Кіріспе

Американдық комикстердегі троптар – американдық комикстерге тән тақырыптар мен әдеби тәсілдер.

Жалғастығы

Комикстердегі сабақтастық көбінесе ортақ әлемнің болуын және қолданылуын білдіреді, бірақ кез келген комикстің осыдан тәуелсіз ішкі сабақтастығы болуы мүмкін. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл термин ішкі сюжеттің, әдетте кейіпкерлерді сомдаудың және сыртқы сілтемелердің тұтастығын сипаттайды. Бастапқыда көптеген комикстер жеке-дара, "бір мәселеде аяқталатын" оқиғалар болды, олардың басталуы мен соңы бір комикстің шегінде болды, көбінесе көптеген романдардай тарауларға бөлінетін. Уақыт өте келе комикс компаниялары кроссовер комиксінің табысты әлеуетін түсінді, осы арқылы компанияның ортақ әлемінен басқа кейіпкерлер бір-бірінің комикстерінде пайда бола бастады. Бұл нәтижесінде Америка Әділет Қоғамы, Америка Әділет Лигасы және Көшпенділер сияқты "командалық" комикстер пайда болды. Осы кроссоверлік кейіпкерлердің өзара әрекеттесуі кезінде редакциялық түсіндірмелерде жиі бұрынғы оқиғалар мен комикстердің мәселелеріне сілтеме жасалған, бірақ редакциялық деңгейде қатаң сақталатын "сабақтастық" болған жоқ, соның салдарынан кейіпкерлердің әрекеттері кейде "кейіпкерге сай емес" болып көрінетін, тіпті бұрынғы сюжеттік желілерге қайшы келетін. Комикстер көбінесе уақытша туындылар саналғандықтан, комикс фандомының толық қалыптасуына дейін бұл мәселе аса маңызды емес деп есептелді. Жаңа оқырмандар мен жанкүйерлердің тыңшылығының нәтижесінде жеке кейіпкерлердің және комикс компанияларының кейіпкерлері өзара әрекеттесетін кең әлемдердің сабақтастығы маңызды бола бастады. Marvel компаниясының "Жүлдесіз жүлде" (No Prize) оқырмандарға әртүрлі комикстердегі қателерді немесе "сабақтастық қателіктерін" атап, авторлар мен редакторларға хат жазуға мүмкіндік берді, содан кейін олардың есімдері басылымда жарияланып, "Жүлдесіз жүлде" (in reality a coveted sheet of paper declaring itself a non prize) табын сыйланды. 1985 жылы кросс-әлемдік сабақтастық екі ірі комикс компаниясында – DC және Marvel жаңа деңгейге және (күтілетін) тұрақтылыққа көтерілді. Marvel компаниясы ойыншықтарға негізделген ірі шарасын – Secret Wars іске қосты, ол барлық кейіпкерлердің белгілі бір уақытта нақты өзгерістерге ұшырауын және редакциялық талаптарға сәйкес болуын қажет етті. DC компаниясы Infinite Earths-тегі дағдарысты, ең алғашқы макси-сериялардың бірін іске қосты, ол бүкіл әлемдік сабақтастықты шешуге және сабақтастықтағы барлық бұрынғы қателерді түсіндіруге, жоюға немесе қайта қарауға бағытталды. Оқырманға DC Multiverse тек DC Universe ядросынан ғана емес, көптеген планеталардағы әртүрлі кейіпкерлердің әртүрлі нұсқаларынан тұратыны еске салынды. DC компаниясы сатып алған компаниялар мен кейіпкерлер (мысалы, Charlton Comics кейіпкерлері және Капитан Марвел), сондай-ақ JSA сияқты ескі кейіпкерлер өздерінің әлемдерін (қайта) тағайындады, содан кейін олар жойылды және бір ядролық әлемге біріктірілді. Бұл, әрине, жеке кейіпкерлердің тарихында бірқатар қайшылықтар мен сәйкессіздіктерге әкелді, сондықтан жаңа, біркелкі сабақтастық құрылды және нәтижелі кейіпкерлердің қайта қарастырылған шығу тегі тұрақты сабақтастықты сақтау үмітімен қайта баяндалды. Жүздеген кейіпкерлер мен ондаған авторлардың қатысуымен жылдар бойы біркелкі және тұрақты сабақтастықты сақтау қиын, ал көптеген комикс компаниялары ішкі сабақтастықтың ыдырауына қарсы ірі "оқиғалар" арқылы күреседі, олардың мақсаты түсіндіру және оңайлату (бірақ кейде олар ешқайсысын да жасамайды), сондай-ақ сабақтастықты сақтау.

