Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралия аборигендерінің үнемі от жағу үрдісі От таяқшасы шаруашылығы, сонымен қатар мәдени жанату және салқын жағу деп аталады, бұл Австралия аборигендерінің үнемі отты өсімдіктерді жағу үшін қолдану үрдісі, ол мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді. Бұл арнайы бақылаулы өртеудің бірнеше мақсаты бар, соның ішінде аңшылықты жеңілдету, аймақтағы өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің құрамын өзгерту, арамшөптерді жою, қауіптерді азайту және биологиялық әртүрлілікті арттыру. Австралияның көптеген аймақтарында бұл дәстүр тоқтатылған болса да, 21-ғасырда нонгар халқының суық отты ұстану дәстүрі сақталған аймақтардан келген қамқоршылардың ілімімен қайта енгізілген.
Aboriginal Australian practice of regular burning
Fire stick farming, also known as cultural burning and cool burning, is the practice of Aboriginal Australians regularly using fire to burn vegetation, which has been practised for thousands of years. There are a number of purposes for doing this special type of controlled burning, including to facilitate hunting, to change the composition of plant and animal species in an area, weed control, hazard reduction, and increase of biodiversity. While it had been discontinued in many parts of Australia, it has been reintroduced in the 21st century by the teachings of custodians from areas where the practice is extant in continuous unbroken tradition such as the Noongar peoples' cold fire.
Терминология
"От таяғымен егін шаруашылығы" деген терминді австралиялық археолог Рис Джонс 1969 жылы шығарған. Соңғы уақытта оны мәдени жанау және салқын жанау деп атайды.
The term "fire stick farming" was coined by Australian archaeologist Rhys Jones in 1969. It has more recently been called cultural burning and cool burning.
Тарих
Аборигендерді өртеу қоршаған ортаның әртүрлі өзгерістерінің себебі ретінде ұсынылды, оның ішінде Австралия мегафаунасының жойылуы, Плейстоцен Австралиясын мекендеген ірі жануарлардың әртүрлі түрлері. Палинолог А. П. Кершоу аборигендердің өртеуі өсімдіктерді мегафаунаның азық-түлік ресурстары азайып, нәтижесінде едәуір өсімдікпен қоректенетін мегафаунаның жойылып кетуіне әкелген болуы мүмкін деп дәлелдеді. 1982 жылы Австралияның аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының зерттеулер институтының зерттеушісі Дэвид Хортон: "Аборигендер отты аз қолданғандықтан, қоршаған ортаға әсері аз болды, ал 200 жыл бұрын алынған өсімдіктер мен жануарлардың таралу үлгілері, негізінен, аборигендер бұрын осында өмір сүрген болса да, болмаса да, бірдей болды". 2010 жылы Австралазиядағы 220-ден астам жерлерден алынған көмір деректерін зерттеу кезінде, алғашқы тұрғындардың шамамен 50 000 жыл бұрын келгені континенттегі өрт белсенділігінің айтарлықтай артуына әкелмеді. Зерттеуде шамамен 70 000 жылдан 28 000 жыл бұрын орман өрттерінің белсенділігі жоғары болғаны туралы хабарланды. Ол шамамен 18000 жыл бұрын, соңғы мұздық максимум кезінде азайып, содан кейін қайтадан көбейді, бұл модель жылы және салқын климаттық жағдайлардың арасындағы ауысумен сәйкес келеді. Бұл Австралиядағы өрттер көбінесе климатты көрсетеді, суық кезеңдер биомассаны көбірек жағу арқылы аз және жылы аралықпен сипатталады. Тұрақты от жағу отқа төзімді немесе отқа төзімді өсімдіктерге ғана емес, сонымен қатар ашық жерлерге ұнайтын жануарларға да пайда әкелді. Осыған байланысты, аборигендердің өртеуі, кем дегенде көптеген аймақтарда, "табиғи" экожүйеге әсер еткені, аборигендердің азық-түлік қажеттіліктері тұрғысынан өнімділікті арттыратын өсімдіктер қауымдастығын шығарғаны анық. Джонс тіпті "аборигендер мыңдаған жылдар бойы от жағу арқылы өздерінің табиғи мекендеу аймағын кеңейте алды" деп айтады. Бұл теориялардың көпшілігі аборигендердің соңғы 50,000 жыл ішінде Австралиядағы өсімдіктер мен жануарлар қауымдастықтарындағы өзгерістердің құрамдас бөлігі ретінде отты пайдалануын білдіреді, бірақ олардың жануының әсерінің мәні анық емес. Кейбіреулер отты құрал ретінде интенсивті пайдалану мегафаунаның жойылуына тікелей әсер етпегенін, бірақ содан кейін пайда болған деп болжайды. Егер мегафауна кейбір аймақтарда холоценге дейін сақталған болса, онда аборигендердің жаңа өртеу үлгілері салдарынан болған өзгерістерге соңғы 10,000 жыл ішінде дәлел қажет. Тағы бір фактор - аборигендер санының соңғы 5000 - 10000 жыл ішінде тез және күрт өскендігі. Аборигендер 40 мың жылдан астам уақыт бойы аздап өзгеріске ұшыраған тас технологиясы соңғы 5 мың жылда әртараптанған және маманданған. Семсердің ұштары мен ұштары 2000 жыл бұрын пайда болған, содан кейін олар оңтүстік-шығыс Австралияда археологиялық деректерден мүлдем жоғалып кетті. Олардың орнына кішірек жануарларды пайдаланумен байланысты технологиялар пайда болды - жағалауда балық аулау үшін қабыршақты балық ілгектері мен сүйек нүктелері, орманды жерлердегі опоссумдарды аулау үшін балталар және иам мол болған үлкен өзендердің жағалауында қазу таяқтарын өткірлеу үшін азулар. Өртті үнемі және қарқынды пайдалану осы соңғы Голоцендегі ресурстық базаның маңызды компоненті болды. Мәдени өртеулер 1788 жылдан бастап Еуропа отарлаушылары Австралияны отарлай бастағаннан кейін баяу жойылды. 