Фредерик Гроув: Өмір және шығармалар тарихы

Кіріспе

Америка тумасы жазушы Фред Гроув (шын аты Фредерик Херридж, 1913–2008) – неміс тумасы канадалық романист және аудармашы (1879 – 1948).

Фредерик Филип Гроув (14 ақпан 1879 – 9 қыркүйек 1948) – неміс тумасы канадалық романист және аудармашы. 1909 жылдың шілдесінің соңында Солтүстік Америкада жаңа өмір бастау үшін Берлиннен кеткенге дейін Германияда өзінің түпкі аты Феликс Пол Гревпен аудармашылықпен айналысып, денди болып көзге түскен. 1912 жылы Канаданың Манитоба штатына қоныс аударған ол Батыс жазығының пионерлік өмірін, түрлі мәдениеттердің қатысуымен құрылған қауымдастықтарды көркем әдебиетте зерттеген танымал канадалық жазушы болды. Өмір бойы екі әйелге үйленген Гроу өзінің өмірін шындық пен қиялдың күрделі торы ретінде құрастырды. Ол 1948 жылы 1930 жылдан бері тұрған Онтарио штатының Симко ауданындағы меншігінде қайтыс болды.

Еуропадағы ерте өмір

Гроув Феликс Пол Грев ретінде Батыс Пруссияның Радомно қаласында дүниеге келді, бірақ Гамбургте өсті, ол 1898 жылы Йоханнеум гимназиясын бітірді. Боннда классикалық тілдер мен археологияны оқығаннан кейін ол әлемдік әдебиеттің жемісті аудармашысы болды және шамамен 1900 жылы Стефан Георгтың гомоэротикалық тобы, «Георг шеңберінің» мүшесі атанды. Мюнхенде болған жылы ол Карл Вольфскельмен дос болып, 1902 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Гиссельс пансионатында Томас Маннмен бірге тұрды. 1903 жылдың басында, дау-дамаздың ортасында, ол Италияның Палермо қаласына, танымал сәулетші Август Энделлдің әйелі Эльза Плётц Энделлмен бірге қоныстанды (кейін ол баронша Эльза фон Фрейтаг-Лоринговен атанды). 1946 жылы жарық көрген «Өзімді іздеу» атты автобиографиясында Гроув 1902 жылдың соңына дейін оның туындыларының гомоэротикалық контекстіне қарамастан, Эльзамен болған алғашқы жыныстық тәжірибесі оның сексуалды бағытын анықтағанын айтады: «Егер бұрын олай болмаған болсам, енді міндетті түрде, соңғы рет гетеросексуалға айналдым». Гроувтың қарқынды дамып келе жатқан мансабы Эльзамен одақтасқаннан кейін күрт құлдырады. Жақын досы және бай демеушісі Герман Килиан берген қарыздарды қайтара алмағандықтан, ол дереу алаяқтық жасады деген айып тағылып, сотталды; 1903–1904 жылдары ол Бонндағы түрмеде бір жылдық жазасын өтеді, оның беделі түгелдей құлады. Көптеген мәліметтер Килианның (Гроув кейіннен канадалық автобиографияларында өзіне қабылдаған ағылшын-неміс тегі) қызғаныштан әрекет еткенін көрсетеді. Түрмеде отырғанда Гроув өзінің алғашқы романын – Эльзаның жыныстық оқиғалары, соның ішінде Август Энделлмен некесі туралы, жасырын мазмұндағы «Фанни Эсслер» романын жазды. Роман, сонымен қатар, Стефан Георг шеңберін әжуалай шақырып, Георгтың жақын достарынан толық үзіліске әкелді. 1904 жылдан 1906 жылдың басына дейін олар ерікті түрде елден қуылды, бірінші Швейцарияның Вуллерау қаласында, содан кейін Францияның Париж Плаж қаласында тұрды, онда Гроув Г.Г. Уэллстің Сандхерст вилласына бірнеше рет сапар жасады. 1906 жылы жұбайлар Берлинге оралды, және 1907 жылдың 22 тамызында үйленді.

