Кіріспе
No Highway in the Sky (No Highway) – Невил Шуттің 1948 жылғы «No Highway» романы негізінде Р.С. Шерифф, Оскар Миллард және Алек Коппел жазған сценарий бойынша Генри Костердің режиссерлігімен 1951 жылы түсірілген қара-ақ авиациялық драмалық фильм. Фильмде Джеймс Стюарт, Марлен Дитрих, Глинис Джонс, Джек Хокинс, Джанет Скотт, Элизабет Аллан, Рональд Сквайр және Джилл Клиффорд түскен. Бұл металдық шаршауға байланысты авиациялық апатты бейнелеген алғашқы фильмдердің бірі. Фильм Шуттың романының сюжетін көбінесе сақтайды, бірақ «No Highway in the Sky» түпнұсқа романдағы мистикалық элементтерге сілтеме жасамайды, соның ішінде романдағы маңызды мәселені шешу үшін қолданылған автоматты жазу тәсілі де жоқ. Сонымен қатар, романда оқиғаны баяндайтын, жаңадан тағайындалған әкімші Скотттың рөлі фильмде қысқартылған; нәтижесінде, танымал ғалым Мистер Хони романдағыдан гөрі эксцентрикті көрінеді, бұл олардың арақатынасын өзгертеді. Фильм сонымен қатар, қадірленбеген, өзімшіл және эксцентрикті ғалымды сипаттау үшін «бофин» терминін енгізеді, бұл маңызды (және бағаланған) үлес қосатын ғалымды сипаттау үшін бұрын қолданылған мағынадан ерекшеленеді.
No Highway in the Sky (also known as No Highway) is a 1951 black and white aviation drama film directed by Henry Koster from a screenplay by R. C. Sherriff, Oscar Millard, and Alec Coppel, based on the 1948 novel No Highway by Nevil Shute. The film stars James Stewart, Marlene Dietrich, Glynis Johns, Jack Hawkins, Janette Scott, Elizabeth Allan, Ronald Squire, and Jill Clifford. It was one of the first films that depicted a potential aviation disaster involving metal fatigue. Although the film follows the plot of Shute's novel in general, No Highway in the Sky notably omits references to the supernatural contained in the original novel, including the use of automatic writing to resolve a key element in the original novel's story. Also, the role of Scott, the recently appointed administrator who narrates the novel, is curtailed in the film version; which means that the featured scientist, Mr Honey, comes across as more eccentric than in the novel, changing the relationship between them. The film also introduces the term "boffin" for the under appreciated and seemingly self centred and eccentric scientist, as distinct from earlier usage to describe a scientist who is making vital (and appreciated) contributions.
Сюжет
Фернбородаги Корольдік әуе кемелері институтының металлургия бөлімінің жаңа бастығы Деннис Скотт, жаңа Ратланд Рейндер ұшағының құрылымдық ақауларға бейім екенін дәлелдейтін теориясын сынап жатқан эксцентрикалық американдық ғалым Теодор Ханимен танысады. Хани сегіз сағаттық күнделікті сынақ циклында (қона жақтағы көршілердің шағымдарына байланысты) өте жоғары діріл жылдамдығы бар динамикалық шайқағышпен серпімділік сынағын жүргізуде. Соңында, ол құлап түседі. (Бұзу сынағы – ұшақ құрылысын дамыту кезіндегі стандартты процедура еді.) Скотт Ханиді үйіне апарып, оның жесір екенін біледі, оның әйелі соғыс кезінде V2 зымырасынан қаза тапқан. «Абстрактілі профессордың» бейнесі, Хани өзінің 12 жасар, бірақ тартымды қызы Элспетті үйде