинағының" бөлігі) жіберді.

Гравитациялық толқындарды анықтау туралы мәлімдемелер ақталды

1970-ші жылдары осы гравитациялық толқындарға қатысты эксперименттердің нәтижелері көбінесе күмәнді деп танылды, бірақ Вебер гравитациялық толқындарды анықтағанын мойындауын жалғастырды. Вебердің нәтижелерін тексеру мақсатымен IBM физигі Ричард Гарвин Джозеф Вебердің детекторына ұқсас детектор құрастырды. Алты ай ішінде ол тек бір ғана импульсті тіркеді, ол көбінесе қарапайым шу болды. Тағы бір физик, Дэвид Дуглас, Вебердің компьютерлік бағдарламасындағы қателіктерді анықтады, олар Вебердің күнделікті тіркеген гравитациялық толқындардың сигналдарын тудырғанын мәлімдеді. Осы қателік салдарынан, сигнал шудың арасынан пайда болғандай көрінді. Гарвин 1974 жылғы маусымда МТИ-де өткен Кембридждегі салыстырмалылық теориясы жөніндегі бесінші конференцияда осы ақпаратты Веберге тікелей жеткізді. Содан кейін Physics Today журналында пікір алмасу хаттары жарияланды. Гарвин Вебердің моделі "ақылға сыймайды, себебі егер Джо Вебердің анықтаған нәрсесі шын болса, ғалам 50 миллион жылдың ішінде өзінің барлық энергиясын гравитациялық сәулеленуге айналдырар еді" деді. "Вебер, - деді Гарвин, - ол "Мен ешқашан гравитациялық толқынды көрген емеспін" деп мойындамайтын адам. Өкінішке орай, осы жұмысты қаржылаған Ұлттық ғылым қоры, олардың міндеті болса да, бұл мәселені шешуге батыл болмайды". 1972 жылы Хайнц Биллинг және Макс Планк физика институтындағы әріптестері Вебердің мәлімдемесін растау үшін Вебердің детекторына ұқсас құрылғы жасады, бірақ ешқандай нәтижеге қол жеткізбеді. Вебер өзінің гравитациялық толқындарды анықтау құрылғысын өмірінің соңына дейін пайдалана берді.

LIGO-ның гравитациялық толқындарды ашқаны

2016 жылдың 11 ақпанында LIGO ғылыми және Virgo ынтымақтастық топтары баспасөз конференциясын өткізіп, 2015 жылы Рош Хашана (Вебердің yahrtzeit) күні екі қара тесік біріккен кезде пайда болған гравитациялық толқындарды Advanced LIGO детекторлары арқылы тікелей анықтағанын жариялады. Жариялау барысында Веберді көптеген спикерлер, соның ішінде LIGO-ны бірлесіп құрған және өмірінің көп бөлігін гравитациялық толқындарды іздеуге арнаған Кип Торн да, осы саланың негізін қалаушы деп атады. Кейін Торн "Вашингтон Пост" газетіне берген сұхбатында: "Ол осы саланың нағыз негізін қалаушысы" деді. Вебердің екінші әйелі, астроном Вирджиния Тримбл LIGO баспасөз конференциясында көрермендердің алдыңғы қатарында отырды. "Science" журналына кейін берген сұхбатында Тримблден Вебер гравитациялық толқындарды көріп-көрмегені туралы сұрағанда, ол: "Білмеймін. Бірақ егер екі технология бірдей дамыған болса, олар бәсекелес емес, ынтымақтас болып, бір-бірін алға жылжытатын еді, және мүмкін, осылай байқау ертерек жасалған болар еді" деді.

Нейтриноны анықтау бойынша жұмыстар

Вебер гравитациялық толқынды анықтау бойынша жұмысын қорғаған кезде нейтриноны анықтау бойынша байланысты жұмыстарды бастады. Кристаллдың шексіз қаттылығын болжамға ала отырып, Вебер сапфир кристаллдарын қолдана отырып нейтриноларды анықтау мүмкін екенін есептеп, осы кристаллдармен нейтринолардың шашырауы туралы тәжірибелік нәтижелерді жариялады. Вебер сондай-ақ нейтриноларды пайда ету үшін тербелісті кристаллдарды пайдалану идеясын патенттеді. Оның эксперименттік нәтижелері басқа эксперименттердегі алдыңғы және кейінгі нәтижелерге қайшы келді, бірақ Вебердің нейтрино теориясы әлі де сыналуда.

text= Бүкіл гравитациялық толқын қауымдастығы ол гравитациялық толқын зерттеуінің әкесі екенін түсінеді. Менің ойымша, олар өмірінің соңына қарай оған көбірек құрмет көрсетпегендеріне өкініш білдірді, өйткені ол гравитациялық толқындарды көргеніне сенімді болғандықтан, оны құрметтеудің кез келген мүмкіндігі ол "біз оны көрдік" деген ізгі хабарды уағыздайтын серпінді баспалдаққа айналдырады, бұл кеңінен қабылданбады. Тіпті LIGO және басқа да құрылғыларды шығара алмайтынын білетін адамдар да, егер оған "бұл қажет емес, өйткені ол бұрыннан жасалған" деп айтуға мүмкіндік берілсе, бұл жұмыстың ешқашан басталмағанын мойындайды. Егер ол әлемге гравитациялық толқындарды шын мәнінде қабылдауға болатынын көрсетпеген болса, бұл күш-жігер ешқашан басталмас еді. Бұрын ешкім де оған сенбеді. Эйнштейн оларға қарап, оларды жоққа шығарды. Басқа адамдар да солай ойлады. Олар "Иә, олар болуы керек, бірақ оларды өлшеу мүмкін емес, сондықтан бұл туралы ойлауды тоқтатыңыз" деді.

text= Веберге дейін, менің ойымша, ешкім 10 минуттан артық уақыт жұмсап, зертханада гравитациялық толқындарды қалай анықтауға болатынын түсінуге тырысқан жоқ. (LIGO) оны құру өте қиын болды, егер ол 10 жылдан кейін басталса, ол саяси кедергіге тап болар еді. Мүмкін, гравитациялық толқындарды ешкім бір ғасыр бойына ашпаған болар еді.

Жозеф Вебер атындағы Астрономиялық құралдар сыйлығы оның құрметіне берілді.

Жеке өмір

Оның бірінші некесі, орта мектептегі сыныптасы Анита Штрауспен, 1971 жылы оның қайтысымен аяқталды. Екінші некесі астроном Вирджиния Тримблге жасалды.