Кіріспе
Ален округіндегі қала, Канзас штаты, АҚШ. Иола (ай//'//оу//л//ə) – Ален округінің орталығы және осы округтің әкімшілік орталығы. Қаланың негізін қалаушылардың бірі Жосия Колборннің әйелі Иола Колборнның құрметіне аталған.
Iola (/aɪ//'//oʊ//l//ə/) is the county seat of Allen County, Kansas, United States. It is named in honor of Iola Colborn, the wife of Josiah Colborn, one of the town's founders.
Тарих
Иола тарихы 1859 жылы басталды. 1858 жылғы заң шығарушы орган округ орталығын Хумбольдт қаласында орналастырғаннан кейін округтің орталық және солтүстік бөліктерінің тұрғындары арасында үлкен наразылық болды, сондай-ақ бірқатар азаматтар қазіргі Иола орналасқан жерді таңдап, округ орталығын алуды мақсат етті. 1859 жылдың 1 қаңтарында Дир-Крик мектебінде үлкен жиналыс өтті. Қала құру компаниясын ұйымдастыруға келісілді, ол дереу іске асырылды, содан кейін конституция қабылданды және лауазымды тұлғалар сайланды. Компания басшылары түрлі нұсқаларды қарастырғаннан кейін, қала үшін жер таңдады – Кофачикеден үш шақырым солтүстікке қарай, Елм-Крик пен Неошо өзендерінің қосылған жерінде. Бұл жердің бір бөлігі Дж. Ф. Колборн мен В. Х. Кокрейнге тиесілі болды. Екі ширек бөлік жер сатып алынып, жақын арада учаскелерге бөлінді. Қала құру компаниясы қаланы дамыту үшін жұмыс істеді. Атау таңдау үшін жиналыс өткізілді. Бірнеше ұсыныс жасалды, ал дауыс беру арқылы шешім қабылданды. Бірі Иола деген атты ұсынды, ол Дж. Ф. Колборнның әйелінің есімі еді. Дауыс беру нәтижесінде осы ат таңдалды. Компанияның отырыстары алғашқы жыл бойы әр апта сайын өтіп, жағдайды жақсартуға тырысты. Жыл соңына қарай бірнеше учаске сатылып, бірнеше ғимарат салынды және басқа да жақсартулар жасалды, себебі учаске сатып алғандардың барлығы бірден жақсартулар жасауы тиіс болды. Кофачике тұрғындары өз қалаларын дамытуға үміттерін үзгендіктен, Иоламен бірікті және көптеген тұрғындары жаңа жерге көшіп келді, барлығы округ орталығын алуға бірлесіп күш салды. Қаладағы алғашқы ғимарат – Д. Б. Байнге тиесілі шағын бұркеме үй болды. 1859 жылдың соңында ол оған қосымша үй салды. Қала жерін жоспарлағаннан кейін салынған алғашқы ғимарат – 1859 жылдың маусым айының басында Ж. Ф. Колборн салған тұрғын үй болды. Колборн 1857 жылдан бері қала учаскесінің бір бөлігі болған жерді иеленген еді. Үй салынғаннан кейін Колборн отбасы оған көшіп келді, осылайша Иола қаласындағы алғашқы қоныс аударушылар болды. Иоладағы алғашқы туған бала – Луэлла Э. Колборн. 1859 жыл шамасында үндістермен немесе Бушвакерлермен туындаған қиындықтарда қаланың бас кеңсесі ретінде пайдалану үшін тастан салынған ғимарат салынды. 1861 жылы Азамат соғысы басталғанда, ғимарат пен оның тұрған аймағы бекітілді, ол Иоланың бекінісіне айналды. Бекініс соғыс кезінде жергілікті милиция мен әскерге қызмет етті. 1859 жылы Арон Кейс пен Джеймс Фолкнер ескі Кофачике қаласынан ғимараттары мен тауарларын көшіріп, екі дүкен ашты, ал алғашқы қонақ үй ашылды. Ауданның пошта бөлімі бұрын Кофачикеде болған, ал Арон Кейс пошта бастығы болған, бірақ 1859 жылдың қазан айында кеңсе Иолаға көшірілді, Кейс пошта бастығы қызметін сақтап, Джеймс Фолкнер оның орынбасары ретінде қызмет етті, ол кейін қысқа уақыттан кейін кеңсе басшысы болып тағайындалды. 1860 жылы бірнеше ғимарат салынды, ал халық саны 150-ге дейін өсті. Тағы екі дүкен ашылды – Д. Б. Байннің құрғақ тауарлар дүкені және Дж. М. Коуэннің азық-түлік дүкені. 1860 жылдың 26 наурызында округ орталығын ауыстыру туралы сайлау өтті, бірақ дауыстардың көпшілігі округ орталығын Хумбольдт қаласында қалдыруға берілді. Халық әлі де наразы болды, содан кейін бірнеше жыл бойы округ орталығы мәселесі әр саяси науқанға енді. Осылайша, екі аймақ арасында көптеген дау-жанжалдар мен ашу-ыза туды, ал қатал айыптаулар мен кінәлаулар күн тәртібінде болды. Бірнеше жылдық күреснен кейін, 1865 жылдың 19 мамырында сайлауды өткізуге бұйрық берілді. Дауыстардың көпшілігін қамтамасыз еткеннен кейін, Иола округ орталығы деп жарияланды, ал жазбалар мен округтік кеңселер бірден оған көшірілді, содан бері ол сол жерде қалды. 1860 жылы қаладағы жақсартулардың барлығы дерлік көктем мен жаздың басында жасалды. Жылдың соңында құрғақшылықтың әсері өте қатты сезілді, сонымен қатар округ орталығын қамтамасыз ете алмады, бұл бизнес өте жайсыз болды, және бір уақыт бойы барлық азаматтар қатты ұнжырғасы түсіп қалды. 