Кіріспе

1968 жылғы «Singer Presents Elvis» арнайы бағдарламасы, көбінесе «'68 Comeback Special» деп аталатын, 1968 жылдың 3 желтоқсанында NBC телеарнасында көрсетілген Элвис Преслидің концерттік арнайы бағдарламасы. Бұл Преслидің жеті жылдық үзілістен кейін тікелей эфирде өнер көрсетуге қайта оралуын белгіледі, ол осы кезеңде фильмдерде түсуге баса назар аударған болатын. Концерт бастапқыда телеарна және Преслидің менеджері полковник Том Паркердің Рождестволық арнайы бағдарламасы ретінде жоспарланған. Продюсер Боб Финкель режиссер Стив Биндерді шақырды, ол Рождестволық бағдарлама жасаудың орнына, сол кездегі музыкалық тенденцияларды көрсететін және жас көрермендерге ұнайтын концертті ұйымдастырды. Түсірілім 1968 жылдың маусым айында Калифорния штатының Бербанк қаласындағы NBC студиясында өтті. Арнайы бағдарламада Преслидің бейресми ортада, жанкүйерлер мен шағын музыкалық топтың арасында отырып әңгімелескен сәті көрсетілді. Бағдарлама жағымды пікірлер алды және эфирге шыққан аптада Нильсен телерейтингтерінде көшбасшы болды. Ол телесезонның ең көп тамашаланған бағдарламасы атанды, телекөрермендердің 42% -ын қамтыды. Кейін «Comeback Special» деп танымал болған бұл бағдарлама Преслидің әншілік карьерасын жаңартты.

Өмірбаян

1960 жылғы наурыз айында АҚШ армиясында қызметтен оралғаннан кейін Пресли альбомдарын шығару арқылы сәттілікке қол жеткізді. Оның 1960 жылғы «G.I. Blues» фильмінің саундтрегі болған «G.I. Blues» альбомы 1960 жылғы қазан айында Billboard поп-альбомдар тізімі мен Ұлыбритания альбомдар тізімінің екеуінің де жоғарғы сатысына көтерілді. 1961 жылғы 25 наурызда Пресли Гавайиде USS Arizona Memorial ескерткішінің құрылысына көмектесу үшін концерт берді. Бұл оның жеті жылға созылған соңғы қоғамдық өнері болды. Преслидің Billboard поп-альбомдар тізіміндегі келесі бірінші орын алған альбомы – 1961 жылғы маусымда шыққан «Something for Everybody» болды. Преслидің менеджері полковник Том Паркер Преслидің мансабын фильмдерге қарай бұрды және оның гастрольдік сапарларын тоқтатты. Фильмдер төмен бюджетпен, стандартты комедиялық сценарийлер бойынша түсірілді, бірақ кассада табыс әкелді, ал оларға негіделген альбомдар жақсы сатылды. Пресли көбірек драмалық рөлдерге өтуге тырысты, «Жалынды жұлдыз» (1960) және «Елдегі жабайы» (1961) фильмдерінде музыкалық номерлердің маңыздылығын азайтып, актерлік шеберлігіне назар аударуға ұмтылды. Алайда екі фильм те сәтсіз аяқталды, ал 1964 жылы Паркер барлық жазбаларды кино саундтректерімен ғана шектеуге шешім қабылдады. Паркер Пресли үшін жаңа формуланы қалыптастырды: фильмдер альбомдарды жарнамалап, альбомдар фильмдерді жарнамалайтын болады. Қаржыны үнемдеу үшін продюсер Хэл Уоллис түсірілім кестесін қысқартты, репетициялар мен қайта түсірулерді дерлік тоқтатты. Ол түсірілімдерді студиядан тыс жерлерде жүргізуді тоқтатты, барлық фильмдер студияда түсірілуі керек еді, ал еңбек ақысын төмендету үшін тәжірибесі аз топтар жұмысқа алынды. Сцендер ұзақ, орташа және жақын кадрлармен шектелді. Сонымен қатар, студиялық жазбалардың сапасы да төмендеді, сессиялық музыканттар көп бөлігін орындады, өйткені Преслиде жазуға назар аударуға уақыты болмады. Ол «Tickle Me» (1965) фильміндегі рөлі үшін 750 000 доллар төледі және фильм пайдасының 50% -ын алды, бұл сома фильмнің бюджетінің көп бөлігін құрады. Allied Artists қаржылық қиындықтарға тап болғандықтан, Паркер саундтрекке басқа студиялық сессиялардан алынған, пайдаланылмаған әндерді қосты және студияға оларды фильмге енгізуді тапсырды. Бұл тартымды өндіріс жұмысы тиімді болды және «Tickle Me» кассада табысқа ие болды. «Бақытты қыз» (1965) осы тәсілдің алғашқы сәтсіздігін көрсетті. Саундтрек Преслидің ең сәтті шығарылымы болмады, ал фильм бар болғаны 2 миллион доллар жинады. Паркердің моделінің табысқа ие болғанына қарамастан, Пресли көп ұзамай мазасыздық сезімдеді. Уақыт өте келе, ол музыка бизнесімен байланысы әлсіреп бара жатқанын, фильмдерінің сапасы нашарлап бара жатқанын сезінді, бұл депрессия мен оқшалануға әкелді. 1964 жылдан 1968 жылға дейінгі бес жыл ішінде Преслидің тек бір ғана хит-парадқа ілескен әні болды – 1965 жылғы «Crying in the Chapel», ол 1960 жылы жазылған госпел әні. 1964 жылғы «Viva Las Vegas» фильмі сәтті болғанымен, одан кейінгі фильмдердің көрсеткіштері нашарлап бара жатты. 1967 жылы Паркермен келіссөздер жүргізудің қиындығы және фильмдердің нашар нәтижелері Уоллисті Преслимен жасасқан келісімшартынан бас тартуға мәжбүр етті.

