Кіріспе
1975 жылы Тель-Авивте азаматтық тұрғындарға қарсы палестиндік шабуыл Савой қонақ үйіне шабуыл - Палестинаны азат ету ұйымының 1975 жылы 5-6 наурызда Тель-Авивте Савой қонақ үйіне қарсы жасаған террорлық шабуылы.
The Savoy Hotel attack was a terrorist attack by the Palestine Liberation Organization against the Savoy Hotel in Tel Aviv, Israel, on 5–6 March 1975.
Өмірбаян
Операцияны Әбу Джихад жоспарлаған. Палестиналықтардың алғашқы жоспарлары бойынша Израильдің Нахария қаласына шабуыл жасалмақ еді, алайда екі ай бұрын болған шабуылдың түнінде топ қаланың орнын таба алмады. Операцияның мақсаты кейін Маншия көрші жастардың клубы мен Тель-Авив опера ғимаратына ауыстырылды. Егер бастапқы нысананы табу мүмкін болмаса, онда мақсат ретінде жақын маңдағы барлық ғимараттарды таңдау жоспарланған. Шабуылшыларға тұтқындарды алып, палестиналық тұтқындарды босатуды және Израильден Дамаскке әуе тасымалын талап етуді тапсырды. Егер келіссөздер сәтсіз аяқталса, оларға барымтадағыларды өлтіріп, өз-өзіне қол жұмсауды тапсырды. Егер оларды тұтқындаса, олар тергеушілерге Мысырдан келгендерін айту керек еді. Бұл Израиль мен Мысыр арасындағы бейбітшілік келіссөздерінің бұзылуына әкеліп соғуы мүмкін деген үмітте және Израильдің Ливаннан кек алуына жол ашады.
Шабуыл
1975 жылдың 6 наурызының түні сегіз палестиналық екі қайықта Тель-Авив жағажайсына, Алленби көшесінің етегіне келіп қонды. Жауынгерлер жағадан көше бұрышына қашып, қару-жарақтарының көп бөлігін қайықтарда қалдырды. Олар Герберт Сэмюэл көшесіне өтіп, олардан оқ атып, гранаталар лақтырып тастады. Олар бастапқы мақсаттарын таба алмай, кинотеатрға кіруге тырысты, бірақ сәтсіз. Содан кейін олар көшеден әрі қарай жүріп, қала орталығына жақын жердегі Хаяркон және Геула көшелерінің қиылысындағы Савой қонақ үйін басып алды. Савой қонақ үйі көшедегі жалғыз жарық ғимарат болғандықтан таңдалды. Мейманхананы басып алу кезінде үш адам қаза тапты. Үш адам шатасудан қашып құтылуға үлгерді, бірақ қонақтар мен қызметкерлердің көпшілігі тұтқынға алынып, ғимараттың ең жоғарғы қабатына әкелінді. Израиль армиясының Голани бригадасының сарбазы, сол кезде үйде демалыста болған рядовой Моше Дойчман қаруын алып, атыс естігеннен кейін қонақ үйге қарай жүгірді. Осы уақытта кейбір жанкештілер қонақ үйден шығуға тырысты. Ол оларды қонақ үйдің кіреберісінде көріп, қарсы алды. Атыс кезінде Дойчманға зақым келген. Ол жығылып құтылып, кейіннен Хадаса медициналық орталығына жеткізілді, ол жарақаттарынан қайтыс болды. Дойчманға қайтыс болғаннан кейін "Құрмет көрсету үшін" медалі берілді. Израиль қауіпсіздік күштері тез арада оқиға орнына жетіп, палестиналықтар өздерінің барымталарымен бірге қонақ үйге кіріп, ғимараттың бір бөлігін құлатып жіберген жарылғыш затты жарылдырды және егер Израиль төрт сағат ішінде 20 палестиналық тұтқынды босатпаса, тұтқындар өлім жазасына кесіледі деп қорқытты. Бір куәгердің айтуынша: Көшеге шыққанда, мен қорқынышты көріністі көрдім. Қызыл трассирлі оқ түнгі ауадан ұшып өтті. Савой қонақ үйінің төрт қабатты ғимараты жарықпен жарық көріп, оның айналасын әскерлер, жергілікті полиция және шекара полициясы толықтай қоршап алды. Әскери көліктер, бронеавтомобильдер мен әскерилер тасымалдауыш көліктер айналадағы көшелерді толып кетті. Қызыл Маген Давид жедел жәрдем бригадасы жаяу жүргіншілер мен арықтарда жараланған азаматтарға алғашқы медициналық көмек көрсетті. Теңізге қарап, магний жанып тұрған жарық жағажайдың жағасында орналасқан әскери қарауыл қайықтарын көрсетті. Израиль қауіпсіздік күштері бостандықшылармен келіссөздер жүргізді. Қарулылардың бірі Кочава Леви араб тілінде сөйлейтіндіктен, қауіпсіздік күштері мен жанкештілердің арасында араласшы болды. Келіссөздер барысында Леви қауіпсіздік күштеріне