1861 жылы соғыс басталды, және Иоладағы, сондай-ақ округтегі барлық дене шынықтырушы ер адам армияға кіргендіктен, жақсартуға мүмкіндік болмады; және 1865 жылы соғыс аяқталғанға дейін қала 1860 жылғыдан үлкен болмады. 1865 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін азаматтар әскерден оралғаннан кейін, қала тұрақты түрде жақсара бастады және 1870 жылға дейін солай жалғасты. Сол кезде (наурызда) ол үшінші сыныптағы қала ретінде тіркелді (батыста Мемлекеттік көшемен шектелген, оңтүстікте Ирвин көшесі, шығыста – Қарағай көшесі, солтүстікте – Брукс көшесі (қазіргі Карпентер көшесі)), сонымен қатар Leavenworth, Lawrence және Galveston темір жолын алғаннан кейін, қаланың жақсартуы келесі екі жылда қарқынды дамыды. Бірнеше өндіріс орындары жоспарланды, ал кейбіреулері салынды. Басқа да ірі мекемелердің арасында 1871 жылы Иола қаласында орналасқан King Bridge Manufacturing Company болды. Біраз уақыт бойы көптеген адамдар жұмыс істеді және жақсы бизнес жасалды. Бірақ 1873 жылғы ақша дағдарысымен байланыстардың құны төмендеді, нәтижесінде компания банкрот болды және жабдықтарын алып кетті. Олар көбінесе өнімдері мен жұмыстары үшін облигациялармен төленді, осы себепті «жарылыс» оларды қиратты. Ғимараттар мен олар орналасқан бірнеше гектар жер Иола тұрғындары сатып алған шериф сатылымында 1,100 долларға сатылды. Қала облигацияларына төлем жасау туралы King Iron Bridge Company-мен болған мәселе кезінде қаланың ерте жазбалары жоғалып кетті, бұл алғашқы қалалық кеңес қабылдаған кейбір жарлықтар мен актілердің заңдылығы туралы дау тудырды. 1873 жылдан 1876 жылға дейінгі кезеңде барлық салаларда бизнес өте нашар болды және қалада жақсартулар аз болды. Allen County Courant газеті Иолада жарық көрген алғашқы газет болды және 1867 жылдың 5 қаңтарында W. H. Johnson құрды. 1868 жылдың 27 шілдесінде Talcott & Acers оны сатып алды және газеттің аты Neosho Valley Register деп өзгертілді. Келесі жылдары газеттің меншігі бес рет өзгерді және 1870 жылдың 24 тамызы мен 10 желтоқсаны аралығында ол қысқа мерзімге Kansas State Register деп аталды. 1875 жылдың 1 қаңтарында W. G. Allison & H. W. Perkins басқаруды өз қолына алып, газеттің атын Iola Register деп өзгертті. Газет осы түрлі аттар мен меншік иелерінің астында республикалық болып қала берді. Округ орталығы Иолаға орналасқанда, қалалық компания қоғамдық ғимараттар салуға көмектесу үшін округке 100 учаске жерді сыйға берді. 1866 жылдың шілдесінде қажетті қаражатты жинауға көмектесу үшін облигациялар дауысқа салынды, содан кейін Джордж Дж. Элдриджден ғимарат сатып алынып, округ кеңселері мен сот ғимаратының барлық мақсатына пайдаланылды. 1877 жылы тастан салынған жаңа сот ғимараты 1,800 долларға сатып алынды, ал ескісі мектепке 500 долларға сатылды. Мекеме екі ғимаратта орналасқан, бірі 1868 жылы салынған үлкен екі қабатты тас құрылыс, екі мұнарасымен әсерлі көрінеді. Екінші ғимарат – екі қабатты ағаш құрылыс, тас мектеп үйінің оңтүстігінде орналасқан. Allen County түрмесі, мықты тас құрылыс, 1968 жылдың тамызында дауысқа салынған округ облигацияларымен 10,000 долларға салынды. Келесі жылы ғимарат White & Hays компаниясымен 8,400 долларлық келісім шарт бойынша салынды. 1871 жылдың қарашасында кедейлерге арналған шаруашылықты сатып алу және жабдықтау үшін 5,000 доллар дауысқа салынды. 1872 жылдың 12 ақпанында Дэвид Фанкхаузерден гектарына 26 доллардан жер учаскесі сатып алынды, ал Дж. В. Дрисколл кедейлер шаруашылығының сақтаушысы болып тағайындалды. 1893 жылдың 25 желтоқсанында ашылған табиғи газдың (газ) экономикалық өркендеуі 1895 жылға қарай басталды және…
География
Иола қаласы Неошо өзенінің шығыс жағасында, солтүстіктегі Дир-Крик және оңтүстіктегі Рок-Крик аралығында орналасқан. Кун-Крик өзені қаланың ішінде ағады. Маңызды табиғи газ кендері жақын маңда орналасқан. 54-ші АҚШ тас жолы Мэдисон көшесі арқылы Иоладан өтеді және қаланың шығыс жағымен өтетін 169-шы АҚШ тас жолымен тоғысады. Газ және Ла Харп кішкентай қалалары 54-ші АҚШ тас жолы бойымен шығысқа қарай бірнеше шақырым жерде жатыр. Кішкентай Бассетт қаласы Иоланың оңтүстік шекарасына іргелес орналасқан, ал Гумбольдт қаласы 169-шы АҚШ тас жолымен оңтүстікке қарай шамамен 7 миль (11 км) қашықтықта жатыр. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 4,81 шаршы миль (12 км²), оның ішінде 4,54 шаршы миль (12 км²) құрлық және 0,27 шаршы миль (1 км²) су алабын құрайды.