тәрбиелеп отыр, балалардың ойын мен достарға деген қажеттілігін түсінбейді. Хани Скоттқа 1440 ұшу сағатынан кейін ақау пайда болады деп күтетінін айтады. Скотт коммерциялық ұшақтар эксперименттен жылдам ұшып бара жатқанын айтады, ал Хани қатты ашуланып, ол ғалым екенін, адамдар туралы алаңдамауы керектігін мәлімдейді. Компанияның барында Скотт екінші дүниежүзілік соғыстан көне досы, Лабрадордағы жақындағы Рейндер апаты туралы айтқан сынақ ұшқышымен кездеседі. Ұшақ 1407 сағат ұшқан. Құйрығы табылған жоқ, ұшқыш кінәлі деп табылған, ал Скотт Ханидің теориясы дұрыс болуы мүмкін деп күдіктенеді. Ол RAE басшысы сэр Джонға хабарлап, діріл сынағын тәулік бойы жүргізуге бұйырады. Хани апатты зерттеу үшін Лабрадорға жіберіледі, бірақ ол Атлант мұхиты арқылы Рейндер авиалайнерімен ұшып бара жатқанын байқайды. Оған барлық Рейндер ұшақтарының қызмет мерзімі 500 сағатқа жуық екенін айтты, бірақ бұл ерте шығарылған ұшақ ұшу кезінде 1422 сағат жұмыс істегенін білгенде таңғалады. Оның теориясы әлі дәлелденбегеніне қарамастан, ол капитанды ескертеді, ол кеңес алу үшін Лондонға хабарласады. Сондай-ақ, ол әйелі үшін қымбат болған танымал Голливуд актрисасы Моника Тисдейлге апаттан аман қалудың ең қауіпсіз жерін көрсетеді. Тисдейл Ханиге сенеді және күту түнінде оған жақын болады, сондай-ақ стюардесса Марджори Кордер де. Рейндер Ньюфаундлендтегі Гандер әуежайына аман-есен қонады және тексеруден өткеннен кейін бағытын жалғастыруға рұқсат алады. Хани ұшуды тоқтату үшін қондыру шассиін жиып, ұшақты құрсағына түсіріп, қиратады. Хани ұсталды, ал Кордер Англияға оралғанда Элспетке баруды ұсынады. Келесі күні Тисдейл Ханидің жоғары лауазымды тұлғаларымен сөйлеседі. Сэр Джон шындықты іздеуге уәде береді. Алайда, оның дәлелденбеген теориясын жария етпеу үшін және британдық жолаушылар авиациясының беделін сақтап қалу үшін, қазір жаман баспасөз толқынында суға батып жатқан, Ханиді жоққа шығаруды талап ететін ықпалды тұлғалар бар. Сэр Джон дүрсілдеген Ханиге психологиялық тексеруден өту керектігін айтады. Хани үйге барып, үйдің реттелгенін және Кордердің Элспетпен түн өткізгенін көреді. Эльспетке көмектесіп жүрген Тисдейл Калифорнияға кетеді, бұл Кордер мен Хани арасындағы романтиканың дамуына мүмкіндік береді. Хани экспериментіне қайта оралады, бірақ 1440-шы сағат құрылымдық ақаусыз өтеді. Кордер оның берілуге дайындығы мен Элспеттің қалай азап шегіп жатқанын көре алмауынан ашуланады. Кеңес отырысында сэр Дэвид Ханидің ақыл-саулығына күдік тудырады. Хани соңында қарсылық білдіріп, оған қысым көрсетуден бас тартады. Ол отставкаға кетеді және әрбір Ратланд Рейндердің ұшуын тоқтатуға және оларды да қиратуға уәде береді. Ол шығып кетеді. Үйінде Кордер оның немен өмір сүретінін уайымдап, жеті айдан бері жалақысын банкте сақтамағанын біледі. Ол күліп-жылап, оған күтім жасауға біреу керек екенін айтады. Ол оған үйленбек. Осы арада Хани бұзған Рейндер жөнделіп, келесі қонудан кейін құйрығы құлайды. Лабрадорда табылған құйрық спары металлдың шаршағанын көрсетеді. Скотт, сэр Джон және Кордер Ханиге зертханаға жүгіреді, ал құйрық ажырағанда қорқынышты дауыс естіледі. Хани температураны есепке алмағанын түсінеді.
