Кіріспе
Топырақ қабығы – топырақ көлемінің қалған бөлігінен ерекшеленетін топырақ бетінің қабаттары, көбінесе жалпақ бетімен қатайып жатады. Топырақ қабығының пайда болу жолына қарай, биологиялық немесе физикалық болуы мүмкін. Биологиялық топырақ қабығы топырақ бетінде тіршілік ететін микроорганизмдердің қоғамдастығынан қалыптасады, ал физикалық қабық жаңбыр тамшыларының соққысы сияқты физикалық әсерлер нәтижесінде түзіледі.
Soil crusts are soil surface layers that are distinct from the rest of the bulk soil, often hardened with a platy surface. Depending on the manner of formation, soil crusts can be biological or physical. Biological soil crusts are formed by communities of microorganisms that live on the soil surface whereas physical crusts are formed by physical impact such as that of raindrops.
Биологиялық топырақ қабықтары
Биологиялық топырақ қабығы – шөлейт және жартылай шөлейт экожүйелердегі топырақ бетінде тіршілік ететін организмдердің қауымдастығы. Олар әлемнің әртүрлі жерлерінде кездеседі, түр құрамы мен жабыны топографияға, топырақтың қасиеттеріне, климатқа, өсімдіктер қауымдастығына, микроорталарға және бұзылу режимдеріне байланысты өзгеріп отырады. Биологиялық топырақ қабығы көміртегіні бекіту, азотты бекіту, топырақты тұрақтандыру, топырақтың альбедосын және су қатынастарын өзгерту, сондай-ақ тамырлы өсімдіктердің өніп шығуы мен қоректік заттар деңгейіне әсер ету сияқты маңызды экологиялық қызметтер атқарады. Олар өрт, демалыс, мал жаю және басқа да бұзылулардың салдарынан зақымдануы мүмкін, ал олардың құрамын және қызметін қалпына келтіруге көп уақыт қажет болуы мүмкін. Биологиялық топырақ қабығы криптогамиялық, микробиотикалық, микрофитикалық немесе криптобиотикалық топырақ деп те аталады.
Топырақтың физикалық қабығы
Физикалық (биологиялық емес) топырақ қабыршақтары жаңбыр тамшыларының немесе басып-жаншудың әсерінен пайда болады. Олар тұздар мен кремнийдің жиналуына байланысты, қабықшасыз топырақтан көбінесе қатайып, қаттырақ болады. Бұл қабыршақтар биологиялық топырақ қабыршақтарымен қатар болуы мүмкін, бірақ олардың пайда болуы мен құрамының өзгешелігіне байланысты әртүрлі экологиялық әсерге ие. Физикалық топырақ қабыршақтары судың сіңуін азайтуы, өсімдіктердің өсуіне кедергі келтіруі мүмкін, ал бұзылған жағдайда тез эрозияға ұшырайды.