Кіріспе

Заң зерттеулері үшін арнайы кітапхана – заң студенттері, заңгерлер, судьялар және олардың көмекшілері, тарихшылар және заң тарихын зерттеуші басқа да ғалымдар пайдаланатын арнайы кітапхана. Заң кітапханаларын жаңа заңдарды әзірлеуге немесе қолдауға тырысатын адамдар да пайдаланады, мысалы, заң шығарушылар, мемлекеттік органдарда, жергілікті басқаруда және заң кеңесшілерінің кеңселерде жұмыс істейтін мамандар, сондай-ақ АҚШ Заңды қайта қарау кеңесінің және лоббистердің қызметкерлері. Өзін-өзі қорғауға тырысатын, яғни адвокаты жоқ азаматтық дауға қатысушылар немесе қылмыстық қудалауға ұшыраған күдіктілер де заң кітапханаларын пайдаланады. Заң кітапханасында қолданыстағы заңдар, сессиялық заңдар, жойылған заңдар, шетелдік және халықаралық құқық сияқты заңнамалық және зерттеу ресурстары, сондай-ақ құқықтық білімді жетілдіру курстары, құқықтық энциклопедиялар (мысалы, Corpus Juris Secundum сияқты), құқықтық трактаттар мен құқықтық тарихқа қатысты материалдар болады. Заң кітапханасында заң зерттеушілеріне кітапхана жинақтарымен жұмыс істеуге көмектесетін және заң зерттеулерін жүргізуді үйрететін заң кітапханашылары да болуы мүмкін. Кейбір заң кітапханалары әлемнің түкпір-түкпірінен келген ғалымдарға қызмет көрсетеді, мысалы, Лондондағы Жоғары құқықтық зерттеулер институты мен Нью-Йорк қаласындағы Адвокаттар қауымдастығының заң кітапханасы. АҚШ-тағы заң кітапханалары көбінесе арнайы кітапханалардың бір түріне жатады, себебі олар мамандандырылған ресурстарды ұсынуға және шектеулі пайдаланушылар тобына бағытталған. Әлемдегі көптеген заң мектептерінде заң кітапханасы бар, ал кейбір университеттерде университет кітапханасының ішінде заңға арналған бөлімдер ұйымдастырылған. АҚШ-та заң мектептерінің кітапханалары Американдық адвокаттар қауымдастығының заңгерлік білім беру стандарттарына сәйкес аккредиттеуден өтуі мүмкін. Заң кітапханаларын соттарда (мысалы, судьялардың кеңселерінде), заң шығарушы органдарда (мысалы, Конгресс кітапханасында), түрмелердегі кітапханаларда, мемлекеттік мекемелерде, жеке заң фирмаларында және адвокаттар кеңселерінде кездестіруге болады.

Англия және Британдық одақтастық елдері

АҚШ-тан тыс жерлерде ең ірі және кең ауқымды заң кітапханалары ағылшын ортақ құқығын ұстанатын елдерде кездеседі, ол Британ империясының кеңеюімен әлемге тарады. Бұл елдерге Австралия, Канада, Үндістан және Жаңа Зеландия кіреді, бірақ олармен ғана шектелмейді. Мұндай елдерде заң кітапханаларын заң факультеттерінде, соттарда, мемлекеттік органдарда, жеке заң фирмаларында және адвокаттар кеңселерінде табуға болады. Ұлыбританиядағы ең үлкен заң кітапханасы – 550 000-нан астам томдық қоры бар Бодлей заң кітапханасы. Ең алғашқы ортақ құқық заң кітапханалары 15 ғасырдың соңында Лондонда құрылған, оларға Gray's Inn және Lincoln's Inn кіреді. Англиядағы университеттер мен зерттеу кітапханаларындағы заң әдебиетінің арнайы жинақтарына Оксфорд университетінің Бодлей кітапханасындағы Винер жинағы (Чарльз Винердің жеке кітапханасы, 1756 жылы Радклифф кітапханасына сыйлық ретінде тапсырылған); Кембридж университетінің кітапханасындағы ағылшын заң қолжазбаларының жинағы; Комонвелл құқығы бойынша Смут жинағы, құқықтық тарих бойынша Мэтленд жинағы және Кларк, Роби және Бакленд жинақтары, рим құқығына қатысты, барлығы Кембридж университетінің кітапханасының бөлімшесі – Сквайр заң кітапханасында сақталады; сондай-ақ, Бермингем университетінің кітапханасында сақталатын Беудлидегі Слэйд Бейкер заң фирмасы жинаған хат алмасулар жинағы бар.