Өндіріс
Сценарийді жазған алғашқы автор Р.С. Шерифф болды. Содан кейін оқиға продюсер Бадди Лайтонға берілді, ол сценарийді жазу үшін Оскар Миллардты шақырды. Миллард сценарийді алты ай бойы Шериффтің нұсқасын бір қараған жоқ жазғанын айтты. Лондонда продюсер Бадди Лайтон Фарнбороу әуе кемесі құрылысы орналасқан кейбір сахналарды қайта жазу үшін Алек Коппельді жалдады. Басты рөлге бастапқыда актер Роберт Донат таңдалған, бірақ келісім бұзылған соң Джеймс Стюарт таңдалды. Бұл Стюарт пен Марлен Дитрихтің екінші бірлескен жұмысы болды, алғашқысы – 1939 жылғы «Дестрирлер қайтадан шабады». Фильмнің жұмыс атауы болған «No Highway in the Sky» Ұлыбританиядан басқа ағылшын тілді елдерде көрсетілімге шығарылған атауына айналды, ал Ұлыбританияда ол «No Highway» романының атауын сақтап қалды. Заманауи дереккөздерде айтылғандай, түсірілім 1950 жылы Денхам студиясында, Англияның Гэмпшир графтығындағы Блэкбуш әуежайында өтті, бірақ Gloster E.1/44 прототипі бар сахна, мүмкін, Боскомб Даунда сахналаған. Режиссер Костер оны «Менің ең жақсы фильмдерімнің бірі» деп атады. Мен оны тамаша оқиға деп ойладым және маған өте талантты авторлардың тамаша сценарийі бұйырды.
Қабылдау
Фильм британдық кассада танымал болды. 20th Century Fox Кеннет Мордың өнерінен қатты әсерленді, оны басқа фильмдерге кастингтен өткізуді ұйымдастырды, бірақ оны пайдаланбады. "Аспандағы жол жоқ" фильміне сын-пікірлер әртүрлі болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Bosley Crowther жазған мақаласында фильмге жағымды баға беріліп, "ерекше сюжеттің және тартымды күдіктің шеберлікпен құрастырылғаны" атап көрсетілді. Соңғы уақытта сыншы Деннис Шварц былай деп пікір білдірді: Америкалық әскери соғыс батыры, ұшқыш Джеймс Стюарт британдық әуе компаниясында жұмыс істейтін ең жақын ғалымның рөлін ойнайды [Стюарттың кейіпкері шын мәнінде әуе компаниясында емес, үкіметтік RAE Farnborough-да жұмыс істеді.], және ол оның ең жақсы және ұнамды рөлдерінің бірі, мейірімді, бірақ сәл еңгешекей. Кейіпкерлердің бір өлшемді болуы эмоционалды тереңдік қоспайды, әсіресе ұшақ драмасына романтикалық сызық қосылғанда, бірақ Стюарт ұнайтын кейіпкерді ойнайды, ол өте тартымды фильмге айналады. Фильмнен үш жыл өткен соң және Невил Шуттың түпнұсқа романы ("No Highway") жарық көргеннен алты жыл өткен соң, әлемдегі алғашқы реактивті жолаушылар ұшағы – де Гавиленд Комет екі рет апатқа ұшырады. Тергеу көрсеткендей, екі апаттың да себебі металлдың шаршауы болды, бірақ бұл негізгі фюзеляжда болды, құйрық бөлігінде емес.
Басқа ақпарат құралдарында бейімделу
1952 жылғы 28 сәуірде студиядағы көрермендер алдында Стюарт пен Дитрих, толық актерлік құраммен бірге CBS Lux радио театрында «No Highway in the Sky» туындысының бейімделуіндегі рөлдерін қайта ойнады. Радиохабарында Эвелинн Итон, Глинис Джонс фильмде ойнаған әуе қызметкері Мисс Кордер рөлінде болды.