Кіріспе
USS Kansas – Америка Құрама Штаттары Әскери-теңіз күштерінің канонерлік қайығы. Ол Азамат соғысының орта кезеңінде Одақ флоты үшін салынды. Ірі калибрлі қарулармен жабдықталған ол Америка Конфедерациясының су жолдарын блокадалауға жіберілді. "Канзас" – АҚШ Әскери-теңіз күштері тарихында осы атпен аталатын алғашқы кеме және 836 тонналық бұрандалы бу кемесінен тұратын канонерлік қайықтар класының біріншісі болды. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1883 жылы сатылғанға дейін ол Кубада американдық мүдделерді қорғау және зерттеу жұмыстарын жүргізу арқылы елге қызметін жалғастырды.
USS Kansas was a gunboat constructed for the Union Navy during the middle of the American Civil War. She was outfitted with heavy guns and assigned to the Union blockade of the waterways of the Confederate States of America. She was the first U. S. Navy ship to be named Kansas and was the first of a class of 836 ton screw steam gunboats. At war's end, she continued serving her country by performing survey work and defending American interests in Cuba until sold in 1883.
Қызмет тарихы
"Канзас" Филадельфия әскери-теңіз кемежайында, жүлделі кеме "Принцесса Рояль" жүгінен алынған жабдықтармен салынды. Ол 1863 жылдың 29 қыркүйегінде суға түсірілді, оны Мисс Энни Макклеллан демеушілік етті және 1863 жылдың 21 желтоқсанында Филадельфияда, Пенсильвания штатында, командир лейтенант Пендлтон Г. Уотмоф басқаруымен қолданысқа берілді. Қарулы кеме қолданысқа берілген күні Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс аймағына Солтүстік Атлантика блокадалық эскадрильясына қосылу үшін бағытталды. Ол 30 желтоқсанда Ньюпорт-Ньюсқа келді, бірақ қозғалтқыш пен қазандықтағы ақаулар оны жөндеу үшін Вашингтон әскери-теңіз кемежайына қайтаруды қажет етті.
Америка Азамат соғысы операциялары
1864 жылдың наурыз айында канонерлік қайық Вилмингтон қаласында, Солтүстік Каролина штатында, Нью-Инлетке орналасты, онда ол соғыстың қалған бөлігінде дислокацияланды. Маунт-Вернон, Хоукуа және Нансемондпен бірге ол Конфедерацияның темір қарулы кемесі «Рэли» (Флаг-офицер Уильям Линч) кемесіне қарсы күресті. Одақтың кемелерінен келген тығырықтан кейін «Рэли» порттың қауіпсіздігіне қарай шегінді, бірақ ол Кеп-Фер өзенінің сағасындағы барды өте алмады, соққыға ұшырап, екіге бөлінді. Зардап шеккен кемені құтқаруға жасалған барлық тыракелдік әрекеттер сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол Одақтың қолына түспеуі үшін жойылды. 15 мамыр күні таңертең «Канзас» екі сағаттық қуғыннан кейін британдық «Тристрам Шанди» бу пароходына тоқтау берді, ол бау, темекі және терпентин жүкпен теңізге қашып кетуге тырысқан. Келесі күні мақтан тұтатын канонерлік қайық өз трофеясын Солтүстік Каролина штатындағы Бофорт портына сүйреп әкелді. Қайтып келген кезде ол полковник Джеймс Джорданды Фишер фортындағы Конфедерацияның қорғанысын барлауға алып келді, бұл болашақ шабуылдарға дайындық үшін жасалған. 27-28 мамыр түні «Канзас» блокаданы бұзуға тырысқан бу пароходты қуды, бірақ ол ақырында қашып кетті. Сол таңертең қазандықтағы ақаулық оған Уилмингтондан қашып шыққан тағы бір бу пароходты қууға мүмкіндік бермеді. Тамыз айына дейін Нью-Инлетте блокадалық міндеттерді орындағаннан кейін канонерлік қайық жөндеуге Филадельфияға қайтып келді. «Канзас» қыркүйек айының соңында эскадрильясына қайта қосылды және теңізде қысқа круиз жасағаннан кейін қазан айының ортасында Нью-Инлетке бұрынғы орнына оралды. Онда ол Нью-Инлеттен қашып кетуге тырысқан бау жүктелген «Энни» бу пароходына тоқтау берді. 31 қазан күні жасалған бұл әрекет «Уайлдернес» және «Нипон» кемелеріне оны қысқа уақыттан кейін тоқтатуға мүмкіндік берді. 