Кіріспе

Американдық құқықтық қорғау тобы

Американдық Заң Институты (АЛИ) – 1923 жылы құрылған судьялар, заңгерлер және құқық ғалымдарының зерттеу және адвокаттық тобы. АЛИ мүшелеріне заң профессоры, тәжірибелі адвокаттар, судьялар және заң саласындағы басқа да мамандар кіреді. АЛИ «трактаттар» деп аталатын құжаттарды жазады, олар штаттық жалпы құқықтың (штаттық сот шешімдерінен туындаған құқықтық қағидалардың) тұжырымдамалары болып табылады. Көптеген соттар мен заң шығарушылар көптеген құқықтық мәселелер бойынша АЛИ-нің тракттарын авторитетті анықтамалық материал ретінде қарастырады. Алайда, кейбір құқық сарапшылары және қадірлі Жоғарғы Сот судьясы Антонин Скалия, сондай-ақ кейбір консервативті комментаторлар АЛИ-нің заңды қайта жазуына қатысты алаңдаушылық білдірді. АЛИ Заңның қайта жаңартылуын, Заң принциптерін, үлгілік актілерді және заң реформасы бойынша басқа да ұсыныстарды әзірлейді, бекітеді және жариялайды. АЛИ штаб-пәтері Филадельфияда (Пенсильвания штаты) орналасқан. Кез келген уақытта АЛИ заңды зерттейтін 20-ға дейін жобамен айналысады. Қазіргі кезде жүргізіліп жатқан кейбір жобалар, әсіресе Қылмыстық кодекстің жыныстық шабуылға қатысты ережелерін қайта қарау туралы ақпарат құралдары тарапынан тығыз бақыланып отыр.

Тарих

Құрылтайға дейін соққан қозғалыс 1888 жылы басталды. Заң профессоры Генри Тейлор Терри сол жылы Америка адвокаттар қауымдастығына (АБА) «заңның толық жиынтығын ғылыми тұрғыдан реттеу» жөніндегі ұсыныстарды жинауды ұсынды. 1901-1908 жылдар аралығында комитет төрағасы болған Джеймс ДеУит Эндрюс 1910 жылы өзінің Corpus Juris жобасын бастады, ал 1913 жылы АБА-мен бірлесіп Corpus Juris құру үшін Америка заң академиясын (AAJ) құрды. Эндрюс және оның жақтастары Corpus Juris американдық заңның әр саласы бойынша жетекші сарапшылардың көмегімен жүйелі түрде жинақталатынын ұсынды. Олар Corpus Juris Батыс Америкалық дайджест жүйесі сияқты бұрынғы трактаттар мен дайджесттерге қарағанда толық, беделді және дәл болады деп мәлімдеді, сондай-ақ мұндай дайджесттерде жұмыс істеген заңгерлерді, мысалы, West Publishing компаниясының редакторларын екінші, тіпті үшінші деңгейдегі біліктіліксіз деп санады. Алайда Эндрюс осындай жобаны іске асыру үшін қолдауға мұқтаж заң ғалымдарынан, әсіресе Норт-Уэстерн университетінің заң мектебінің деканы Джон Генри Вигмордан күшті қарсылыққа тап болды. АБА-дағы заңгерлерден бөлек, Америка заң мектептері қауымдастығының (AALS) заңгерлері 1915 жылы «заң мен құқықтануды зерттеу үшін ұлттық орталық» және 1916 жылы «құқықтану орталығы» құруды зерттеу үшін комитеттер құрды. АБА 1923 жылы ААЖ-ға және ол енді Codex кітапханасы деп атап жүрген нәрсеге қолдау көрсетуге тырысқан Эндрюстің талпынысын тоқтатты және AALS ұсынған «құқықтану орталығын» құруға қолдау көрсетті, ол ALI-ге айналды. 1923 жылы АЛИ-нің құрылысына АБА мен AALS-ты біріктірген нәрсе – «Эндрюс пен оның Заң академиясына американдық заңды жіктеу және қайта жазу міндетін тапсыруға болмайды» деген ортақ пікір болды. АЛИ 1923 жылы Пенсильвания университетінің заң мектебінің деканы Уильям Дрейпер Льюис бастамасымен, сондай-ақ 20 ғасырдың басындағы американдық заңның белгісіз және күрделі сипатын қарастыруға тырысқан көрнекті американдық судьялар, заңгерлер және оқытушылар тобының зерттеуінен кейін құрылды. «Заңды жақсарту үшін тұрақты ұйым құру жөніндегі комитет» мәлімдегендей, заңның белгісіздігінің бір бөлігі ортақ құқық жүйесінің негізгі принциптері бойынша келісімнің болмауынан туындады, ал заңның күрделілігі әртүрлі юрисдикциялардағы көптеген айырмашылықтарға байланысты болды. Комитет заң мен сот төрелігін ғылыми тұрғыдан жақсарту үшін тұрақты қоғам құруды ұсынды. Ұйым 1923 жылдың 23 ақпанында Вашингтон қаласындағы Континентальдық мемориалдық залының аудиториясында комитет шақырған жиналыста тіркелді. АЛИ-нің құрылтай куәлігінде оның мақсаты «заңды нақтылау және жеңілдету, оны әлеуметтік қажеттіліктерге бейімдеу, әділдікті жақсы басқару, сондай-ақ ғылыми және академиялық заңдық жұмысты ынталандыру және жүргізу» деп көрсетілген.

