Кіріспе
Адамға ұқсайтын робот. Андроид – адам кейпіндегі робот немесе басқа да жасанды жаратылыс, көбінесе денеге ұқсас материалдан жасалған.
An android is a humanoid robot or other artificial being often made from a flesh like material.
Терминология
Оксфорд ағылшын сөздігі ең алғашқы қолданысын ("Androides" түрінде) 1728 жылғы Эфраим Чемберстің "Циклопедиясында", Санкт Альберт Магнустың жасады деген жорамалмен жасалған автоматқа сілтеме ретінде келтіреді. 1700 жылдардың соңына қарай, "андроидтар" – адам сияқты қозғалыс жасайтын күрделі механикалық құрылғылар көрме залдарында көрсетілді. "Андроид" термині 1863 жылғы АҚШ патенттерінде алғаш рет ойыншықтар сияқты кішкентай адамдарға қатысты қолданылды. Француз жазушысы Огюст Вильер де Л’Иль Адам 1886 жылғы "Келер күннің кеші" атты еңбегінде "андроид" терминін пайдаланып, Хадали есімді жасанды адам тәрізді роботты таныстырды. "Андроид" термині көбінесе адам сияқты роботтарды (әрқашан еркек сияқты емес) білдірсе де, әйел сияқты роботты "гиноид" деп те атай беруге болады. Сонымен қатар, роботтардың жыныстық белгілерін атамай, оларды "антропоботтар" (антропос және робот сөздерінің қосындысы; антропотикаға қараңыз) немесе "антропоидтар" (антропоидты роботтардың қысқартылған түрі; "гуманоидтар" термині ғылыми фантастика, футуризм және астробиология контекстінде адам сияқты органикалық түрлерді білдіргендіктен қолайсыз) деп атауға болады. Авторлар "андроид" терминін "робот" немесе "киборг" терминдерінен гөрі алуан түрлі мағыналарда қолданған. Кейбір көркем шығармаларда робот пен андроид арасындағы айырмашылық сыртқы көріністе ғана, андроидтар сырттан адам сияқты көрінеді, бірақ ішкі механикасы роботқа ұқсас болады. Васеда университеті 1967 жылы WABOT жобасын бастап, 1972 жылы WABOT 1-ді – толық көлемді, адам тәрізді интеллектуалды роботты аяқтады. Оның аяқ-қолды басқару жүйесі төменгі аяқтарымен жүруге, ал қолдарымен заттарды ұстап, тасымалдауға мүмкіндік берді. Көру жүйесі сыртқы рецепторлар, жасанды көздер мен құлақтар арқылы объектілерге дейінгі қашықтық пен бағытты өлшеуге мүмкіндік берді. Сөйлесу жүйесі жапон тілінде жасанды ауыз арқылы адаммен қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді. 1984 жылы WABOT 2 таныстырылып, бірқатар жақсартулар енгізілді. Ол орган ойнай алатын. WABOT 2-нің он саусағы мен екі аяғы болды, ол музыкалық ноталарды оқи алатын. Сондай-ақ, ол адамға серік бола алатын. 1986 жылы Honda адам тәрізді роботтарды жасау үшін зерттеу және әзірлеу бағдарламасын бастады. Осака университетінің Хироси Исигуро басқаратын Интеллектуалды робототехника зертханасы және Кокоро компаниясы 2005 жылы Айчи префектурасындағы ЭКСПО-да Актроидты көрсетіп, 2010 жылы Теленоид R1-ді шығарды. 