Кіріспе

Австралия аборигендерінің үнемі от жағу үрдісі От таяқшасы шаруашылығы, сонымен қатар мәдени жанату және салқын жағу деп аталады, бұл Австралия аборигендерінің үнемі отты өсімдіктерді жағу үшін қолдану үрдісі, ол мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді. Бұл арнайы бақылаулы өртеудің бірнеше мақсаты бар, соның ішінде аңшылықты жеңілдету, аймақтағы өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің құрамын өзгерту, арамшөптерді жою, қауіптерді азайту және биологиялық әртүрлілікті арттыру. Австралияның көптеген аймақтарында бұл дәстүр тоқтатылған болса да, 21-ғасырда нонгар халқының суық отты ұстану дәстүрі сақталған аймақтардан келген қамқоршылардың ілімімен қайта енгізілген.

Терминология

"От таяғымен егін шаруашылығы" деген терминді австралиялық археолог Рис Джонс 1969 жылы шығарған. Соңғы уақытта оны мәдени жанау және салқын жанау деп атайды.

Тарих

Аборигендерді өртеу қоршаған ортаның әртүрлі өзгерістерінің себебі ретінде ұсынылды, оның ішінде Австралия мегафаунасының жойылуы, Плейстоцен Австралиясын мекендеген ірі жануарлардың әртүрлі түрлері. Палинолог А. П. Кершоу аборигендердің өртеуі өсімдіктерді мегафаунаның азық-түлік ресурстары азайып, нәтижесінде едәуір өсімдікпен қоректенетін мегафаунаның жойылып кетуіне әкелген болуы мүмкін деп дәлелдеді. 1982 жылы Австралияның аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының зерттеулер институтының зерттеушісі Дэвид Хортон: "Аборигендер отты аз қолданғандықтан, қоршаған ортаға әсері аз болды, ал 200 жыл бұрын алынған өсімдіктер мен жануарлардың таралу үлгілері, негізінен, аборигендер бұрын осында өмір сүрген болса да, болмаса да, бірдей болды". 2010 жылы Австралазиядағы 220-ден астам жерлерден алынған көмір деректерін зерттеу кезінде, алғашқы тұрғындардың шамамен 50 000 жыл бұрын келгені континенттегі өрт белсенділігінің айтарлықтай артуына әкелмеді. Зерттеуде шамамен 70 000 жылдан 28 000 жыл бұрын орман өрттерінің белсенділігі жоғары болғаны туралы хабарланды. Ол шамамен 18000 жыл бұрын, соңғы мұздық максимум кезінде азайып, содан кейін қайтадан көбейді, бұл модель жылы және салқын климаттық жағдайлардың арасындағы ауысумен сәйкес келеді. Бұл Австралиядағы өрттер көбінесе климатты көрсетеді, суық кезеңдер биомассаны көбірек жағу арқылы аз және жылы аралықпен сипатталады. Тұрақты от жағу отқа төзімді немесе отқа төзімді өсімдіктерге ғана емес, сонымен қатар ашық жерлерге ұнайтын жануарларға да пайда әкелді. Осыған байланысты, аборигендердің өртеуі, кем дегенде көптеген аймақтарда, "табиғи" экожүйеге әсер еткені, аборигендердің азық-түлік қажеттіліктері тұрғысынан өнімділікті арттыратын өсімдіктер қауымдастығын шығарғаны анық. Джонс тіпті "аборигендер мыңдаған жылдар бойы от жағу арқылы өздерінің табиғи мекендеу аймағын кеңейте алды" деп айтады. Бұл теориялардың көпшілігі аборигендердің соңғы 50,000 жыл ішінде Австралиядағы өсімдіктер мен жануарлар қауымдастықтарындағы өзгерістердің құрамдас бөлігі ретінде отты пайдалануын білдіреді, бірақ олардың жануының әсерінің мәні анық емес. Кейбіреулер отты құрал ретінде интенсивті пайдалану мегафаунаның жойылуына тікелей әсер етпегенін, бірақ содан кейін пайда болған деп болжайды. Егер мегафауна кейбір аймақтарда холоценге дейін сақталған болса, онда аборигендердің жаңа өртеу үлгілері салдарынан болған өзгерістерге соңғы 10,000 жыл ішінде дәлел қажет. Тағы бір фактор - аборигендер санының соңғы 5000 - 10000 жыл ішінде тез және күрт өскендігі. Аборигендер 40 мың жылдан астам уақыт бойы аздап өзгеріске ұшыраған тас технологиясы соңғы 5 мың жылда әртараптанған және маманданған. Семсердің ұштары мен ұштары 2000 жыл бұрын пайда болған, содан кейін олар оңтүстік-шығыс Австралияда археологиялық деректерден мүлдем жоғалып кетті. Олардың орнына кішірек жануарларды пайдаланумен байланысты технологиялар пайда болды - жағалауда балық аулау үшін қабыршақты балық ілгектері мен сүйек нүктелері, орманды жерлердегі опоссумдарды аулау үшін балталар және иам мол болған үлкен өзендердің жағалауында қазу таяқтарын өткірлеу үшін азулар. Өртті үнемі және қарқынды пайдалану осы соңғы Голоцендегі ресурстық базаның маңызды компоненті болды. Мәдени өртеулер 1788 жылдан бастап Еуропа отарлаушылары Австралияны отарлай бастағаннан кейін баяу жойылды. 2021 жылы Викториядағы Болин Болин биллабонгінің айналасындағы жердің шөгінді қабаттарының үлгілерінен алынған тозаң және басқа да органикалық заттардың қабаттарын зерттеу колонизация 10,000 жыл ішінде ең үлкен өзгерістерге әкелгенін көрсетті. Үлгілер сол кезден бастап өсімдіктердің биологиялық әртүрлілігінің жоқтығын көрсетеді, евкалипттің өте жанғыш түрлерінің үлкен ормандары аз тұтанатын және төмен температурада жанғыш өсімдіктерді алмастырды. Салқын өрттің бұзылуының алғашқы нәтижесі 1851 жылдың ақпан айында Виктория колониясын өртеп жіберген қара бейсенбідегі құлдыраған орман өрттері болды.