Grove was born Felix Paul Greve in Radomno, West Prussia, but was brought up in Hamburg where he graduated with the Abitur from the Gymnasium Johanneum in 1898. After studying classical languages and archaeology in Bonn, he became a prolific translator of world literature and a member of Stefan George's homoerotic group, the George Kreis, around 1900. During his year in Munich, he befriended Karl Wolfskehl, and briefly shared an address with Thomas Mann at the Pension Gisels from August to September 1902. In early 1903, amidst scandal, he settled in Palermo, Italy, with Else Plötz Endell, the wife of renowned architect August Endell (she would later become Baroness Elsa von Freytag Loringhoven). In his 1946 autobiography In Search of Myself, Grove suggests that despite the homoerotic context of his work up to late 1902, his first sexual encounter with Elsa determined his sexuality: "If I had not always been so, I had become definitely, finally heterosexual." Grove's rising career took a dramatic downward spin that followed his alliance with Else. Unable to repay loans made by his intimate friend and wealthy patron Herman Kilian, he was promptly charged and convicted of fraud; from 1903–04, he served a deeply humiliating one year sentence in the penitentiary in Bonn, leaving his reputation destroyed. Much suggests that Kilian (whose Anglo German ancestry Grove would later appropriate for himself in his Canadian autobiographies) had acted from motives of jealousy. While in prison, Grove composed his first novel, Fanny Essler, a thinly veiled roman à clef about Else's sexual adventures, including her marriage with August Endell. The novel, which moreover poked fun at the Stefan George circle, prompted a complete break from George's coterie. From 1904 to early 1906, the pair lived in voluntary exile, first in Wollerau, Switzerland, then in Paris Plage, France, from where Grove paid H. G. Wells a few visits in his Sandhurst villa just across the Channel. In 1906, the couple returned to Berlin, where they were married on August 22, 1907.

Солтүстік Америкадағы өмір

1909 жылы Гроув тағы да қаржылық қиындыққа тап болды, соңғы неміс аудармасын – Джонатан Свифттың төрт томдық «Прозалық еңбектері» екі рет сатқаннан кейін. Әйелінің көмегімен ол өзіне-өзі қол жұмсағандай көрініс жасап, 1909 жылдың шілдесінің соңында «White Star Line» компаниясының «SS Megantic» кемесімен Солтүстік Америкаға аттанды. Бір жылдан кейін әйелі Питтсбургке қосылды, ал олар 1911 жылға дейін Кентукки штатының Спарта қаласының жанындағы фермада шаруашылық жүргізді, содан кейін Гроув оны мүлдем тастап кетті. Ол жақын жердегі Цинциннатидегі суретшілерге модель болды, ал кейіннен 1913 жылы неміс бароны Леопольд фон Фрейтаг-Лоринговенге үйленгеннен кейін Нью-Йорктегі дада айналымында баронесса Эльза фон Фрейтаг-Лоринговен ретінде кеңінен танылды. Гроув 1912 жылдың жазында батысқа көшіп, Фарго маңындағы үлкен «Бонанза» фермасында (Amenia & Sharon Land Company негізінде) орналасты. 1912 жылы Грев Манитобаға (Канада) келді, онда өзінің атын Фредерик Филип Гроув деп өзгертті және 1914 жылдың 2 тамызында жас мектеп мұғалімі Кэтрин Винске үйленді. Бірінші әйелімен ажырасқандығы туралы ешқандай жазба жоқ, ол естеліктерінде оның кенеттен тастап кеткенін айтады. Ол алдымен Хаскетт, Винклер, Вирдэн және Гладстон сияқты ауылдық жерлерде сабақ берді, бірақ 1922 жылы Рапид-Ситиге қоныс аударғаннан кейін өзін толығымен жазу мансабына арнады. 1927 жылы Гроув пен оның әйелі жалғыз баласы Филис Мейдің он екінші туған күніне аз қалғанда қайтыс болды. 1928–1929 жылдары Гроув үш рет елдік сапарлар жасады, содан кейін 1929 жылдың күзінде олар Онтариоға көшіп кетті. 1930 жылдың 14 қазанында олардың Артур Леонард Гроув есімді ұлы дүниеге келді. Гроув қысқа уақытқа «Graphic Publishers» баспасының редакторы болды, ол 1927 жылы оның алғашқы автобиографиялық романы «Американы іздеу» романын жариялаған, содан кейін Симко, Онтариоға көшіп кетті. Сол жерден денсаулығы нашарлап бара жатқандықтан, 1946 жылдың соңында сал ауруына шалдыққанға дейін жазуын жалғастырды. Симкода жүргенде ол 1943 жылғы Онтарио штатының жалпы сайлауында Ынтымақтастық Комонвелл федерациясынан (CCF) үміткер болды.