2006 жылы Кокоро жаңа DER 2 андроидын жасады. DER 2 андроидының адам денесінің бөлігінің биіктігі 165 см. 47 қозғалмалы нүкте бар. DER 2 бет-әлпетін өзгерте алады, сонымен қатар қол-аяқтарын қозғап, денесін бұра алады. Кокоро әзірлеген "ауа сервожүйесі" актуаторды басқару үшін қолданылады. Сервожүйе арқылы ауа қысымымен дәл басқарылатын актуатордың нәтижесінде қозғалыс өте тегіс және шу аз. DER 2 кішкентай цилиндрді пайдалану арқылы бұрынғы нұсқаға қарағанда жұқарақ корпусқа ие болды. Сырттан DER 2 пропорциясы әдемірек. Алдыңғы модельмен салыстырғанда DER 2-нің қолдары жіңішке және көбірек мимикалық мүмкіндіктерге ие. Бағдарламаланғаннан кейін ол дауысымен бірге қозғалыстарын және ишараларын үйлестіре алады. Токио ғылым университетінің Хироси Кобаяши басқаратын "Ақылды мехатроника" зертханасы "Сая" деп аталатын андроид басын жасады, ол 2002 жылы Жапонияның Йокогама қаласында өткен "Рободекс" көрмесінде көрсетілді. Қазіргі уақытта әлемде гуманоидтарды зерттеу және әзірлеумен байланысты бірнеше бастамалар бар, олар жақын болашақта іске асырылған технологияның кең спектрін ұсынуы мүмкін. Қазір Сая Токио ғылым университетінде экскурсовод болып жұмыс істейді. Васеда университеті (Жапония) және NTT docomo компаниясының өндірушілері WD 2 формасын өзгертетін роботты жасады. Ол бет-әлпетін өзгерте алады. Біріншіден, жасаушылар белгілі бір адамның контурын, көзін, мұрнын және т.б. бейнелеу үшін қажетті нүктелердің орналасуын анықтады. Робот бетін барлық нүктелерді белгіленген орындарға жылжыту арқылы көрсетеді. Роботтың алғашқы нұсқасы 2003 жылы жасалды. Бір жылдан кейін дизайнға бірнеше маңызды өзгерістер енгізілді. Роботтың бетінде орташа адамнан жасалған иілгіш маска бар. Ол 3DOF блогы бар қозғалтқыш жүйесін қолданады. WD 2 роботы бет-әлпеттің ерекшеліктерін бет-әлпеттің белгілі бір нүктелерін белсендіре отырып, әр нүкте үш еркіндік дәрежесіне ие бола отырып, өзгерте алады. Бұл 17 бет нүктесі бар, барлығы 56 еркіндік дәрежесі. Олар қолданған материалдар Septom деп аталатын жоғары серпімді материалдан жасалған, сонымен қатар беріктігін арттыру үшін болат жіптері қосылған. Басқа техникалық ерекшеліктер масканың артында тік ось бойымен орналасқан, DC қозғалтқышымен және қарапайым шынжырлы механизммен басқарылатын қозғалыс білдіреді. Зерттеушілер масканың пішінін нақты адам беттеріне сәйкес өзгерте алады. Бетті "көшіру" үшін оларға тек 3D сканер қана қажет, ол адамның 17 бет нүктесінің орналасуын анықтайды. Содан кейін олар ноутбук пен 56 қозғалтқыш басқару тақтасы арқылы орналасқан жеріне жылжытылады. Сонымен қатар, зерттеушілер роботтың бетіне адамның шашы мен тері түсін де бейнелей алатынын айтады, егер оның бетінің суреті 3D маскаға проекцияланса.
Сингапур
Наньянг технологиялық университетінің ғалымы, профессор Надя Тальман, Надин атты әлеуметтік роботты әзірлеуде Медиа инновациялар институтымен және Компьютерлік инженерия мектебімен бірлесіп жұмысты басқарды. Надиннің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін бағдарламалық жасақтама Apple-дың Siri немесе Microsoft-тың Cortana бағдарламаларына ұқсас. Надин болашақта кеңселер мен үйлерде жеке көмекші ретінде немесе жастар мен қарттарға серік бола алады. Механикалық және ғарыш инженериясы мектебінің доценті, профессор Джеральд Сейт, BeingThere орталығымен бірге теле-болу робототехникасы бойынша үш жылдық ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмысын жүргізіп, EDGAR роботын жасады. EDGAR-ды қашықтан басқарушы, өзінің бет-әлпеті мен мінез-қалпын роботтың бетіне нақты уақытта шығарып, оны басқара алады. Робот сондай-ақ олардың денесінің жоғарғы бөлігінің қозғалыстарын да қайталайды.