7 желтоқсанда адмирал Дэвид Диксон Портер және генерал Бенджамин Ф. Батлер Вилмингтонға қарсы бірлескен операцияларды жоспарлап, Конфедерацияның маңызды портын толығымен жабуға тырысты, сол кезде «Канзас» сол аймақта блокаданы бұзуды қауіпті етуге көмектескен Одақтың канонерлік қайықтарының бірі болды. Сол күні олар «Stormy Petrel» бу пароходын жағаға тіреп тастады, оның экипажы оны тастап кетті, ал бірнеше күннен кейін ол дауылдан қирады. Рождество қарсаңындағы таңертең «Канзас» Форт-Фишер алдында тізіліп, Конфедерацияның мықты бекіністерін қатаң бомбалауға қатысқан үлкен флоттың бір бөлігі болды. Артиллериялық оқтар оңтүстік қорғаушыларын қаруларынан бомбаға төзімді жалдау орындарына қашқара салса да, Одақ әскерін тасымалдайтын кемелер Бофорттан сол күні шабуылды бастау үшін тым кеш келді. Келесі күні кемелер қайтадан форттарға оқ атып, бомбалауды жалғастырды, ал әскерлер негізгі қорғаныс құрылыстарының солтүстігіндегі Флаг-Понд батареясының жанында жағаға түсті. 2000 шақты адам теңіз артиллериясының қорғауымен жағажайға орнықты, бұл Конфедерация гарнизонын олардың қаруларынан алыс ұстады. Сол түстен кейін Одақ кемелерінен күшті атыспен қолдау алған Одақ әскерінің шабуылшылары фортқа бірнеше метрге жақындады. Кейін Конфедерация теңіз күштерінің лейтенанты Эней Армстронг бомбалаудың тиімділігін былай деп сипаттады: «Форттың ішкі бөлігі, құмнан, мерлоннан және т.б. тұрады, 11 дюймдік снарядтың жарылуы сияқты болды. Сіз жұмысты тексеріп, темірден басқа ештеңеге басып кіре алмайсыз». Алайда генерал Батлер, қолдағы әскерлермен шабуыл жасау үшін бекіністер тым күшті деп есептегендіктен, операцияны тоқтатып, әскерлеріне қайта кемеге отыруға бұйрық берді. Бұл кері соққыға қарамастан, Теңіз күштері мойынсұнбады. Портердің өтініші бойынша Грант оған жаңа қолбасшы жіберді. «Канзас» 1865 жылдың 13 қаңтарында Форт-Фишерге қарсы Портер жіберген бес ондаған кемелердің бірі болды. 2000 теңізші мен теңіз жаяу әскерінен құралған десант тобы генерал-майор Альфред Терридің басшылығындағы 8000 сарбазды күшейтті. Соңынан басталған шабуыл – Әскери-теңіз күштерінің толық үйлестірілген әрекетінің классикалық мысалы болды. «New Ironsides» үш мониторды Форт-Фишерге 1000 метрге жақындатып, оның батареяларын ашты. Осы уақытта «Канзас» және басқа да ағаштан жасалған соғыс кемелері жақындасып, флаг-тонк батареясы мен жақын маңдағы ормандарды таңғы сағат 07:15-те атып тастады. Жарты сағаттан кейін олар десант тобын тасымалдауға көмектесу үшін қайықтарды жіберді, ол форттың қаруларының қашықтығынан тыс жерге шықты. Жағажай орнатылғаннан кейін «Канзас» Форт-Фишерге қарай жүріп, Конфедерацияның негізгі бекіністерін бомбалауға қосылды. Келесі екі күн бойы ол үзілістермен бомбалауды жалғастырды. 15 қаңтарда түстен аз уақыт бұрын оның шлюпкасы 20 адаммен жағаға шығып, соңғы шабуылға қатысты теңіз бригадасына қосылды. Канонерлік қайық келесі сағаттар бойы ауыр атыс жүргізді, ал сарбаздар, теңізшілер және теңіз жаяу әскерлері батыл оңтүстік қорғаушыларының қауіпті атысынан өтті. Ақырында, сағат 22:00-де, флоттың дауысы мен жарығы форттың құлауын хабарлады. Вилмингтон ауданындағы тазалау операцияларынан кейін «Канзас» ақпан айының соңында Вирджиния штатындағы Ричмондқа генерал Гранттың соңғы шабуылын қолдау үшін Джеймс өзеніне көшті. Соғыстың соңғы апталарында «Канзас» өз қаруларымен құрлықтағы Одақ әскерінің операцияларын, әсіресе Вирджиния штатындағы Петерсберг маңында қолдады. Аппоматтокс сотында генерал Роберт Э. Ли капитуляциялағаннан кейін бір күн өткен соң, канонерлік қайыққа Кейп-Генриге Конфедерация тарапындағылардың қашып кетуіне жол бермеу үшін орналасуға бұйрық берілді, олар шығанақтағы кемелерді басып алуды жоспарлап отырғандары хабарланды.
