Кіріспе

АҚШ-тың бақылауындағы Тынық мұхитындағы маржан арал - экватордың солтүстігінде, Гонолулудан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан, адам тұрмайтын маржан арал. Бұл арал Гавайи мен Австралияның арасында, шамамен ортасында жатыр және АҚШ-тың ұйымдастырылмаған, құрамына кірмейтін аумағы болып табылады. Бейкер аралымен бірге Феникс аралдарының бір бөлігін құрайды. Статистикалық мақсаттар үшін Хоуленд АҚШ-тың Кіші шеткі аралдары тобына жатады. Аралдың солтүстік-оңтүстік бағытта созылған, қияр тәрізді пішіні бар, және 19 ғасырда гуано өндірілді, ал 1930 жылдары Америка Экваторлық аралдарды отарлау жобасы арқылы отарланды. Қазіргі уақытта бұл табиғат қорығы, онда колониядан қалған тарихи іздер мен "Эрхарт Лайт" деп аталатын тас мұнара бар.

Флора мен фауна

Климаты экваторлық, жауын-шашын аз және күн сәулесі күшті. Температура шығыстан соққан тұрақты желдің әсерінен біршама жұмсарады. Жер бедері жазық, құмды: айналасын тар риф қоршаған, орталық бөлігі сәл көтеріңкі мержан арал. Ең биік нүктесі теңіз деңгейінен шамамен 6 метр биіктікте. Табиғи тұщы су көздері жоқ. Ландшафтқа шашыраңқы шөптер, төмен өсетін жүзімдер, биіктігі төмен писония ағаштары мен бұталары тән. 1942 жылғы куәгердің айтуынша, аралдың ортасындағы өте төменгі төбеде "өлі және шіріп бара жатқан ку ағаштарының тобы" болған. 2000 жылы ғылыми экспедициямен бірге келген саяхатшы "бірде-бір ағаш жоқ, бульдозермен тегістелген, құмды жазықтықты" және колонизация немесе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған ғимараттардың қалдықтарын – өсімдіктермен жапқан ағаш және тас қираған жерлерді көргенін хабарлады. Хауленд арал – теңіз құстары, жағалау құстары және теңіз жануарлары үшін негізгі ұялау, тоқтау және азық іздеу орны. Арал және оны қоршаған теңіз сулары BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылған, себебі ол кішкентай фрегаттар, маскалы бубилер, қызыл құйрықты тропиктер және қара тұқиялылардың теңіз құстарының колонияларын қамтамасыз етеді, сонымен қатар қалың қауырсынды шағалалардың көшіп өту үшін тоқтау орны болып табылады.

Экономика

АҚШ аралдың айналасындағы Ерекше экономикалық аймақ және аумақтық теңізді иеленеді.

Уақыт белдеуі

Хауленд аралында тұрғын болмағандықтан, уақыт белдеуі көрсетілмейді. Ол UTC-ден 12 сағат қалып қойған, Халықаралық күндік сызықтың батысы (IDLW) деп аталатын теңіздік уақыт белдеуіне жатады. Хауленд аралы мен Бейкер аралы – Жер бетінде осы уақыт белдеуін сақтайтын жалғыз аймақтар. Бұл уақыт белдеуі AoE, яғни Жер бетіндегі кез келген нүктеде деп те аталады, бұл күнтізбелік белгі, ол мерзімнің Жер шарындағы барлық жерде күндік дата өткен кезде аяқталатынын көрсетеді.

Тарих

1856 жылы Хауленд аралын АҚШ иеленді және сол ғасырдың соңында онда гуано өндірілді. 1930 жылдары бірнеше адам, бірнеше ғимарат, күндізгі маяк және тазартылған қону жолағы бар шағын елді мекен құрылды. Амелия Эрхарттың ұзақ қашықтыққа жасаған рейсінде соңғы рет хабар алынбаған кезде ол осы аралға қонуды жоспарлаған еді. Перл-Харборға шабуылдан кейін бір күн өткен соң арал бірнеше рет бомбаланды және шабуылға ұшырады, нәтижесінде күндізгі маяк зақымдалып, екі адам қаза тапты, бұл оны эвакуациялауға әкелді. Соғыстан кейін күндізгі маяк жөнделді және арал табиғат қорығына айналды. Кейіннен жоғалған авиатор Эрхартты құрметтеу немесе оны іздеу үшін аралға көптеген сапарлар жасалды.