NBC келісім-шарты

1967 жылдың қазан айында Паркер NBC Батыс жағалауының вице-президенті Том Сарноффқа Рождестволық телеарналық шоу ұсыну туралы ұсыныс жасады. 1,250,000 АҚШ долларынан тұратын (қазіргі бағамен шамамен) пакет кинофильмді қаржыландыруды (850,000 АҚШ доллары), оның саундтрегін (25,000 АҚШ доллары), телешоуды (250,000 АҚШ доллары) және қайта көрсетуге байланысты шығындарға 125,000 АҚШ долларын қамтыды. Шоу Singer Corporation компаниясының демеушілігімен Singer Presents аясында көрсетілуі тиіс еді. Преслидің шоуға алғашқы реакциясы жағымсыз болды. Ол мұны Паркердің тағы бір схемасы деп ойлады және ұлттық теледидарда Рождество әндерін орындау идеясына ашуланды. Алайда, шоу продюсері Боб Финкельмен келіссөздер жүргізгеннен кейін оның пікірі өзгерді. Финкель Singer, NBC және Паркерді шоудың бастапқы концепциясын өзгертуге көндірді. Финкель Паркерден шоудың тек Преслиге бағытталғанына және саундтрек альбомы мен Рождестволық сингл үшін жеткілікті материал жазылатынына келісім алды. Преслидің жобаға деген ынтасы артып, ол Финкельге бұрынғыдан өзгеше жаңа материалды орындауға дайын екенін мәлімдеді. Ол Паркердің жобаға қатысты пікіріне қызығушылық танытпады. Преслидің мансабының жаңа бағытын көрсету үшін Финкель «T.A.M.I. Show» концерттік фильмінің режиссері Стив Биндерді шақырды, ол NBC телеарнасында «Hullabaloo» және Петула Кларкқа арналған шоуда жұмыс істеген. Финкель Биндерді жұмысқа алу Преслидің имиджін жаңартады және оны жаңа көрермендерге таныстырады деп сенді. Бастапқыда шоуды режиссерлеуге құлшынбаған Биндер, өзінің әріптесі Боунс Хоудың көндіруімен келісті. Хоу 1950 жылдары Radio Recorders студиясында аудиоинженер болып жұмыс істеген кезде Преслимен танысқан еді. Ол Биндерде ұқсас өндіріс әдістері бар деп ойлағандықтан, Преслимен жұмыс істеуге келісті. Кездесу ұйымдастырылды, онда Паркер команданың толық шығармашылық еркіндікке ие болатынын, бірақ жариялау құқықтары Преслидің атынан тіркелуі керектігін мәлімдеді. Хоу мен Биндер сол аптаның соңында Преслимен кездесіп, оның Гавайиден қайтып келгенге дейін шоудың барлық мәліметтерін дайындап қоятындарын айтты.