Климат
Бұл аймақтың климаты ыстық, ылғалды жаздармен және көбінесе жұмсақ немесе салқын қыстармен сипатталады. Көппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша, Иола ылғалды субтропиктік климатқа жатады, климат карталарында "Cfa" деп белгіленеді.
Мәдениет
Айолада жыл сайынғы "Фарм-Сити Дэйз" қазан айының ортасында өтеді. Бұл мерекеге шеру мен карнавал кіреді. Осы шараның бастауы 1971 жылға дейін соқтырады, сол кезде Стэнли Дрехер, Гэри Паркер және Леон Катрон қала тұрғындарын фермаға шақыруға тырысты. Шараның мақсаты – қаланың фермалық ерекшеліктерін көрсету және бағалау. Арон Франклин мен оның командасы қазір "Фарм-Сити Дэйз" мерекесінің 50 жылға жуық уақыттан бері сақталған сиқырын барлық қала тұрғындары үшін сақтап қалу үшін бар күштерін салуда.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 5704 адам, 2357 шаруашылық және 1418 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 2636 тұрғын үй құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 91,4% ақ нәсілді, 3,3% афроамерикалық, 0,8% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 0,8% басқа нәсілдерден және 3,2% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 3,1% құрады. 2357 шаруашылықтың 30,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 40,1%-ы бірге тұратын жұбайлар, 13,9%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 6,2%-ы күйеуі жоқ ерлер, ал 39,8%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 33,6%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 14,6%-ында 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,28 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,86 адамды құрады. Қала тұрғындарының орташа жасы 36 жас. Тұрғындардың 23,6%-ы 18 жасқа дейін, 12,8%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 22,8%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 23,5%-ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 17,2%-ы 65 жасқа жоғары жастағылар. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 47,9% ер адам және 52,1% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 6302 адам, 2590 үй шаруашылығы және 1590 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілген жоқ. 2885 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілген жоқ. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 93,72% ақ нәсілді, 2,82% афроамерикалық, 0,70% американдық үндістер, 0,22% азиялық, 0,73% басқа нәсілдерден және 1,81% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 1,81% -ы испан немесе латын американдықтарды құрады. 2590 үй шаруашылығының ішінде 29,5% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 45,3% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,8% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 38,6% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылығының 33,5% жеке адамдардан тұрды, ал 16,1% -ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,33 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,96 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 25,5%, 18-24 жас аралығындағылар – 12,2%, 25-44 жас аралығындағылар – 23,9%, 45-64 жас аралығындағылар – 20,4%, 65 жасқа толған және одан асып кеткендер – 18,1%. Орташа жас 36 жас. Әр 100 әйелге 88,4 еркек шақ келді. 18 жасқа және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 83,2 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 29 219 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 37 795 доллар болды. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 26 407 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 19 407 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 14 741 доллар. Отбасылардың шамамен 14,0% және халықтың 18,6% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 26,1% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 12,0% кедейлікте өмір сүрді.
Бірыңғай мектеп округтері
Қоғам Iola USD 257 мемлекеттік мектеп ауданымен қамтамасыз етілген, бұл аудан 2006 жылғы Канзас штатының 4A сыныбындағы қыздар баскетболдан жеңімпаз атанған команданың туған жері.
Көлік
Автобус қызметі Джефферсон желілері (Greyhound Lines қосалқы мердігері) арқылы Канзас-Сити, Миссури қаласына солтүстікке және Талса, Оклахома қаласына оңтүстікке қарай ұсынылады. Аллен округі әуежайы қаладан оңтүстікке қарай үш миль қашықтықта орналасқан. Жылдар бойында ішкі автобус және теміржол қызметтері тоқтатылған.