Еңбектері мен мұралары

Фредерик Филип Гроув Канада батысын және оның пионерлік ландшафтын беймәлім және жартылай көркемделіп жазылған туындыларында, мысалы, «Дала жолдарымен», «Болоқтағы қоныс салушылар», «Америка іздестірулері» және «Өзімді іздеуде» зерттеуімен танымал. «Гроув батыстың жерге құштар пионерлеріне дауыс берді, бірақ сонымен бірге өзінің өткенін далалық пионерлік романның сырттай адалдығымен жасырды». Қатал реализмі мен натурализмімен белгілі Гроув естен кетпес пионерлік кейіпкерлерді жасады, мысалы, «Болоқтағы қоныс салушылар» (1925) романындағы еңбекқор және сексуалдық тәжірибесі жоқ швед иммигранты Нильс Линдстедт; «Жер жемістеріндегі» асыл, бірақ бір мақсатқа ұмтылған пионер Абе Спалдинг және «Біздің күнделікті нанымыздағы» қартайып, қайғыға толы патриарх Джон Эллиот. Гроувтың патриархтарының барлығы күшті және трагедиялық, көбінесе тағдырларын өзгертуге қажетті сөздерді таба алмайды. Керісінше, Гроувтың әйел кейіпкерлері тірі қалуға бейім, сөзді шебер қолданады және көбінесе дәстүрлі еркек рөлдерін өз мойнына алады. Ең маңыздысы, Гроувтың романдары иммигранттардың көпұлтты әлемін көрсетеді. Оның романдары швед, неміс, француз, исланд және украин иммигранттарымен толы, бұл Канаданың әлеуметтік құрамының көрінісі ретінде жанды көпмәдениеттілікті ұсынады. Автор ретінде ол «жас канадалық ұлттың өкілі» рөлін атқарды және лекциялық сапарларында, эсселерінде және жарнамаларында өзін «Канададағы асырап алынған ұл» ретінде шебер көрсетті. Гроув сонымен қатар модернизмнің түрлі формаларын сынап көрді, өзінің өмірбаяндық көркем шығармаларында ойдан шығарылған өзін-өзі сахналады, сондай-ақ өзінің соңғы романы «Миллдің шеберінде» сенімсіз баяндаушылармен және уақыттың өзгеруімен тәжірибе жасады.

Жалған есімдер

Гров көптеген жалған есімдерді қолданғандықтан, Карл Вольфскель оны жалғаншыл деп атады және оның Мунххаузендік қиялдарын айтты. FPG: ол Атлантиканың екі жағында да осы инициалдарды қолданды. Гров: автордың нағыз аты Гревтің өзгешеленген түрі. 1909 жылғы 31 шілдеде "White Star Liner Megantic" кемесінің иммиграциялық тізілімінде Гровтың есімі соғылған, бірақ ортадағы дауыс әрпі "о" сияқты көрінеді. Фанни Эслер: Ф. П. Грев және Эльза Грев 1904–1905 жылдары "Die Freistatt" журналында жарияланған өлең үшін қолданған бірлескен псевдонимі. Ф. С. Герден: декаденттік әдебиетті (Даусон, Браунинг) аудару үшін "Insel" баспасымен хат алмасуда қолданылған. Конрад Торер: Мигель де Сервантес және Ален Рене Лесаж еңбектерін аудару үшін пайдаланылған. Эндрю Р. Резерфорд: оның алғашқы канадалық кітабы "Прерия жолдары" (1922) үшін ұсынылған (бірақ қолданылмаған) псевдоним; бұл есім Гровтың досы Герман Килианның анасының әкесі, танымал шотланд судьясына сілтеме жасайды және Манитоба университетінің архивіндегі жарияланбаған қолжазбасымен де байланысты ("Джейн Аткинсон", шамамен 1923, электрондық түрде 2000 ж. жарияланды).