Қасиетті

Ішкі сабақтастыққа ұқсас, комикс кейіпкерлері/ғаламдарының каноны жиі өзгеріске ұшырайды, бірақ ол кез келген сәтте белгілі бір кейіпкерлер/ғаламдардың «ресми», «қабылданған» тарихы мен оқиғасының бөлігі болып табылатын әңгімелерге қатысты. Кейіпкерлердің балама нұсқалары (мысалы, DC-нің Elseworlds және Marvel-дің болжамды «What If?» сериялары) міндетті түрде канонға жатпайды, бірақ әңгімелер канонға жатпайтын күйден канон ретінде қабылдануы мүмкін, және керісінше. Атап айтқанда, желілік сабақтастықты өзгертетін оқиғалар (DC-нің «Crises» және Marvel-дің әзірге даулы «Spider-Man: One More Day» оқиғасы) кейіпкердің/ғаламның негізгі канонына кіретін әңгімелерге кері әсер етеді, себебі олар бұрынғы оқиғаларды қайта қарастыруы немесе назардан тыс қалдыруы мүмкін. Мысалы, DC-нің «Infinite Earths-тегі дағдарыс» комикстер жарық көргенге дейінгі шамамен 50 жылдық сабақтастық және дәйектілік қателіктерін түзетіп, оқиғалар мен кейіпкерлерді DCU тарихына олар әрқашан болғандай етіп енгізді (мысалы, JSA параллель әлемнен JLA замандастарынан бірнеше жыл бұрын олардың бұрынғы, тарихи әріптестеріне айналды). «Post-Crisis» DC ғаламы көптеген әңгімелерді «ресми каноннан» алып тастап, оларды «Imaginary Tales» деп түсіндірді немесе мүлдем елемеді.

Рекон

Реткон немесе "ret con" – "ретроактивті сабақтастық" деген сөздің қысқартылған түрі, және оқиғалардың сабақтастығы мен канонына әсер ететін жайттарды түсіндіруге қолданылатын сипаттамалық термин. Реткон кейіпкерлердің бұрынғы тарихына және/немесе бүкіл ортақ әлемге өзгеріс енгізеді, сондай-ақ "жаңа" өзгертілген оқиғалардың әрқашан осылай болғанын көрсетеді. Бұл шатасуға алып келуі мүмкін, себебі жинақталған оқиғалар ең білгір жанкүйердіңті де қазіргі уақытта қабылданған каноннан адастыруына себеп болуы мүмкін. Бұған байланысты ретрофит – қазіргі оқиғаның мақсатына сәйкес, өткен оқиғаға белгілі бір элементті (әдетте сюжеттік бұрылыс немесе екінші дәрежелі кейіпкер) кері күшпен енгізу. Бұл оқиғаға салмақ қосады, яғни қазіргі оқиғаның бастауы біраз уақыттан бері болғандай сезім тудырады. Мысалы, 2006 жылғы "X Men: Deadly Genesis" шектеулі сериясы 1975 жылғы "Giant Size X Men" #1 сюжеттік желісін жаңа кейіпкерлер мен сюжеттік бұрылыстарды қосу үшін "жаңартып" берді. Сондай-ақ, кейіпкерді заманауи жағдайға бейімдеу үшін де қолданылуы мүмкін; мысалы, "Iron Man (vol. 4)" #1 комиксінде Темір адамның өмірбаяндық деректері жаңартылып, ол Вьетнамда емес, Ауғанстанда жарақаттанғаны айтылды.