Соғыстан кейінгі операциялар
Канзас 23 сәуірде Филадельфия әскери-теңіз кемежайына кірді және 4 мамырда қызметтен шығарылды. 28 шілдеде қайтадан іске қосылды, лейтенант-коммандер Кларк Х. Уэллс басқарды. 5 тамызда Филадельфиядан шығып, Оңтүстік Атлант мұхитында 4 жылдық сапарға аттанды. Сапар барысында Африканың Кейптаун қаласына, сондай-ақ Кариб теңізі мен Оңтүстік Американың көптеген портына тоқтады. 1869 жылдың қаңтар айында Чилидің Вальпараисо қаласының жанында қарап қалды. Бұл ұзақ және қызықты миссиясы 1869 жылдың 15 қыркүйегінде аяқталды, канонерлік қайық Вашингтон әскери-теңіз кемежайына келді және бір аптадан кейін қызметтен шығарылды. Вашингтонда бір жылдан кейін, 1870 жылдың 26 қыркүйегінде қайтадан іске қосылды, лейтенант-коммандер Норман Х. Фаркуар басқарды. 10 қазанда Потомак өзенімен төменге қарай жүзіп, 3 күннен кейін Хэмптон Роудсқа келді. Техуантепек бұғазы арқылы жүретін теңіз каналын салу мүмкіндігін анықтау үшін Мексиканың оңтүстігіне жіберілген Техуантепек геодезиялық экспедициясына қосылды. Кемелер 14 қазанда Ки-Вест арқылы Вера-Крузға бағыт алды. Экспедиция құрлықтың тар тұсын мұқият зерттеді және құнды ғылыми мәліметтерді жинады, "Техуантепек бұғазы арқылы кеме каналының іске асырылуы ғана емес, сонымен қатар канал бағытындағы кедергілердің ең қарапайым сипатта екенін дәлелдейтін көптеген есептеулер жасады". 1871 жылдың 15 маусымында Вашингтонға оралғанда, экипажы тропикте жұқтырған қызбадан қатты әлсіреген еді. Осыдан кейін, ол Солтүстік Атлантикаға, Портсмут, Нью-Гэмпширдегі вице-адмирал Стивен Роуэннің арнайы эскадрильясына жіберілді. 10 қазанда Статен аралына келіп, Ресей флотына арналған қабылдау рәсіміне қатысты. 29 қарашада Нью-Йорк портынан Кубаға бағыт алып, желтоқсанда Гаванаға келді. Канонерлік қайық 1872 жылдың 25 ақпанында сол порттан жабдықтау үшін және командир А. Ф. Гроссман Никарагуадағы тағы бір геодезиялық экспедицияны басқаратын болғандықтан оны күтіп алу үшін шықты. Командир А. Ф. Гроссман (көшірмеде "Кроссман" деп көрсетілген) және басқалары 1872 жылдың 12 сәуірінде Никарагуадағы Грейтаун маңында суға батып, теңізші Остин Денхам, бас пулеметші Джордж Хилл, теңізші Джон Джонсон, боцманның көмекшісі Джон О'Нил, теңізші Ричард Пайл және теңізші Джеймс Смит жеке күш-жігерлерімен үлкен өлім-жұлымның алдын алды, осыдан кейін олардың әрқайсысы Құрмет медалімен марапатталды. Канзас 13 шілдеде Флорида штатының Ки-Вест қаласына қайтып келгенге дейін, теңіз аралық каналдардың әлеуетті бағыттары туралы мәліметтер жинаумен айналысты. Канзас Ки-Вест пен Гавана арасындағы су асты кабелі үшін позицияларды анықтау үшін 6 тамызда Ки-Весттен шығып, бір аптадан кейін оралды. 21 тамызда Ки-Весттен шығып, 5 қыркүйекте Новая Шотландияның Галифакс қаласына келді. 17 қыркүйекте Галифакстан шығып, сапар барысында Массачусетс штатының Сейлем және Род-Айленд штатының Ньюпорт қалаларына тоқтағаннан кейін 21 қарашада Нью-Йоркке келді. Орталық Американы зерттеу экспедициясына 1873 жылдың 1 қаңтарында аттанды, ол 15 шілдеде Ки-Уэстке оралғанда аяқталды. Қараша айында Кубада испан билігі Америка туын ашық теңізде заңсыз көтеріп жүрген "Virginius" қару-жарақ кемесін басып алып, оның 53 жолаушысын және экипажын атып тастады. Осы оқиға туралы естіген соң, Вайоминг Сантьягоға (Куба) бұйрықсыз жүзіп барып, наразылық білдірді. Канзас 14 қарашада Вайомингке елдің мүддесін қорғауға көмектесу үшін Нью-Йоркке қарсы шықты. Ауа райының нашарлығына төтеп бермей, 2 желтоқсанда Сантьягоға жетті. Американың Солтүстік Атлантика, Оңтүстік Атлантика және Еуропалық эскадрильяларының басқа да әскери кемелері Кубаға жиналған кезде, Виргинийден аман қалған 102 адамды Нью-Йоркке алып кетті. Канзас Ки-Уэстке Рождество күні оралды. 1874 жылдың ақпанында Флорида шығанағында теңіз жаттығуларына қатысты. Оның соңғы жылы Кариб теңізінде және Мексика шығанағында болды, ол кезде аймақта үлкен тәртіпсіздік болды. 8 шілдеде Флорида штатының Пенсакола қаласынан шығып, 21 шілдеде Портсмутқа жетті. 1875 жылдың 10 тамызында Канзас қызметтен шығарылды және 1883 жылдың 27 қыркүйегінде Мэн штатының Рокленд қаласында капитан Израиль Л. Сноуға сатылды.