Тарихи-қазақтық қоныстар

Жолдардың сирек қалдықтары және басқа да жер бетіндегі іздер ерте полинезиялықтардың болғанын көрсетеді, оның ішінде қазбалар мен үйінділер, үйілген тастар мен ұзын, жалпақ тастардан жасалған жол бар. 1860 жылдары Джеймс Дункан Хейг шатырдың қалдықтарын, каноэ сынықтарын, көк мұны және құмға көмілген адам қаңқасын тапқан. Дегенмен, ағаш материалдарының тез тозуы және Полинезияда әшекей бұйымдарының кездеспеуі осы заттардың тарихи екенін көрсетеді. Аралдағы коу ағашының (Cordia subcordata) және полинезиялық егеуқұйрықтарының (Rattus exulans) болуы да Хоулендке полинезиялықтардың ерте сапарларының мүмкін белгісі саналады. Алайда, 1987 жылы АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы жүргізген Хоуленд аймағындағы жалғыз заманауи археологиялық зерттеуде аралда тарихқа дейінгі қоныс немесе пайдалану туралы ешқандай дәлел табылған жоқ, бірақ уақыт шектеулеріне байланысты жер астындағы сынақтар шектеулі болды. Сонымен қатар, USACE зерттеуі Хейг сипаттаған архитектуралық ерекшеліктерді таба алмады, бірақ олардың жойылуы кейінірек әуежай салу кезінде болған болуы мүмкін екенін мойындайды. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі жасаған кейінгі сақтау жоспары Хоулендтің тұрақты түрде қоныстанған орын емес, тоқтау немесе кездесу орны ретінде пайдаланылған болуы мүмкін екенін ұсынады.

Кит аулаушылардың байқауы

Капитан Джордж Б. Уорт, «Оэно» кит аулау кемесімен 1822 жылы Хауленд аралын көріп, оны Уорт аралы деп атады. 1828 жылы американдық «Минерва Смит» кит аулаушысының капитаны Даниэль Маккензи, Уорттың бұл аралды көргенін білмей, оны картаға түсірді және 1828 жылдың 1 желтоқсанында кеме иелерінің құрметіне атады. 1842 жылдың 9 қыркүйегінде Хауленд аралына капитан Гео Э. Нетчердің «Изабелла» кит аулау кемесінен оны байқаған қарауылшының есімі берілді, ол Нью-Бедфордтан шыққан. «Баунти» кемесінің капитаны Уильям Блай, көтерілістен кейін күнделігінде 1789 жылдың сәуір айында көтерілісшілер оны қайыққа отырғызғаннан кейін аралда қысқа тоқтағанын жазды. Оның 18 экипаж мүшесі аралды теңіз өсімдіктері, су және құстар сияқты азық-түлік іздеу үшін аралап шықты. Блай аралдың атын білмеген, бірақ ол картографтарға белгілі болғанға ұқсайды. Блайдың Хауленд аралына жасаған сапары күмәнді, өйткені оның қайықтағы маршруты Тонга мен Тофуа аралы арасында басталып, Тиморға қарай батысқа қарай созылған.