Жалпы

Әлемдегі ең үлкен заң кітапханалары АҚШ-та орналасқан. Әлемдегі ең үлкен заң кітапханасы – Конгресс заң кітапханасы, онда 2,9 миллионнан астам том бар. Әлемдегі ең үлкен академиялық заң кітапханасы – Гарвард заң мектебінің кітапханасы, онда 2 миллионнан астам том бар. Ал Ұлыбританиядағы ең үлкен заң кітапханасы – Бодлей заң кітапханасы, оның 550 000-нан астам томдық жинағы бар. Жалпы алғанда, АҚШ-та заң кітапханаларының үш түрі бар: академиялық, мемлекеттік және жеке. Америкалық адвокаттар қауымдастығы аккредиттеген әрбір заң мектебінде заң кітапханасы бар. Көптеген штаттарда, көбінесе жергілікті сот ғимараттарында қоғамдық заң кітапханалары бар. Кейбір ірі заң фирмалары өз адвокаттары үшін жеке кітапхана ұстайды, бірақ колледждер мен университеттері бар үлкен қалалардағы көптеген фирмалар өз адвокаттарын жергілікті заң мектептеріне заңдық зерттеулер жүргізу үшін жібереді. Типик заң кітапханасында басқа кітапханаларда кездеспейтін көптеген еңбектер болады, соның ішінде АҚШ есептерінің толық жинағы, АҚШ Жоғарғы Сотының ресми емес репортерлерінің бірі немесе екеуі, West National Reporter жүйесі, West American Digest жүйесі, әртүрлі штаттардың ресми репортерлері, Федералды тіркелім, American Jurisprudence томдары, елдегі белгілі заң шолуларының мәселелерін қамтитын жинақтар, федералды және мемлекеттік заңдар мен ережелер (мысалы, АҚШ кодексі және Федералды ережелер кодексі), сондай-ақ көптеген трактаттар, энциклопедиялар, бос парақтар қызметтері және тәжірибелік нұсқаулықтар. Үлкен заң кітапханаларында құқықтық білім, зерттеу және жазу, Америка заң жүйесі мен мамандығының тарихы, белгілі бір резонансты істердің тарихы, ауызша пікірталастың әдістері және маңызды федералды және мемлекеттік заңдардың заңнамалық тарихы сияқты тақырыптарды қамтитын көптеген қосымша материалдар болуы мүмкін. Кіші заң кітапханаларында әдетте кем дегенде бір ресми емес Жоғарғы Сот репортері, таңдалған West ұлттық репортерлары және кітапхана орналасқан мемлекетке тән дайджестер, АҚШ кодексі, бірнеше штаттық репортерлар мен заңдық жинақтар (егер олар сол штат үшін бар болса) және бірнеше штаттық арнайы трактаттар мен практикалық нұсқаулықтар болады. Көптеген академиялық заң кітапханаларының веб-сайттарында көпшілікке қолжетімді көптеген құқықтық тақырыптар бойынша заңдық зерттеу нұсқаулары бар. Соңғы жылдары FindLaw, Westlaw, LexisNexis, Bloomberg Law және HeinOnline (немесе Канадада CanLII) сияқты онлайн құқықтық зерттеу платформаларының пайда болуы репортерлер мен заңдық жинақтар сияқты кейбір баспа түрлеріне деген қажеттілікті азайтты. Осыған байланысты бірқатар заң кітапханалары Интернеттен оңай таба алатын баспа еңбектерін азайтып, өздерінің онлайн қолжетімділігін арттырды. Екінші жағынан, кейбір университеттердің заң кітапханаларында ағылшын тіліндегі ең алғашқы есептерге дейінгі тарихи жинақтар сақталады. Көптеген заң кітапханалары сонымен қатар мемлекеттік ақпарат пен құжаттарға тегін қол жеткізуді қамтамасыз ететін Федералды депозиттік кітапхана бағдарламасына қатысады. Бұл әсіресе заң факультетінің кітапханаларына қатысты, өйткені кез келген аккредиттелген заң факультетінің кітапханасы бағдарлама бойынша депозитарийлік кітапхана болуға автоматты түрде құқылы. Заң кітапханаларының көпшілігі Америка заң кітапханалары қауымдастығының (AALL) мүшелері болып табылады. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, қауымдастыққа 5000-нан астам кітапхана мүше болды. Заң кітапханаларының тағы бір маңызды бірлестігі – Арнайы кітапханалар қауымдастығы.

Академиялық заң кітапханалары

Әрбір аккредиттелген американдық заң мектебі Американдық адвокаттар қауымдастығының талабы бойынша, қолжетімді материалдардың мөлшері мен сапасы бойынша белгілі бір минималды талаптарға жауап беретін заң кітапханасына ие болуға міндетті. Кейбір заң мектебінің кітапханалары жалпы кітапханамен бір ғимаратта орналасқан, бірақ көптеген кітапханалар заң мектебінің ғимаратында немесе мүлдем бөлек ғимаратта болады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, Американдық адвокаттар қауымдастығы әрбір заң мектебінің заң кітапханасында міндетті түрде келесі "негізгі жинақ" болуын талап ететін ережелерді қабылдады: Кітапхана қызметтерін ұсынумен қатар, көптеген "екі дипломды" (JD / MLIS) заң кітапханашылары заң студенттеріне құқықтық зерттеулерді оқытады.