Оңтүстік Корея
KITECH EveR 1 зерттеу және әзірлеу жұмыстарын жүргізіп, адамның эмоциялық көрінісін имитациялай алатын, андроидтік қарым-қатынас моделін жасады. Оның бойы 160 см, салмағы 50 кг, бұл жиырма жастағы кореялық әйелдің орташа дене бітіміне сәйкес келеді. EveR 1 атауы Киелі кітаптағы Хауа есімінен және «робот» деген мағынаны білдіретін «r» әрпінен алынған. EveR 1-дің жоғары өнімділігіне ие процессорлық жүйесі сөйлеуді тану және дауысты синтездеуді қамтамасыз етеді, сонымен қатар 90 градусқа бұрылатын микро-CCD камералары мен бетті тану технологиясы арқылы визуалды ақпаратты өңдейді. Оның жасанды миындағы микрочип қимыл-қозғалыстарды, дене координациясын және эмоцияларды басқарады. Бүкіл денесі жоғары сапалы синтетикалық желелі кремнийден жасалған, ал беті, мойны және төменгі бөлігінде 60 жасанды буын бар; ол шынайы бет-әлпеттерді көрсетуге және бір мезгілде билеп, ән салуға қабілетті. Оңтүстік Кореяның Ақпарат және коммуникация министрлігі 2020 жылға қарай әрбір үйге робот орнатуды мақсат етіп отыр. Елде бірнеше робот қалаларын салу жоспарланған: алғашқысы 2016 жылы 500 миллиард вон (440 миллион АҚШ доллары) қаржымен салынады, оның 50 миллиарды мемлекеттік инвестиция. Жаңа робот қаласында өндірушілер мен қосалқы бөлшектерді жеткізушілер үшін ғылыми-зерттеу және әзірлеу орталықтары, сондай-ақ көрме залдары мен роботтар сайысына арналған стадион болады. Елдің жаңа Робототехника этикасы хартасы болашақта роботтармен адамның өзара әрекеттесуі үшін негізгі ережелер мен заңдарды белгілейді, робот пайдаланушылар мен өндірушілерге стандарттар қояды, сондай-ақ роботтарды адамдардың зорлық-зомбылығынан және керісінше роботтардың адамдарға зиян келтіруінен қорғау үшін этикалық нормаларды бағдарламалау бойынша ұсынымдар береді.
Америка Құрама Штаттары
Уолт Дисней және Imagineers тобы 1964 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде тұңғыш рет көрсетілген «Линкольн мырзамен ұлы сәттер» атты туындыны жасады. Білім беру саласындағы болашақты зерттеуші, АҚШ Әскери академиясының философия және этикалық ой-өріс дамыту жөніндегі бұрынғы Вест-Пойнт профессоры доктор Уильям Барри «Мария Бот» деп аталған жасанды интеллектіге негізделген андроидты құрды. Бұл интерфейстік AI андроиды 1927 жылғы «Метрополис» фильміндегі танымал ойдан туған Мария роботының құрметіне осылай аталып, оның жақсы мінезді, алыс туысқандай болуын қамтамасыз етеді. Мария Бот – университет деңгейіндегі алғашқы AI-Android оқытушының көмекшісі. Мария Бот 2020 жылдың ақпан айында Вашингтон штатының Эверет қаласында өткен TEDx жиынында Барримен бірге негізгі спикер ретінде өнер көрсетті. Иесінің мойнынан жоғары адамға ұқсайтын Мария Бот – күрделі мимикасы мен бас қозғалыстары бар виртуалды андроид. Ол AI-ды ақпаратты өңдеуге және синтездеуге пайдаланады, соның негізінде қалай сөйлеу және қарым-қатынас жасау керектігі туралы дербес шешімдер қабылдайды. Ол әңгімелер, кітаптар мен мақалалар сияқты тікелей деректерді енгізу және интернет көздері арқылы мәліметтерді жинайды. Мария Ботты халықаралық жоғары технологиялық компания Барриге білім беру сапасын арттыру және білім саласындағы кедейлікті жоюға көмектесу үшін жасады. Мария Бот студенттерге роботтар мен жасанды интеллекттің