АҚШ-тың иеленуі және гуано өндіруі

1856 жылы Гуано аралдары заңына сәйкес АҚШ оны иеленген кезде Хоуленд аралы адам тұрмаған болатын. Арал ондаған жылдар бойы кеме жүзуге қауіпті орын болып келді, соның салдарынан бірнеше кеме осы жерде құлап кетті. Оның гуано кен орындарын американдық компаниялар шамамен 1857 жылдан 1878 жылдың қазанына дейін өндірді, бірақ кеншілік компаниялар арасында дау болды. Капитан Гео. Э. Нетчер «Изабелла» кемесінің капитаны Тейлорға оны тапқанын хабарлады. Тейлор Үнді мұхитында тағы бір гуано аралын тапқандықтан, екі аралдағы гуанодан түсетін пайданы бөлісуге келісті. Тейлор Нетчерді 1857 жылы құрылған «Американ Гуано Компанисінің» президенті Альфред Г. Бенсонмен байланыстырды. Кейіннен АҚШ Гуано компаниясының мүшелері болған Джордж және Мэтью Хоулендтер капитан Поуп басқаратын «Руссо» кемесімен аралға сапар жасау үшін Стетсон мырзаны жалдады. Стетсон мырза 1854 жылы аралға келді және оны құстар мен егеуқыр егеуқырлар басып алғанын айтты. «Американ Гуано Компанисі» Бейкер және Джарвис аралдарына қатысты талаптарды қойды, олар 1856 жылғы АҚШ Гуано аралдары заңымен мойындалды. Бенсон «Американ Гуано Компанисін» Хоуленд аралындағы гуано кен орындарына қызықтыруға тырысты, бірақ компания директорлары олардың жеткілікті қоры бар деп ойлады. 1857 жылдың қазанында «Американ Гуано Компанисі» Бенсонның ұлы Артурды Бейкер және Джарвис аралдарына гуано кендерін зерттеуге жіберді. Ол сондай-ақ Хоуленд аралына барып, гуано үлгілерін алды. Кейін Альфред Г. Бенсон «Американ Гуано Компанисінен» кетіп, Нетчер, Тейлор және Джордж В. Бенсонмен бірге Хоуленд аралындағы гуаноны өндіру үшін «АҚШ Гуано Компанисін» құрды, бұл талап 1856 жылғы АҚШ Гуано аралдары заңымен мойындалды. Кен өндіру жұмысына жұмысшылар Тынық мұхитының айналасынан, соның ішінде Гавайиден келді; Гавайилік жұмысшылар Хоуленд аралын Улуку («ку ағаштарының тобы») деп атады. 19 ғасырдың соңында аралда британдық талаптар мен кен өндіруге жасалған әрекеттер болды. Джон Т. Арундел және компаниясы, Кук аралдары мен Ниуэден жұмысшыларды пайдаланған британдық фирма, 1886 жылдан 1891 жылға дейін аралды басып алды. Американдық егемендікті нақтылау үшін 1936 жылдың 13 мамырында 7368 нөміріндегі жарлық шығарылды.

Итастаун (1935-42)

1935 жылы Американың Экваторлық аралдарды отарлау жобасының отаршылары аралға келіп, Орталық Тынық мұхитында АҚШ-тың тұрақты орналасуын қамтамасыз етуді мақсат етті. Бұл Гонолулудағы жекеменшік Kamehameha Boys мектебінің төрт түлегі мен оқушысынан құралған топпен басталды. Жаңадан келгендер ғылыми экспедицияға қатысуға келісіп, үш ай бойы ботаникалық және биологиялық үлгілерді жинауды күткенмен, теңізге шыққаннан кейін, Джарвис аралының отаршыларының бірі Джордж Уэсттің сөзіне сәйкес, оларға: "Сіздердің есімдеріңіз тарихқа енетін болады" делінді және аралдар "Австралия мен Калифорнияны байланыстыратын маңызды әуе базаларына" айналады. Елді мекен USCGC Itasca кемесінің құрметіне Итаскатаун деп аталды, ол отаршыларды Хаулендке жеткізіп, сол дәуірде басқа экваторлық аралдар арасында жүйелі сапарлар жасады. Itascatown – аралдың батыс жағындағы жағажайға жақын орналасқан, жарты ондай ағаштан жасалған шағын құрылыстар мен шатырлардың жиынтығы еді. Жаңа қоныстанғандарға консервіленген азық-түлік, су және басқа да қажетті жабдықтар, соның ішінде бензинмен жұмыс істейтін тоңазытқыш, радио құралдары, медициналық жиынтықтар және (сол заманға тән) көп мөлшерде темекі берілді. Балық аулау олардың рационына әртүрлілік қосты. Колонистердің көп бөлігі ауа райын сағат сайын бақылаумен және аралда қарапайым инфрақұрылымды салумен, соның ішінде ұшақтар үшін қону жолағын тазалаумен айналысты. Осы кезеңде арал Гавай уақытымен жүрді, ол UTC-ден 10,5 сағатқа қалып қойды. Ұқсас отарлау жобалары жақын орналасқан Бейкер аралы мен Джарвис аралында, сондай-ақ Феникс аралдарындағы Кантон және Эндербериде де басталды, бұл аралдар кейіннен Кирибати құрамына кірді. 1940 жылғы АҚШ халық санауы мәліметтері бойынша, 1940 жылдың 1 сәуірінде Хауленд аралында төрт адам тұрды.

