Екінші дүниежүзілік соғыстағы IX SS тау корпусының тарихы

Кіріспе

СС-тің IX Вафен тау корпусы (хорват) (IX. Waffen Gebirgskorps der SS (Kroatisches)), кейіннен жай ғана IX SS тау корпусы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Вафен-СС корпусы болды. Алғашқыда хорват және албан СС дивизияларын бақылау үшін құрылған, сондай-ақ Вафен-СС-тің түрлі неміс және венгр бөлімшелеріне де басшылық етті. 1944 жылдың шілдесінен 1945 жылдың қаңтарына дейін Шығыс майданында күш көрсетті, Будапешттің қоршауы кезінде дерлік толығымен жойылды.

Тарих

Корпус 21 маусымда 1944 жылы Венгрияның Бацсалмас қаласында СС Гансшардың 13-ші Вафен тау дивизиясы (1-ші хорват) және СС Каманың 23-ші Вафен тау дивизиясы (2-ші хорват) үшін басқару құрамы ретінде құрылды. 13-ші СС дивизиясы бастапқыда корпустың құрамына кірмеген, ол Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті аумағында Югославия партизандарымен күреске қатысты. Тамыз айында 13-ші СС дивизиясынан дезертирліктердің көп болуына байланысты Сауберцвейг екі дивизиядағы – 13-ші және 23-ші СС дивизияларындағы босниялықтарды қарусыздандыруды ұсынды, бірақ Генрих Гиммлер 23-ші СС дивизиясының 2000 босниялық сарбазын Венгриядан Боснияға көшіріп, екі дивизияның қалған күштерін қайта ұйымдастыруды жөн көрді. 13-ші СС дивизиясының негізгі қолдау бөлімшелері IX Тау СС корпусына біріктірілді, ол да Венгриядан Боснияға көшірілді. 1944 жылдың қыркүйегінде Қызыл Армия Венгрия шекарасына жетті, корпустың оқу алабын майдан желісіне жақын орналастырды. Кама әскерге дайын болмағандықтан таратылды, оның еріктілері Хандшарды және 31-ші СС ерікті гренадир дивизиясын нығайтуға кетті. Қыркүйектің ортасында корпус бірнеше жауынгерлік дивизиялармен, соның ішінде Хандшармен күшейтіліп, югослав партизандарына қарсы әрекетке кірісті. Қазан айында корпус Венгрия майданына көшірілді, онда ол төрт жауынгерлік дивизияға – 13-ші танк дивизиясына, 60-шы танк-гренадир дивизиясына «Фельдхернхалле», 8-ші СС кавалерия дивизиясына «Флориан Гейер» және 22-ші СС ерікті кавалерия дивизиясына «Мария Тереза» басшылық етті. Бұл дивизиялардың барлығы Дебрецен төңірегіндегі ауыр шайқастарға қатысқан. Олардың арасында барлығы 60 танк болды. Барлық бағынышты бөлімшелер енді неміс тілдес болғандықтан, корпус IX СС тау корпусы деп қайта аталды. Атауы өзгертілген корпус Будапештке жол ашуды қорғауға арналған 6-армияның құрамына енуге бұйрық алды. 1944 жылдың 24 қарашасында корпус штабы Будапештке келді, ал жауынгерлік дивизиялар кеңес әскерлеріне қарсы күреске кірісті. Бір ай бойы ауыр шайқас жүргізілгеннен кейін корпус қала ішінде қоршауға алынды. Корпус барлық қоршалған неміс бөлімшелеріне басшылық етті, ал Карл Пфеффер Вильденбрук басқарушы тағайындалды. Пфеффер Вильденбрук полиция командирі ретінде карьерасын өткізгендіктен, тіпті қарапайым әскери білімге де ие болмады, ал 6-армия командирі Герман Балк айтқандай, «Будапешті саясаткер басқарды деуге болады». Пфеффер Вильденбрук корпусының басқару орталығын Венгрия үкіметтік ауданының орталығындағы Касл-Хиллде орналастырып, қоршалған күштерге қашып шығуға бұйрық берді, бірақ олар мұны іске асыра алмады. Балк әскер тобы құтқару операциясын ұйымдастырып жатты. 1945 жылдың 1 қаңтарында IV СС танк корпусы Конрад I операциясын бастады, бұл көмекке келу әрекеттерінің біріншісі болды. Бастапқы табыстардан кейін шабуыл тоқтады. Содан кейін Конрад II операциясы жүргізілді, ол қалаға жақын жеткенімен, кеңес әскерлерінің қарсылығына тап болды. 17 қаңтарда корпустың қалған бөлігі және генерал Иван Хинди басқаратын венгр I корпусы Дунай арқылы Будаға көшірілді. Конрад III соңғы көмек көрсету операциясы 28 қаңтарда тоқтатылды. Осы кезде Будадағы Осі күштері бір шаршы километрлік аймаққа сығылып қалды. 11 ақпанда корпусқа қашып шығуға бұйрық берілді. Неміс шебіне тек 785 сарбаз, оның ішінде 170 Вафен СС сарбазы жетті. 12 ақпанда корпустың қалған бөлігі жойылды, ал Пфеффер Вильденбрук және оның штабы сияқты шағын топтар кеңес әскерлеріне тұтқынға берілді.