жауынгерлер туралы егжей-тегжейлі ақпарат берді. Келесі күні таңертең Израильдің терроризмге қарсы күрес бөлімі Sayeret Matkal қонақ үйге шабуыл жасап, жеті қылмыскерді өлтіріп, сегізіншісін тұтқынға алды. Екі Sayeret Matkal сарбазы, полковник Узи Яири мен сержант Итамар Бен Дэвид те қаза тапты. Бес адам босатылып, бес адам қаза тапты. Құтқару операциясынан бірнеше сағат өткен соң, боевиктерді тасымалдайтын қайық ашық теңізде Израиль теңіз флотымен тұтқындалды. Қайық барлау ұшағымен байқалғаннан кейін, Саар 3 класының INS Ga'ash және Саар 2 класының INS Miznak зымыран қайықтары оны ұстауға қозғалды. Олар қайықты Хадера жағалауынан 70 миль қашықтықта ұстап алды, ал оның экипажы тұтқындалды. Екі мысырлық экипаж бостандыққа шықты, ал қалғандары сотталып, сотталды. Біреуі өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал тағы үш адам 5-10 жылға бас бостандығынан айырылды. Қаза тапқандардың денелерін 2012 жылдың мамыр айында IDF босатты.
When I went into the street, I saw a nightmarish spectacle. Red tracer bullets streaked through the night air. The four story Savoy Hotel, illuminated by floodlights, was surrounded by troops, local police and border police in full battle regalia. Military vehicles, armored cars and personnel carriers clogged the surrounding streets. Red Magen David ambulance crews were administering first aid to wounded civilians on the sidewalks and gutters. Looking out to sea, the blinding light of magnesium flares revealed naval patrol boats cruising just off the beach. Israeli security forces conducted negotiations with the militants. One hostage, Kochava Levy, became a mediator between the security forces and militants, as she spoke Arabic. During the negotiations, Levy provided the security forces detailed information on the militants. Early the next morning, the Israeli counter terrorism unit Sayeret Matkal stormed the hotel, killing seven of the perpetrators and capturing the eighth. Two Sayeret Matkal soldiers, Colonel Uzi Yairi and Sergeant Itamar Ben David, were also killed. Five hostages were freed, while five were killed. A few hours after the rescue operation, the boat that had transported the militants was captured on the high seas by the Israeli Navy. After the boat was detected by a reconnaissance aircraft, the Sa'ar 3 class missile boat INS Ga'ash and the Sa'ar 2 class missile boat INS Miznak moved to intercept it. They captured the boat about 70 miles off the coast of Hadera, and its crew was arrested. Two of the crew, who were Egyptian, were released, while the others were tried and convicted. One was sentenced to life imprisonment, while three others were given prison terms of 5–10 years. The bodies of those killed were released by the IDF in May 2012.
Салдары
Савой қонақ үйі толықтай қиратылды, оның орнына жаңа қонақ үй салынды. Жаңа Savoy қонақ үйі 1987 жылы ашылды. Оның кіреберісінде шабуыл құрбандарының есімдері жазылған ескерткіш тақташа тұр. 2012 жылдың тамызында Рамалла муниципалитеті шабуылға қатысқан сегіз палестиналықтың құрметіне кесене салуды мақұлдады (бастапқыда дауыс беру туралы ПА күнделікті газеті Al Hayat Al Jadida хабарлады, кейін оны ағылшын тіліне аударды Палестиналық медиа бақылау). Мавзолейді салу шешімі қылмыскерлердің сүйектерін қайтарумен тұспа-тұс келеді. Олар 2012 жылдың маусым айында Израильдің ізгі ниет белгісі ретінде Палестина билігіне қайтарып берілген 91 палестиналық жауынгердің денелерінің қатарында болды. 2021 жылдың сәуір айында ФАТХ өзінің Наблус бөлімшесі шабуылды насихаттай отырып, Фейсбуктегі жазбасын жариялағаннан кейін дау тудырды. 2022 жылы "Савой" (режиссер. Zohar Wagner) басылып шықты, оқиғаның драмалық сипаты мен зерттеуі, әсіресе Кочава Леви көзқарасынан.