Кіріспе

Американдық Самоадағы атолл

Роза атоллы, кейде Мануа аралдарының тұрғындары оны Роза аралы немесе Моту О Ману ("Құс аралы") деп атайды, Америка Самоасының АҚШ аумағындағы мұхиттық атолл. Бұл – Америка Құрама Штаттарының ең оңтүстік нүктесі. Құрлықтың көлемі жабын су кезінде шамалы ғана. Атоллдың жалпы ауданы, лагуна мен риф жазықтығын қоса алғанда, құрайды. Рифтің солтүстік-шығыс бөлігінде екі арал орналасқан: шығысында үлкен Роза аралы (биіктігі 3,5 метр) және солтүстікте өсімдік жамылғысы жоқ Құм аралы (биіктігі 1,5 метр). Атоллдың екі ерекше аралында орналасқан Роза атолы теңіз ұлттық монументі АҚШ Балық және жануарлар дүниесі қызметі мен Америка Самоасы үкіметінің бірлескен басқаруында. Дерлік шаршы пішіндес атолл әлемдегі ең кішкентай атоллдардың бірі болып табылады, оның өлшемдері 2,6 × 2,7 км (1,62 × 1,68 миль). Бұл Самоа аралдарындағы жалғыз атолл. (Суэйнс аралы да атолл, бірақ географиялық жағынан емес, тек саяси тұрғыдан Америка Самоасының құрамына кіреді.) Роза атолы өте шалқары орналасқан, оған ең жақын арал – Тау, 140 км (87 миль) қашықтықта, батыс-солтүстік-батыс бағытында жатыр.

Тарих

Батыстың ең алғашқы байқауы 1722 жылғы 13 маусымда Якоб Роггевеннің саяхаты барысында болды, ол оны Вуил Айланд деп атады, яғни "пайдасыз арал". Роза аралының атауы 1819 жылы Луи де Фрейсинет оны көрген кезде пайда болды. Ол оны әйелі Розаның құрметіне атады. Әлемді айналып келген екінші әйел Роза де Фрейсинет өзінің оқиғасын бірінші болып баяндады. Луи де Фрейсинеттің ресми есебінде: "Мен Роза аралын маған өте жақын жатқан адамның есімімен атадым" делінген. Содан кейін, 1824 жылы Отто фон Коцебуэ экспедициясы оны көрді және оны өзінің бірінші лейтенантының атымен – Кординков деп атады. 2009 жылы Роза атолының айналасындағы теңіз аумағында Роза атолының ұлттық теңіз қорығы құрылды.

Фауна

Роуз атолы Америка Самоасының ең ірі гигант шұбарлары, ұялайтын теңіз құстары және сирек кездесетін риф балықтарына ие. Балық популяциясы аймақтың қалған бөлігінен етті жейтін балықтардың жоғары концентрациясы және шөп жейтін балықтардың төмен концентрациясымен ерекшеленеді. Соңғы 15 жылда шамамен 270 түрлі балық тіркелді. Лагунадан тыс жерде тунец, махи-махи, марлин, барракуда және акулалар мекендейді. Тераң суларда суға батып зерттеу жүргізген экспедициялар туникаттар мен сабақты криноидтарды байқады. Сонымен қатар, құрып кету қаупі төнген дөңгелек кит және Stenella туысына жататын дельфиндер де осы суларды пайдаланады. Атолл – жойылып бара жатқан жасыл және қасқыр тұмсықты тасбақалар үшін маңызды ұялау ортасы. Тасбақалар Америка Самоасы мен Тынық мұхитының басқа да аралдық елдері арасында көшіп-қонып жүреді. Олардың ұялау маусымы тамыз және ақпан айлары аралығында болады. Америка Самоасының теңіз құстарының 97%-ы Роуз атолында қоныстанады. 12 түрдің әрқайсысы федералды түрде қорғалады. Қызыл аяқты бауырлар және үлкен және кіші фрегат құстары бука ағаштарында ұялайды. Қара тұмсықтылар мен ақ тұмсықтылар ортаңғы және төменгі бұтақтарында ұя салады. Тамыр жүйесі риф балықтары және қызыл құйрықты тропикалық құстар пайдаланады. Басқа құстарды Самоадағы жалғыз қалған Pisonia орманды аймағында табуға болады. 1974 жылы шамамен 400 000 қара тұмсықты құстың көбейіп өсетін популяциясын қолдайтындықтан атолл BirdLife International ұйымы тарапынан Маңызды Құс Аймағы (IBA) ретінде танылды.