Заңның қайта қарастырылуы

Қайта баяндамалар – негізінен сот шешімдерінің, ортақ құқық бойынша судьялар жасаған доктриналардың кодификациясы болып табылады, олар stare decisis принципіне сәйкес уақыт өте келе біртіндеп дамиды. Қайта баяндамалар өздігінен міндетті күші жоқ болғанымен, олар өте ықпалды, себебі олар заң профессорларының, тәжірибелі адвокаттардың және судьялардың кеңінен қатысуымен бірнеше жыл бойы жасалған. Олар американдық құқықтық қауымдастығының заңның қандай екендігіне (және кейбір салаларда, қандай болуы керек екендігіне) қатыстығы консенсусын көрсетуге арналған. Барлық есептегенде, «Заңның қайта баяндамасы» – ортақ құқықтың дерлік барлық саласын қамтитын, ең беделді және көп қолданылатын екіншілік құқықтық көздердің бірі. Қайта баяндамалар негізінен соттарға бағытталған және ортақ құқық пен оның заңнамалық элементтерін нақты тұжырымдауға, сондай-ақ қазіргі күйдегі немесе сотпен тиісті түрде айтылуы мүмкін заңды көрсетуге арналған. Қайта баяндамалар заңдық тілдің дәлдігіне ұмтылса да, ортақ құқықтың икемділігі мен даму және өсу мүмкіндігін көрсетуге де арналған. Сондықтан олар белгілі бір іс бойынша қолданылатын заңды жариялайтын судьяның сипаттамалық тілімен, емес, заңның міндетті талаптарымен жазылған. ALI жақында АҚШ-тың шетелдік қатынастар заңнамасының және сайлау әкімшілігінің қағидаларының төртінші қайта баяндамасын аяқтады.

Заң қағидаттары

Корпоративтік басқару қағидаларымен (1994 жылы жарияланған) бастау алған Америка құқық институты соңғы кезде реформаға жататындығы саналатын құқық салаларын терең зерттеумен айналысып келеді. Мұндай талдау көбінесе заңға өзгерістер енгізуді ұсынатын жарияланымға әкеледі. Бүгінгі күнге дейін жарияланған Заң қағидаларына мыналар кіреді: жиынтық сот процесі (2010), отбасылық дағдарыстар (2002), зияткерлік меншік (2008), бағдарламалық қамтамасыз ету шарты (2010), трансұлттық азаматтық процессуалдық құқық (2006; UNIDROIT ұйымымен бірлесіп дамысылған), және трансұлттық банкроттық: NAFTA елдері арасындағы ынтымақтастық (2003). Заң қағидалары сериясы бойынша жұмыстар корпоративтік сәйкестік, деректердің құпиялылығы, сайлау заңнамасы және мемлекеттік этика салаларын қамтитын жобалармен жалғасуда. Сонымен қатар, институт жыныстық шабуыл және оған байланысты қылмыстар жобасы бойынша жұмыс істеп жатыр, ол қылмыстық кодекстің үлгілік нұсқасының 213-бабын қайта қарастыруда.

Мүшелік

Американдық заң институтының мүшелігі 3000 сайланған мүшемен шектелген, олар – судьялар, адвокаттар және АҚШ-тың барлық аймақтарынан, сондай-ақ көптеген шетелдерден келген заң ғалымдары. 4200-ден астам мүшелердің жалпы санына қызметін аяқтаған және өмірлік мүшелер кіреді, олар 25 жыл сайланған мүше болып қызмет еткеннен кейін жарна төлеуден босатылады. Жаңа мүшелерді қолданыстағы мүше ұсынады, олар ұсыным хат жазып, екі мүше қолдауы керек. Ұсыныстарды Мүшелік комитеті бағалайды, ол мүшелерді кәсіби жетістіктері, жеке қасиеттері және заңды жақсартуға деген танытқан қызығушылығы сияқты бірнеше факторлар бойынша іріктеп алады. ALI мүшелері институттың жұмысына қолдау көрсетеді, оның ішінде жылдық жиналыстарға және басқа да жобалық конференцияларға қатысады, институт жобалары бойынша консультативтік топтарға қосылады және жобалардың нұсқаларына пікір білдіреді.

Басқару

Институт директорлар кеңесімен басқарылады, ол ALI институтының іс-әрекетін және жобаларын қадағалайтын ерікті орган. Кеңес құрамында кемінде 42 және көптегенде 65 мүше болады, олар заңгерлер, судьялар және ғалымдардан тұрады, сондай-ақ кең ауқымды мамандықтар мен тәжірибелерді қамтиды.