Дағдарысқа дейінгі және кейінгі кезең

DC Universe сабақтастығы мен канонына сілтеме жасайтын белгілер, 1985 жылғы қайта жазу оқиғасы – Crisis on Infinite Earths арқылы бөлінеді. Қарапайым тілмен айтқанда, дағдарысқа дейінгі оқиғалар қатаң бақылаудан өтпеген немесе редакцияланбаған, сондықтан оларда жиі қателер мен ішкі қайшылықтар кездесетін (бұл көбінесе олардың бір реттік оқиғалар ретінде жазылуының нәтижесінде болды, кейіпкерлердің дамуы мен өзгеруін көрсететін байланысты әңгімелер емес). Дағдарысқа дейінгі оқиғалар көбінесе маңызсыз және жеңіл ойыншықтар саналды, олардың басым бөлігі қиял-ойдан туған әңгімелер мен "көңілді" кейіпкерлерді сомдаудан құралды. Ешбір белгі толыққанды дұрыс емес, сонымен қатар, сабақтастықтың тұтастығының жоқтығы оны мүлдем елемеуді білдіреді деген жалпы пікір де дұрыс емес. Дағдарыстан кейінгі DCU CoIE макси-сериясының беттерінде қалыптасты, және (немесе қалыптасуы тиіс) ішкі тұтастығы жоғары әрі өзара байланысты болды. Кейіпкерлердің шығу тегі қайта қаралып, жаңартылды, бұрынғы оқиғалар мен шығу тегі біріктіріліп, бір ғана қабылданған канондық нұсқаға келтірілді. Мысалы, жазушы-суретші Джон Бёрннің "Супермен: Болат адам" мини-сериясы Кал-Элдің дағдарыстан кейінгі шығу тегін ұсынды, ал дағдарыстың авторлары Марв Вольфман мен Джордж Перес "DC Әлемінің тарихы" екі томдығын жарықтады, ол дағдарыстан кейінгі DCU-дың жалпы шолуын, оқиғалардың тізбегін және көптеген кейіпкерлердің жаңартылған шығу тегін қамтыды (кейін олар өз серияларында толықтырылды). Дегенмен, дағдарыстан кейінгі DCU-да да сабақтастық мәселелері болды, және кейінгі бірнеше оқиғалар оларды шешуге тырысты, сондықтан "дағдарыстан кейінгі" белгісі көбінесе қолданылмайтын болды. Алайда, 1985 жылғы макси-серияның маңыздылығына байланысты, бұл белгі әлдебір формада сақталып қалды.

Ойдан шығарылған әңгімелер, Эльзевуллдер, баламалар, мүмкін болашақтар, егер...

Бұл терминдердің бәрі нақты және жалпы "канондық емес оқиғаларға" сілтеме жасайды, көбінесе – бірақ міндетті емес – белгілі болған кейіпкерлердің, оқиғалардың немесе екеуінің де баламалы нұсқаларын көрсетеді. Ұзақ жылдар бойы, кейбір DC комикстері "Қиял әңгімелері" деп белгіленген оқиғаларды ұсынды, бұл оларда болған оқиғалардың ресми тарихқа әсер етпейтінін, демек кез келген нәрсе болуы мүмкін екенін, тіпті ең таңғажайып және қайшылықты жағдайларды да білдірді. DC Elseworlds таңбасына көшті, ал Marvel What If? сериясын жасады.

Шығу тегі

Кейіпкердің "түп-басы" – бұл ойдан шығарылған тарих, ол олардың қалай пайда болғанын, қалай күш-қуат алғанын, Жерге қалай келгенін, радиоактивті өрмекші шаққандағы жағдайды және т.б. сипаттайды (көбінесе бұл суперқаһармандарға қатысты). Түп-бас бірден анықталмауы мүмкін, оны естелік арқылы немесе бірнеше нөмірдің, тіпті жылдардың барысында біртіндеп айтуға болады. Түп-бастар жиі қайта қаралып, өзгертіледі, және кейіннен оларға қосымша ақпарат енгізілуі мүмкін. Сондай-ақ, олар өз заманына сәйкес жаңарып отырады. Мысалы, Темір адамның түп-басы біртіндеп қайта қаралып, жаңартылды, сондықтан ол Вьетнам соғысында қызмет етудің орнына Кореяда немесе (бірінші) Персы шығанағы соғысында қызмет етеді.