Мақсаттары

Бірнеше мақсаттар бар, соның ішінде аңшылықты жеңілдету, аймақтағы өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің құрамын өзгерту. 2019 жылы Чарльз Дарвин университетінің Дарвин орман өртті зерттеу орталығы дәстүрлі өртті кең ауқымда қайта енгізу орман өртімен жойылған жер аумағын едәуір азайғанын көрсететін деректерді шығарды. Ұлттық табиғи апаттармен күресу жөніндегі 2020 жылғы Корольдік комиссияның қорытынды есебінде Комиссия "Жоғар майды азайтудың экстремалды орман өрттерінің таралуына әсері туралы зерттеулердің салмағы жағдай нашарлаған сайын, отынның азайтылуының тиімділігі төмендеуін көрсетеді" деп тапты. Ол қарапайым және экстремалды орман өрттерін ажырата отырып, отынды азайту тәуекелді азайту үшін пайдаланылуы мүмкін деп айтты: "Ландескапта қол жетімді отынды азайту, сондай-ақ, өрттің таралу қарқынын және өрттің қарқынын баяулата алады, бұл өртті басу үшін мүмкіндіктер береді және осылайша өрттердің экстремалды өрт оқиғаларына дейін өршу қаупін азайтады".

2021 Аделаида саябағының жерлері мәдени өртеу

2021 жылдың 14 мамырында Аделаида паркі жерінде Каурна халқының өкілдерімен ұзақ жылдар бойы дайындық жүргізіп, ежелгі тәжірибені қалпына келтіргеннен кейін өте символикалық сәтке орай мәдени өртеу өтті. "Каурна Кардла Парранти" деп аталатын жоба Аделаида қаласының қолдауымен жүзеге асырылды. Өрт Керемет парк / Тутанггадағы (17 парк) биологиялық әртүрліліктің негізгі аймағы үшін экологиялық басқару жоспарының бір бөлігі болды .

Мысалдар

1947 жылы түсірілген әуе суреттерінен Қаражарри халқының Батыс Австралияның Ұлы құмды шөлінде 1950-1960 жылдары шөлді тастап кеткенге дейін мыңдаған жылдар бойы отпен шөп өсіруді қолданғанын көруге болады. Олар кеткеннен кейін ондаған жылдар бойы шөл даланы өрт басып, көп жерді қиратып, "жыл сайын шөл даланың 36-50 пайызын бірнеше өртке ұшыратады". 2014 жылы жергілікті тұрғындар бұл аймаққа иелік етіп, оны қорғалатын жер деп жариялағаннан бері, Қаражарридің орман қорғаушылары өртке салуды қайтадан енгізді. Мұнда табиғи табиғи құбылыстар орын алып, жерді өртке ұшыратады. Кейбір түрлер жақында күйген өсімдіктерді ұнатады, ал басқалары ұзақ уақыт бұрын күйген аумақтарды ұнатады, сондықтан биологиялық әртүрлілікті ынталандыру үшін әр түрлі өрт дәуірлерінің әртүрлілігі маңызды.