Қоғамдық кітапханалар

АҚШ-та көптеген штаттарда және федералдық юрисдикцияларда, мысалы, федералды агенттіктерде қоғамдық заң кітапханалары бар; көптеген сот ғимараттарында да заң кітапханасы кездеседі. Қоғамдық заң кітапханалары мемлекеттік қаржымен қаржыландырылады, бірақ олардың көпшілікке ашық болуы міндетті емес. АҚШ-тың федералдық мекемелерінде қызметкерлері мен мердігерлерінің заң зерттеулері мен басқа да зерттеу қажеттіліктерін қамтамасыз ететін кітапханалар мен кітапханашылар бар, бірақ бұл кітапханалар алдын ала жазылмайынша көпшілікке ашық емес. Вашингтон қаласындағы Заң кітапханашылары қоғамының Федералды заң кітапханашылары деген арнайы бөлімі бар. Кейбір мемлекеттік және федералды агенттіктер өздерінің реттеу салаларына қатысты заң кітапханаларын ұстайды. Мысалы, АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі агенттік зерттеушілері мен жалпы жұртшылыққа арнайы материалдарға қол жеткізуді қамтамасыз ететін Ұлттық кітапхана желісін басқарады. АҚШ Жоғарғы Сотының ғимаратында әлемдегі ең ірі федералды қоғамдық заң кітапханаларының бірі орналасқан, оған Конгресс кітапханасы бәсекелес. Бірақ, әрине, АҚШ Жоғарғы Сотының кітапханасы мен Конгресс кітапханасы екеуі де көпшілікке ашық заң кітапханалары емес; алайда, екеуі де салық төлеушілердің қаражатымен қаржыландырылатын және АҚШ Жоғарғы Сотына немесе АҚШ Конгресіне есеп беретін мемлекеттік кітапханалар. Конгресс кітапханасы веб-сайттар, әлеуметтік желілер және физикалық қолжетімді кітапхана сияқты түрлі жолдармен халыққа қызмет көрсетеді. Нью-Йорк және Калифорния штаттарында барлық округтерде қоғамдық заң кітапханасын ұстауды талап ететін заңдар бар. Нью-Йорктегі қоғамдық заң кітапханалары салыстырмалы түрде кішкентай болса, Лос-Анджелес округінің LA Law Library кітапханасы қазіргі уақытта АҚШ-тың қоғамдық заң кітапханалары арасында Конгресс кітапханасынан кейін екінші орында тұр, онда 1 миллионнан астам кітап, сондай-ақ цифрлық ресурстар бар. Қоғамдық заң кітапханалары заңгерлер қауымдастығына – заң шығарушыларға, басқа да мемлекеттік қызметкерлерге, судьяларға және адвокаттарға, сондай-ақ жалпы жұртшылыққа, студенттерге және өзін-өзі қорғауға тырысатын адамдарға заң кітапханасы мен заңдық зерттеу қызметтерін ұсынуға қолжетімді және кейбір жағдайларда міндетті. Бұл қоғамдық заң кітапханалары мемлекеттік немесе жергілікті соттармен байланысты болуы мүмкін. Кейбір академиялық заң кітапханалары, әсіресе мемлекеттік университеттерде де көпшілікке ашық. Көптеген қоғамдық заң кітапханашылары Америка заң кітапханалары қауымдастығының мүшелері және әсіресе Үкіметтік заң кітапханалары бөліміне қатысады. Қоғамға заңдық зерттеу қызметтерін ұсыну және қоғамдық заң кітапханаларын басқару туралы кітаптар жазған қоғамдық құқық кітапханашыларының қатарында Энтони Айкок, Рой Балесте, Джоэл Фишман, Пол Д. Хили, Эллисса Кроски, Лори Сельвин және Вирджиния Таккер бар.

Жеке құқық кітапханалары

Кейбір заң фирмалары мен корпоративтік заң бөлімдері өз ішінде кітапханаларды ұстайды, олардың көлемі мен мазмұны практика саласына және ұйымның қажеттіліктеріне байланысты әртүрлі болады. Бұл кітапханалар ұйымнан тыс адамдарға мүлдем қолжетімді болмайды, бірақ кейбір аймақтарда заң фирмаларының кітапханашылары фирмалар арасында бейресми қарызға беру туралы келісімдерге ие. Жеке заң кітапханалары көбінесе AALL-дың Жеке заң кітапханашылары және ақпараттық мамандар арнайы бөліміне қатысады.