2021 жылы Викториядағы Болин Болин биллабонгінің айналасындағы жердің шөгінді қабаттарының үлгілерінен алынған тозаң және басқа да органикалық заттардың қабаттарын зерттеу колонизация 10,000 жыл ішінде ең үлкен өзгерістерге әкелгенін көрсетті. Үлгілер сол кезден бастап өсімдіктердің биологиялық әртүрлілігінің жоқтығын көрсетеді, евкалипттің өте жанғыш түрлерінің үлкен ормандары аз тұтанатын және төмен температурада жанғыш өсімдіктерді алмастырды. Салқын өрттің бұзылуының алғашқы нәтижесі 1851 жылдың ақпан айында Виктория колониясын өртеп жіберген қара бейсенбідегі құлдыраған орман өрттері болды.
Aboriginal burning has been proposed as the cause of a variety of environmental changes, including the extinction of the Australian megafauna, a diverse range of large animals which populated Pleistocene Australia. Palynologist A. P. Kershaw has argued that Aboriginal burning may have modified the vegetation to the extent that the food resources of the megafauna were diminished, and as a consequence the largely herbivorous megafauna became extinct. Researcher David Horton from the Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies, suggested in 1982, "Aboriginal use of fire had little impact on the environment and the patterns of distribution of plants and animals which obtained 200 years ago would have been essentially the same whether or not Aborigines had previously been living here". A 2010 study of charcoal records from more than 220 sites in Australasia dating back 70,000 years found that the arrival of the first inhabitants about 50,000 years ago did not result in significantly greater fire activity across the continent The study reported higher bushfire activity from about 70,000 to 28,000 years ago. It decreased until about 18,000 years ago, around the time of the last glacial maximum, and then increased again, a pattern consistent with shifts between warm and cool climatic conditions. This suggests that fire in Australasia predominantly reflects climate, with colder periods characterised by less and warmer intervals by more biomass burning. Regular firing favoured not only fire tolerant or fire resistant plants, but also encouraged those animals which were favoured by more open country. On this basis, it is clear that Aboriginal burning, in many areas at least, did affect the "natural" ecosystem, producing a range of vegetation associations which would maximise productivity in terms of the food requirements of the Aboriginal people. Jones goes so far as to say that "through firing over thousands of years, Aboriginal man has managed to extend his natural habitat zone". Most of these theories implicate Aboriginal use of fire as a component of the changes to both plant and animal communities within Australia during the last 50,000 years, although the significance of the effect of their burning is far from clear. Some have suggested that the intensive use of fire as a tool followed, but was not directly a consequence of, the extinction of the megafauna. If the megafauna remained in some areas until the Holocene, evidence is needed from within the last 10,000 years for changes induced by new Aboriginal burning patterns. Another factor to be considered is the likelihood that Aboriginal population density increased rapidly and dramatically over the last 5,000 to 10,000 years. The stone technology which Aboriginal people had been using with little modification for over 40,000 years diversified and specialised in the last 5,000 years. Spear barbs and tips peaked about 2,000 years ago, and then completely disappeared from the archaeological record in south eastern Australia. They were replaced by technologies associated with the exploitation of smaller animals – shell fish hooks and bone points along the coast for fishing, axes for hunting possums across the woodlands, and adzes for sharpening digging sticks along the banks of the larger rivers where the yams were abundant. The intensive and regular use of fire was an essential component of this late Holocene shift in resource base. Cultural burnings were slowly eradicated after European settlers began to colonise Australia from 1788 onwards. Studying the layers of pollen and other organic matter from samples of sedimentary layers of earth from the around the Bolin Bolin billabong in Victoria in 2021 revealed that colonisation brought about the biggest changes in around 10,000 years. The samples show a lack of plant biodiversity since then, with huge forests of highly combustible species of eucalypt replacing plants which were less flammable and burn at lower temperatures. An early result of the disruption of cool burning was the devastating Black Thursday bushfires in February 1851, which burnt of the colony of Victoria.