кеңінен таралуына байланысты туындайтын этикалық мәселелерді талқылаудың жаңа тәсілдерін ұсынуға арналған. Барри сонымен қатар Мария Ботты роботты өмірді қуаттайтын, этикалық принциптермен бағдарламалаудың адамдарға да солай істеуге көмектесу ықтималдығын арттыратынын көрсету үшін пайдаланады. Мария Бот – жақсылық пен этикалық ЖА технологиясының елшісі. Техас штатының Hanson Robotics, Inc. және KAIST компаниялары Альберт Эйнштейннің андроид портретін жасады, ол үшін Hanson-ның беттік андроид технологиясы KAIST-тің толық өлшемді, екі аяқты робот корпусына орнатылды. Осы Эйнштейн андроиды, сондай-ақ «Альберт Хьюбо» деп аталды, тарихтағы алғашқы толық денелі, жүре алатын андроид болып табылады. Hanson Robotics, FedEx Технологиялық институты және Техас Арлингтон университеті ғылыми фантастика жазушысы Филип К. Диктің (электр қойлар туралы арман көретіндей андроидтер? фильмінің негізі) толық әңгімелесу мүмкіндіктерімен, автордың мыңдаған беттерін қамтитын андроид портретін жасады. 2005 жылы PKD андроиды AAAI-дан бірінші орынды жасанды интеллект саласындағы сыйлықты жеңіп алды.
Көркем әдебиеттердегі қолданылуы
Андроидтар ғылыми фантастиканың негізгі элементі болып табылады. Айзек Азимов робототехника мен жасанды интеллект ғылымын көркемдеудің алғашқыларын қалады, әсіресе оның 1950 жылдардағы «Мен, робот» сериясында. Көптеген көркем әдебиеттегі андроидтарға ортақ нәрсе – адам сияқты роботтар жасаумен байланысты нақты технологиялық қиындықтар, мысалы, күшті жасанды интеллект құру, шешілген деп есептеледі. Көркем әдебиеттегі андроидтар көбінесе адамдармен ақыл-ой және дене бітімі жағынан тең немесе олардан жоғары болып бейнеленеді – олар сияқты еркін қозғалып, ойланып, сөйлейді. Бұған ең нақты мысал – Джон Бруннердің 1968 жылғы «Құлдық тұмандығына» романы, онда көк терілі андроид құлдардың толыққанды адам екені көрсетілген. Соңғы уақыттарда «Ғарышкерлер» және «Ғарышкерлердің қайта тірілуі» фильмдеріндегі Бишоп пен Анналі Калл андроидтары «өзгеше» жаратылыспен қарым-қатынас жасау кезінде адамдардың қандай сезімдерін басынан өткергенін зерттеу үшін пайдаланылады. 2018 жылғы «Detroit: Become Human» видео ойыны да андроидтардың жақын болашақтағы қоғамда екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарастырылуын зерттейді. Әйелдер-андроидтар немесе «гиноидтар» ғылыми фантастикада жиі кездеседі және оларды ерлердің стереотиптік «мүсіндей әйелді» жасауға тырысуының ұзақ дәстүрінің жалғасы деп қарастыруға болады. Мысалдарға грек мифологиясынан Пигмалион және Фриц Лангтың «Метрополис» фильміндегі әйел робот Мария жатады. Кейбір гиноидтар, мысалы, «Жасыл жүгіргіш» фильміндегі Прис, «ерлердің зорлық-зомбылыққа толы сексуалдық құштарлығын қанағаттандыру» мақсатымен немесе «Степфорд әйелдерінде» көрсетілгендей, мойынсұнғыш, құл тәрізді серіктер ретінде сексуалдық нысандар ретінде жасалған. Сондықтан гиноидтар туралы көркем әдебиет «әйелдіктің негізгі идеяларын» күшейтеді деп айтылады, бірақ кейбір зерттеушілер андроидтарға қатысты көзқарас қоғамдағы нәсілшілдік пен әйелге қарсы жеккөрушілікті зерттеудің бір жолы екенін ұсынады. 2015 жылғы жапондық «Саёнара» фильмінде «Geminoid F» андроиді адам актермен бірге түскен «алғашқы фильм» ретінде таныстырылды.