Оқиғалар

Комикстердегі "оқиға" – бір немесе бірнеше кейіпкер, тақырып, әлем немесе компания арасындағы кроссоверді көбінесе қамтитын, ірі сюжеттік желі. Бірақ көбінесе бұл компания ішіндегі кроссоверді білдіреді. Олар екі негізгі санатқа бөлінеді: кейіпкерлерге арналған оқиғалар немесе әлемдік оқиғалар. Мысалы, Бэтмен "оқиғасы" көбінесе Бэтмен отбасының кейіпкерлерін ғана қамтиды (Бэтмен: Knightfall сюжеттері сияқты), ал көп кейіпкерлі кроссовер әдетте бүкіл әлемге таралып, көптеген тұлғаларға әсер етеді (Marvel-дің "Азаматтық соғысы" оқиғасы сияқты, ол олардың ортақ әлеміндегі барлық кейіпкерлер мен тақырыптарға әсер етті). Әлемдер аралық және компаниялар аралық оқиғалар аздап кездеседі, бірақ олар да болады. 1996 жылғы DC vs. Marvel оқиғасы DCU және MU әлемін біріктірді (соңында олар қысқа мерзімге бірікті), ал DC Universe WildStorm және Milestone әлемімен бірге оқиғалардың/кроссоверлердің ішінде де көрінді.

Ортақ ғалам

Ортақ әлем деген ұғым – көптеген түрлі кейіпкерлердің бірге өмір сүріп, немесе бір-бірімен әрекеттесетін әлем. Әдетте, бұл ұғым бір баспа компаниясының туындыларымен шектеледі (бірақ Волд Ньютон отбасы сияқты ұғымдар шекараны едәуір кеңейтеді), және DC мен Marvel суперқаһармандарының негізгі әлемдерінде ең көп кездеседі. Ортақ әлемнің артықшылығы – кейіпкерлерге (сатуды ынталандыратын) қонаққа шақыру мүмкіндігін береді, сондай-ақ түрлі кейіпкерлер арасында команда құруға және «команда» тұжырымын (JLA, Avengers және т.б.) қалыптастыруға мүмкіндік туғызады. Стен Лидің 1960 жылдардағы Marvel Universe-тің алғашқы туындылары ортақ әлем тұжырымын ең жақсы бейнелейді, онда кейіпкерлер (және жаулар) бірнеше басылымдарда пайда болады, кейде оқиғаның алдыңғы қатарында, кейде эпизодтық рөлде, бірақ әрқашан әлемнің өзара байланыстылығын көрсетеді. Бір компанияның әртүрлі кейіпкерлері кітаптар мен оқиғалар арасында өзара әрекеттесе алатын ортақ әлем тұжырымы әдетте «Әлем» деп аталады (DC, Marvel, Image, CrossGen, Valiant және т.б.). Комикс жанкүйерлері әртүрлі әлемдерге сілтеме жасаудың әртүрлі ықшамдатылған тәсілдерін ойлап тапты, бірақ комикстердің өзі де өзін нақтылай түсетін атауларды қолданады. Бұл атаулар көбінесе «Үлкен екеу» (Marvel және DC) әлемдері үшін резервтелген, себебі олар – негізгі американдық комикс баспалары және ең ірі ортақ әлемдерге ие. Терминдердің толық емес тізіміне мыналар кіреді:

Керемет

Marvel Ғаламшарасы, кейде MU деп қысқартылады, X-Men, Spider-Man, Avengers сияқты барлық кейіпкерлердің бірлесіп өмір сүріп, өзара әрекеттесетін ортасы. Жер 616, Алты Жүз Он Алты және т.б., Marvel Ғаламшарасының орналасқан Жерінің нөмірілік белгісін көрсетеді. Бұл термин "Капитан Британия" комиксінде Алан Мур немесе Дейв Торп есімді авторлардың бірімен қолданылған. Ultimate Marvel – негізгі үзділікті бұзбай, ұзақ жылдар бойы қалыптасқан кейіпкерлерді жаңадан ойлап табу үшін жасалған жеке ғаламшара.