The corps was raised on 21 June 1944 in Bácsalmás, Hungary as a command formation for the 13th Waffen Mountain Division of the SS Handschar (1st Croatian) and the 23rd Waffen Mountain Division of the SS Kama (2nd Croatian) under the command of SS Gruppenführer Karl Gustav Sauberzweig. The 13th SS Division was not initially transferred to the corps, being involved in fighting against Yugoslav partisans in the Independent State of Croatia. In August, due to high rates of desertion from the 13th SS Division, Sauberzweig proposed to disarm the Bosnians in both the 13th and 23rd SS Divisions, but Heinrich Himmler instead opted to transport the 2,000 Bosnians of the 23rd SS Division from Hungary to Bosnia and reorganise the remaining troops of both divisions there, with key support units from the 13th SS Division centralised under the IX SS Mountain Corps, which would also move to Bosnia from Hungary. By September 1944, the Red Army had advanced to the border of Hungary, which placed the corps training area close to the front lines. Kama was not ready for combat and was disbanded; its volunteers went to strengthen the Handschar and the 31st SS Volunteer Grenadier Division. In mid September, the corps was strengthened by several combat divisions, including the Handschar and went into action against Yugoslav partisans. In October, the corps was moved to the frontline in Hungary, where it took command of four combat divisions, the 13th Panzer Division, the 60th Panzergrenadier Division Feldherrnhalle, the 8th SS Cavalry Division Florian Geyer, and the 22nd SS Volunteer Cavalry Division Maria Theresa. All these divisions had been involved in the recent heavy fighting around Debrecen. Between them, the divisions barely had 60 tanks. As all subordinate units were now Germanic, the corps was redesignated as the IX SS Mountain Corps. The renamed corps was ordered to form a part of the 6th Army, defending the approaches to Budapest. On 24 November 1944, the corps staff arrived in Budapest, the combat divisions already in action against the advancing Soviet forces. After a month's heavy fighting, the corps was encircled in the city. The corps was placed in command of all encircled German units, and Karl Pfeffer Wildenbruch was placed in command. Having spent his career as a police commander, Pfeffer Wildenbruch lacked even a basic military understanding, and as the 6th Army commander Hermann Balck said "At best, one could say that Budapest was being led by a politician". Pfeffer Wildenbruch established his corps command centre on Castle Hill, in the centre of the Hungarian Government District, and ordered the encircled forces to attempt breakouts, which they were unable to accomplish. A rescue effort was being assembled by Balck's army group. On 1 January 1945, the IV SS Panzer Corps launched Operation Konrad I, the first in a series of relief attempts. After initial gains, the assault stalled. Konrad II followed, which reached to within sight of the city before being halted by stubborn Soviet defences. By 17 January, the remainder of the corps along with the Hungarian I Corps, commanded by General Iván Hindy, were evacuated across the Danube to Buda. The final relief effort, Konrad III, was halted on 28 January. By this stage, the Axis forces in Buda had been pushed into a one square kilometer pocket. On 11 February, the corps was ordered to attempt a breakout. Only 785 troops were able to reach the German lines, including 170 Waffen SS men. On 12 February, the remainder of the corps was destroyed, with small groups of men, including Pfeffer Wildenbruch and his staff, surrendering to the Soviet forces.