Камакайви өрісі

1930 жылдардың ортасында аралдың Тынық мұхиты арқылы коммерциялық әуе бағдарларының аялдамасы болуы мүмкін деген үмітпен, сондай-ақ аймақтағы АҚШ-тың аумақтық талаптарын нығайту үшін, Ұлыбританияның қарсы талаптарына қарамастан, жер тегістелді. 1937 жылы Хауленд аралы американдық ұшқыш Амелия Эрхарт пен навигатор Фред Нунан үшін әлемді айналып ұшу кезінде жоспарланған жанармай құю станциясы ретінде белгіленді. Works Progress Administration (WPA) қаражатымен Авиа сауда бюросы үш деңгейленген, асфальтталмаған ұшу-қону жолағы салынды, олар Эрхарттың екі қозғалтқышты Lockheed Model 10 Electra ұшағын қабылдауға арналған. Бұл нысан алғашқы төрт отаршымен бірге келген жас гавайилік Джеймс Камакайвидің құрметіне Kamakaiwi Field деп аталды. Ол топтың жетекшісі болып таңдалды және Хаулендте орташа рекруттан әлдеқайда ұзақ – үш жылдан астам уақыт өткізді. Ол WPA Howland әуежайы деп те аталады (WPA жобаның 12 000 долларлық құнының шамамен 20 пайызын қаржылады). Эрхарт пен Нунан Жаңа Гвинеядағы Лэйден ұшып шықты, және олардың радиохабарлары аралға жақын жерде ұшақ келгенде алынды, бірақ олар аралға жетпеді. Радиобайланыстағы және радиобағытты анықтаудағы кейбір қиындықтарға қарамастан, сол таңертеңгі соңғы радиохабардың күшіне байланысты, олардың Хаулендтің радио қабылдауына кіргені анық болды. 1937 жылғы 2 шілдеде сағат 7:42-де жазылған соңғы хабарламаларында Эрхарт былай деді: «Біз сіздің үстіңізде болуымыз керек, бірақ сізді көре алмаймыз – бірақ жанармай азайып барады. Радио арқылы сізге жете алмадық. Біз 1000 фут биіктікте ұшып барамыз». Сағат 8:43-те Эрхарт хабарлады: «Біз 157 337 координатасындамыз. Біз бұл хабарламаны қайталаймыз. Біз бұл хабарламаны 6210 килоциклде қайталаймыз. Күтіңіз». Осы уақытқа дейін тарихтағы ең ірі іздеу-құтқару операциясынан кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштері Electra ұшағының жанармайы бітіп, Эрхарт пен Нунан теңізге құлап, қаза тапқан деген қорытындыға келді. Эрхарттан алынған хабарлама сигналдарының күшіне сүйене отырып, Желді қарулары ұшақтың Хаулендтен солтүстікке қарай жанармайы бітіп қалғанын болжады.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық шабуылдар

1941 жылы 8 желтоқсанда Кваджалейн аралдарынан Читосе Кокутайға қарасты 14 екі қозғалтқышты Мицубиси G3M "Нелл" бомбалаушы ұшақтары жасаған жапон әуе шабуылынан колонистер Ричард "Дикки" Канани Уэйли мен Джозеф Келахо Келиʻихануани қаза тапты. Бұл шабуыл Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасаған күнінен кейін болды және Камакайви әуежайының үш ұшу-қону жолағына зардап келтірді. Екі күннен кейін жапондық су асты кемесі колония ғимараттарының қалған бөлігін қиратты. Келесі апталарда бір бомбалаушы ұшақ екі рет қайта оралып, қираған үйінділерге тағы бомбалар тастады. Екі аман қалған адамды 1942 жылдың 31 қаңтарында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Хелм" эсминеці эвакуациялады. Екі аман қалғанның бірі Томас Бедерман кейіннен 1942 жылдың 9 наурызындағы "Life" журналында осы оқиға кезінде болғандарын айтып берді. 1943 жылдың қыркүйегінде Хаулендті АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің батальоны басып алды және 1944 жылдың мамырына дейін ол Хауленд Теңіз әуе станциясы деп аталды. 1944 жылдан кейін барлық қоныстандыру әрекеттері тоқтатылды. Соғыс салдарынан қиындыққа тап болған басқа төрт аралдағы отарлау жобалары да тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралдың жанындағы теңіз ангарында суға түсетін ұшақтар мен ұшақ қайықтары пайдаланылған. Мысалы, 1944 жылдың 10 шілдесінде Уильям Хайнс басқарған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Мартин PBM 3 D Mariner ұшақ қайығы (BuNo 48199) қозғалтқышы өртеніп, Хауленд жағалауынан алшақ мұхитқа мәжбүрлі түрде қонды. Хайнс ұшақты жағаға шығарды, ол өртенсе де, экипаж мүшелері зардап шекпеді, оларды құтқару кемесі құтқарып, су асты кемесіне ауыстырып, Кантон аралына жеткізді.