Гров туралы шығармалары

Эльза фон Фрейтаг Лорингховен "Туыстық" атты өлең жазды, ол Гроувқа арналған: "Ф. П. Г. Еске алу". Бұл өлеңде ол олардың он жылдық қарым-қатынасының басы мен сосын қатар келтіреді, еротикалық түрде атқа мінуді естелік арқылы өткен, құштарлыққа толы саяхаттың метафорасы ретінде пайдаланады. Канадалық хэви-метал тобы Torture for Pleasure 2013 жылы тәуелсіз түрде шығарған "TETELESTAI (Sweet Darkness)" әнінде Гроувстің "Battles in the Marsh" романынан үзінді келтіреді.

Өмірбаяндары мен стипендиясы

Д. О. Спэтиг 1971 жылғы қазан айында Британ мұражайында Гроувтың кім екенін, қияли желілердің артынан ашты. Гровтың Германияда түрмеде отырғанын анықтағаннан кейін, Спетиг 1973 жылы шыққан «FPG: The European Years» кітабында бұл туралы жариялады. Осы монографиядан соң Пол И. Хьяртртсонның «Менің өмірімдегі бейтаныс» атты эсселер жинағы жарық көрді. Бұл Гроувтың неміс тіліндегі шығармаларын ағылшын тіліне аударуға ықпал етті – «Фанни Эсслер» және «Шебердің үйі», екеуі де Гроувтың бірінші әйелі Эльза Плётцтің (Баронесса деп те аталады) өміріне негізделген. Десмонд Пейси Ф. П. Гроувтың хаттарын редакциялап, «Фредерик Филип Гроув» атты монографиясын жариялады, ал Маргарет Стоби Гроувтың Манитобадағы оқытушылық жылдары туралы «Фредерик Филип Гроув» кітабында зерттеді. Грив/Гровтың кім екенін анықтауға бағытталған, жаңа биографиялық мәліметтер мен қажетті құжаттарды тауып шығарған Клаус Мартенс бұл істе «басты бастамашы» болды (В. Дж. Кит). Еуропалық және канадалық контексттерді зерттей отырып, Мартенс «Феликс Пол Гревтің мансабы» (неміс тілінде), «Феликс Пол Грев – Андре Жид» (ағылшын, француз және неміс тілдеріндегі хат алмасу) және «Ф. П. Гроув Еуропада және Канадада: Аудармалы өмірлер» кітабын жариялады. Бұл автордың ағылшын тіліндегі алғашқы толыққанды өмірбаяны болды. Мартенстің кең көлемді жинағы «Канадалық соқпақтар: Ф. П. Гроувтың жаңа хаттары мен құжаттары» Гроувқа және одан келген хаттарды, құжаттарды, көптеген фотосуреттерді және редактордың маңызды түсініктемелерін қамтиды. Бұған дейін Мартенс «Қызым үшін жоқтау» атты шығармасын жариялаған, онда Гроувтың таңдамалы өлеңдері, фотосуреттері, қолмен жазылған хаттар мен жазбаларының көшірмелері бар. Мартенс Гроувқа арналған монографиялары мен басылымдарынан бөлек, Гроув пен Эльза Плётц туралы көптеген мақалалар жариялады. Айрин Гаммель «Натурализмдегі билікті сексуалдандыру: Теодор Дрейзер және Фредерик Филип Гроув» кітабында Гроувтың көркем шығармаларындағы гендерлік қатынастарды зерттеді, оның жыныстық сипаттағы (және заманауи) әйелдер бейнелеріне және билік қатынастарының ашық көрсетілуіне ерекше назар бөлді. Гаммель сондай-ақ Гроувтың Эльза Плётцпен (Баронесса Эльза) қарым-қатынасын «Баронесса Эльза: Гендер, Дада және күнделікті заманауилық» атты өмірбаянында зерттеді, бұл жұпта заңды түрде үйленгенін және Гроувтың өзінің кім екенін жасыру себебінің бұрынғы әйелі, дада суретшісі Баронесса Эльзаның анықтауынан қорқумен байланысты екенін көрсетті. Мартенс «Канадалық соқпақтар» кітабында Гривтың Ұлы соғыстың басталған кезде неміс азаматы ретінде тұтқындалудан қашу үшін өзінің кім екенін өзгертуінің себебін түсіндірді. Ричард Кавелл «Феликс Пол Грев, Эйленбург жанжалы және Фредерик Филип Гроув» атты эссесінде Гроувтың туындыларына қатысты белгілі бір көзқарас ұсынды, ал Пол Хьяртртсон мен Трейси Кулбаның жинағы «Баронесса Эльза фон Фрейтаг Лорингховен және Феликс Пол Грев» редакторлармен қатар Ютта Эрнст, Клаус Мартенс және Пол Моррис сияқты бірқатар ғалымдардың пікірлерін біріктірді. Манитоба архивінің университетіндегі доктор Габи Дивей көптеген зерттеу нәтижелерін ұсынды және 1993 жылдың желтоқсанында Гроувтың, Гревтің және «Фанни Эсслердің» поэзиясының толыққанды басылымын, ал 2007 жылы электрондық нұсқасын жариялады.