Мақсаттары
Бірнеше мақсаттар бар, соның ішінде аңшылықты жеңілдету, аймақтағы өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің құрамын өзгерту. 2019 жылы Чарльз Дарвин университетінің Дарвин орман өртті зерттеу орталығы дәстүрлі өртті кең ауқымда қайта енгізу орман өртімен жойылған жер аумағын едәуір азайғанын көрсететін деректерді шығарды. Ұлттық табиғи апаттармен күресу жөніндегі 2020 жылғы Корольдік комиссияның қорытынды есебінде Комиссия "Жоғар майды азайтудың экстремалды орман өрттерінің таралуына әсері туралы зерттеулердің салмағы жағдай нашарлаған сайын, отынның азайтылуының тиімділігі төмендеуін көрсетеді" деп тапты. Ол қарапайым және экстремалды орман өрттерін ажырата отырып, отынды азайту тәуекелді азайту үшін пайдаланылуы мүмкін деп айтты: "Ландескапта қол жетімді отынды азайту, сондай-ақ, өрттің таралу қарқынын және өрттің қарқынын баяулата алады, бұл өртті басу үшін мүмкіндіктер береді және осылайша өрттердің экстремалды өрт оқиғаларына дейін өршу қаупін азайтады".
There are a number of purposes, including to facilitate hunting, to change the composition of plant and animal species in an area, In 2019 the Darwin Centre for Bushfire Research at Charles Darwin University released data suggesting that the reintroduction of traditional burning on a large scale had significantly reduced the area of land destroyed by wildfires. In the final report of the 2020 Royal Commission into National Natural Disaster Arrangements, the Commission found that "The weight of research into the effects of fuel reduction on the propagation of extreme bushfires indicates that as conditions deteriorate, fuel reduction is of diminishing effectiveness". It distinguished between ordinary and extreme bushfires, saying that fuel reduction could be used to reduce risk: "Reducing available fuels in the landscape can also slow the initial rate of fire spread and fire intensity, which can provide opportunities for fire suppression and thereby reduce the risk of fires escalating into extreme fire events."
2021 Аделаида саябағының жерлері мәдени өртеу
2021 жылдың 14 мамырында Аделаида паркі жерінде Каурна халқының өкілдерімен ұзақ жылдар бойы дайындық жүргізіп, ежелгі тәжірибені қалпына келтіргеннен кейін өте символикалық сәтке орай мәдени өртеу өтті. "Каурна Кардла Парранти" деп аталатын жоба Аделаида қаласының қолдауымен жүзеге асырылды. Өрт Керемет парк / Тутанггадағы (17 парк) биологиялық әртүрліліктің негізгі аймағы үшін экологиялық басқару жоспарының бір бөлігі болды .
On 14 May 2021, a scheduled cultural burn took place in the Adelaide park lands by representatives of the Kaurna people, in a highly symbolic moment after years of preparation to restore the ancient practice. The project, called Kaurna Kardla Parranthi, was undertaken with the support of the City of Adelaide. The burn was part of the ecological management plan for a key area of biodiversity in Carriageway Park / Tuthangga (Park 17).
Мысалдар
1947 жылы түсірілген әуе суреттерінен Қаражарри халқының Батыс Австралияның Ұлы құмды шөлінде 1950-1960 жылдары шөлді тастап кеткенге дейін мыңдаған жылдар бойы отпен шөп өсіруді қолданғанын көруге болады. Олар кеткеннен кейін ондаған жылдар бойы шөл даланы өрт басып, көп жерді қиратып, "жыл сайын шөл даланың 36-50 пайызын бірнеше өртке ұшыратады". 2014 жылы жергілікті тұрғындар бұл аймаққа иелік етіп, оны қорғалатын жер деп жариялағаннан бері, Қаражарридің орман қорғаушылары өртке салуды қайтадан енгізді. Мұнда табиғи табиғи құбылыстар орын алып, жерді өртке ұшыратады. Кейбір түрлер жақында күйген өсімдіктерді ұнатады, ал басқалары ұзақ уақыт бұрын күйген аумақтарды ұнатады, сондықтан биологиялық әртүрлілікті ынталандыру үшін әр түрлі өрт дәуірлерінің әртүрлілігі маңызды.
A series of aerial photographs taken around 1947 reveal that the Karajarri people practised fire stick farming in the Great Sandy Desert of Western Australia for thousands of years, until they left the desert in the 1950s and 1960s. When fires swept the desert in the decades following their departure, they caused widespread destruction, "losing 36 to 50 per cent of of desert to just a couple of fires every year". Since the establishment of native title over the area and the proclamation as an Indigenous Protected Area in 2014, Karajarri rangers have reintroduced the practice of burning. Traditional owners and scientists are studying the flora and fauna in the area to see how the fires affect individual species. While some species prefer more recently burnt vegetation, others favour areas burnt longer ago, so it is important to have a diversity of different fire ages, to encourage biodiversity.