DC

DC Universe немесе DCU – Бэтмен, Супермен, Американың Әділдік Лигасы сияқты кейіпкерлердің өмір сүретін ортақ әлемді білдіреді. Earth 1 – "басты" DCU-ның Кризиске дейінгі атауы, ал Earth 2 (JSA) және кейіннен көптеген кейіпкерлерге мекен болған, "Infinite Earths кризисінде" жойылған ондаған жеке Жерлер оған қарама-қарсы келді. Жаңа Жер – 2005 жылғы "Infinite Crisis" мини-сериясынан кейін құрылған 52 әлемнен тұратын жаңа Мультивұлқымен "басты" DCU-ның атауы.

Қаздар әлемі

Диснейдің Скрудж ағасы және оған байланысты туындылар, жанкүйерлердің берген «Әтеш әлемі» деген атауында орын алады.

Жазулар

Негізгі ортақ әлемнен басқа, кейбір компаниялардың қосалқы әлемдері/брендтері бар, олар негізгі әлемнің бөлігі болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін (немесе түсініксіздік тудыруы мүмкін). Мысалы, DC Comics-тің ересек оқырмандарына арналған Vertigo Comics бренді негізінен жеке дамып келе жатқан сериялар, мини-сериялар және макси-серияларды жариялайды, сонымен қатар бұрын DCU-ның бөлігі болған немесе онымен байланысқан кейіпкерлерді де қамтиды. The Sandman туындылары, Doom Patrol және Swamp Thing сияқты кейіпкерлер DCU-ның бір бөлігі ретінде жариялана бастады, бірақ бірте-бірте одан алыс бұрышқа қарай жылжыды, формальды түрде бөлік болса да. Бастапқыда Image Comics баспасынан шыққан WildStorm әлемі қазіргі таңда кең DC Multiverse-тің бөлігі деп есептеледі, бірақ DCU-ның тікелей бөлігі емес. Сол сияқты, Ultimate Marvel әлемі 616 әлемінің бөлігі емес, ал MAX бренді Vertigo/DC арасындағы өзара әрекеттесу сияқты, шеткерде орналасқан.

Кроссоверлер

Кроссоверлер ішкі және әр түрлі ғаламдар мен компаниялар арасында болуы мүмкін. Ең қарапайым деңгейде кроссовер басқа комиксте қонақ ретінде пайда болған кейіпкерге қатысты болуы мүмкін (мысалы, Даредевилдің Өрмекші адам комиксінің бір санына көшіп өтуі), бірақ көбінесе "кроссовер" тек қана пайда болудан гөрі көбірек мағына береді және бірнеше комиксті қамтитын біртұтас сюжет желісін білдіреді, көбінесе ірі оқиғаның бөлігі ретінде. Мұндай кроссоверлерге қосымша шаралар да кіруі мүмкін.

Супербатырлар

2010 жылдан бастап, супергерой комикстері Солтүстік Америкада комикстердің ең танымал жанры болып табылады. Супергеройдің көптеген анықтамалары бар, және осы мәселе ғалымдар мен сала мамандары арасында талқыланады. Питер Куган комикс супергеройларына әсер еткен факторларды супер күшті комикс кейіпкерлері, пульп-батырлар, «құпия адамдар» деп аталған бетперделі қастық іздеушілер және қазіргі заманғы супергеройлардың белгілі бір элементтерінен dépour болған алдыңғы буын тұлғалары түрінде сипаттайды. Куганның сөзіне сәйкес, Супермен – барлық қажетті элементтерді біріктірген алғашқы кейіпкер. Куган супергеройды «өзімшілдіктен ада, қоғамдыққа пайдалы миссиясы бар, күштері, кодолық аты, жарқын костюмі және көбінесе құпия жекелігі бар батыр кейіпкер» деп анықтайды.

Техникалық терминдер

Америкалық комикс кітаптары тікелей сату арқылы таратылуы мүмкін. Форматтарына жеке дара нөмірлер, жинақталған қағаздар және графикалық романдар жатады. Графикалық романдар кейде жеке комикс нөмірлері үшін "престижді формат" деп те аталады. Комикс нөмірлері бір реттік болып немесе белгілі бір уақыт аралығында жарық көруі мүмкін.