D. O. Spettigue discovered Grove's identity behind a web of fiction in October 1971 in the British Museum. Uncovering Grove's prison incarceration in Germany, Spettigue published his findings in his 1973 book FPG: The European Years. This monograph was followed by Paul I. Hjartarson's volume of essays, A Stranger to My Life, and prompted the translation of Grove's German fiction into English, Fanny Essler, and The Master Mason’s House, both closely based on the life of Grove's first wife Elsa Plötz (aka The Baroness). Desmond Pacey edited The Letters of F. P. Grove in addition to publishing a monograph, Frederick Philip Grove, while Margaret Stobie explored Grove's teaching years in Manitoba in her book, Frederick Philip Grove. Leading later efforts to establish the identity of Greve/Grove by unearthing new biographical information and relevant records, Klaus Martens has been "the chief pioneer" (W. J. Keith). Exploring both the European and Canadian contexts, Martens published Felix Paul Greves Karriere (in German), Felix Paul Greve – André Gide (correspondence in English, French, and German), and F. P. Grove in Europe and Canada: Translated Lives, the first well documented biography of the author in English. Martens' vast compilation Over Canadian Trails: F. P. Grove in New Letters and Documents includes the most extensive published collection of letters from and to Grove, including the Phelps correspondence, documents, many photographs, and much relevant commentary by the editor. This was preceded by Martens' A Dirge for My Daughter, a careful edition of selected poems by Grove which includes photographs and reproductions of handwritten letters and notes. In addition to his Grove monographs and editions, Martens published numerous articles on both Grove and Else Plötz. In her book Sexualizing Power in Naturalism: Theodore Dreiser and Frederick Philip Grove, Irene Gammel examined the gender relationships of Grove's fiction, focussing in particular on his sexualized (and modern) female figures and the overexposed relationships of power. Gammel also traced Grove's relationship with Elsa Plötz (Baroness Elsa) in her biography Baroness Elsa: Gender, Dada, and Everyday Modernity, documenting that the couple had been legally married and that Grove's reasons for hiding his identity had much to do with his fear of being discovered by his former wife, the dada artist Baroness Elsa. It has also been argued, by Martens in Over Canadian Trails, perhaps more persuasively, that Greve understandably changed his identity in order to escape internment as a German national at the outbreak of the Great War. In his essay "Felix Paul Greve, The Eulenburg Scandal, and Frederick Philip Grove," Richard Cavell proposed a queering approach to Grove's work, while Paul Hjartarson and Tracy Kulba's collection Baroness Elsa von Freytag Loringhoven and Felix Paul Greve assembles a range of perspectives by a number of scholars, including the editors, as well as Jutta Ernst, Klaus Martens, and Paul Morris. A great deal of research results have been provided by Dr. Gaby Divay at the University of Manitoba Archives, who also published a comprehensive edition of Grove's, Greve's and "Fanny Essler"s poetry in December 1993, and as an e Edition in 2007.