Өндіріс

Байдер мен Хоу продюсерлік топты жалдап, бұрынғы арнайы бағдарламаларда жұмыс істегендермен ынтымақтастығын қайталады. Билли Голденберг музыкалық жетекші болып тағайындалды, ал Преслидің командасы Билли Стрейнджді аранжировщик ретінде таңдады. Крис Бирд пен Аллан Блай сценарий жазуға, ал Билл Белев костюм дизайнына жауапты болды. Бирд пен Блай Морис Метерлинктің «Көк құс» пьесасына негізделген идея ұсынды, ол Преслидің мансабын оның әндері арқылы көрсетуді көздеді. Сингердің өкілі Альфред Дисципио бұл идеяны, сондай-ақ Паркер да мақұлдады. Оқиғаның бөліктері Джерри Ридтің «Гитарашы» әнімен байланыстырылды. Преслинің кинодағы өнері туралы әңгімелесу кезінде өзін-өзі сынайтындай көріну үшін сценарий бойынша жасалған әңгімеде оның жанындағы адамдармен сөйлесетін бейресми бөлім жоспарланды. Госпел әні мен тікелей өнерлеу де қосылды. Паркер сұраған Рождестволық ән ойнатылып, арнайы бағдарлама Преслидің сөзімен аяқталады. Биндердің айтуынша, Паркер Элвистің «смокинг киіп, Рождестволық әндер орындауын» қалаған. Алайда, Биндер Преслидің қазіргі әлеуметтік ахуал туралы өз пікірін білдіргісі келді, себебі Пресли сенатор Роберт Ф. Кеннеди мен пастор Мартин Лютер Кингтің қазасына қатты тиген еді. Кингтің қазасы Преслиге үлкен әсер етті, ол Мемфисте (Теннесси штаты) болған оқиғаның «оңтүстік туралы ең жаман сезімдерді растады» деп ойлады. 3 маусымда Пресли Голливудқа екі аптаға созылатын репетицияларды бастау үшін оралды. Хоу продюсер ретінде авторлық гонорар алуға болатын саундтрек альбомын жасау мүмкіндігін талап етті. NBC Хоудың мінез-құлқы арнайы бағдарламаға қауіп келтіретінін көріп, Биндерге оны командадан шығаруды бұйырды. Өндіріс Голденберг Стрэнджтің арнайы бағдарлама үшін музыкалық аранжировканы аяқтамағанына шағымданғанда одан да қиындады, ал алдын ала өндіріс аяқталуына екі апта қалған еді. Стрэндж басқа жобалармен тым айналысып жүргенін айтып, жобадан бас тартты. Репетициялар аяқталуға бір апта қалғанда, өндіріс тобы Хоуға продюсер және инженер ретінде қайта оралуға рұқсат берді. 4 маусымда сенатор Роберт Кеннеди Лос-Анджелестегі «Амбассадор» қонақ үйінде тікелей эфирде сөйлегеннен кейін атып өлтірілді; ол екі күннен кейін қайтыс болды. Биндер 2005 жылы Elvis Australia журналымен сұхбаттасқанда: «Біз репетиция жасап жатқанда, бір түні теледидар басқа бөлмеде қойылған еді, кенеттен тыныштық орнады. Мен: «Бобби Кеннедиді атып өлтірген шығар» дедім. Барлығымыз басқа бөлмеге жүгірдік. Олар Кеннедидің сөзін «Амбассадор» қонақ үйінде тікелей эфирде көрсетіп жатты. Біз сол кезде пианино бөлмесінде болдық, бірақ сол күні кешке бір нәрсе дұрыс емес еді, мен бірдеңе жаман болып жатыр деп сезіндім. Содан кейін біз бүкіл түнді Кеннедидің, Бобби мен Джонның қазасы туралы әңгімелесіп өткіздік». Бұл бағдарлама 8 желтоқсанда аяқталған аптада Nielsen теледидар рейтингтерінде бірінші орынға ие болды, NBC-де де көрсетілген Роуэн мен Мартиннің «Күлімсіреу» бағдарламасы екінші орынға түсті. Теледидар көрермендерінің 42 пайызы оны көрді, бұл оны маусымның ең көп тамашаланған бағдарламасына айналдырды. Арнайы бағдарламаның саундтрегі жақында ғана шықты. Ол Billboard-тың Top LPs чартында сегізінші орынға жетті және 1969 жылдың шілдесінде алтын сертификат алды. Арнайы бағдарлама 1969 жылдың 31 желтоқсанында Ұлыбританияда BBC2 арнасында «The Fabulous Elvis» деген атпен көрсетілді. «Нью-Йорк Таймс» газетіне жарияланған шолуында сыншы Роберт Шелтон былай деп жазды: «Бір сағаттық бағдарламаның кейбір бөліктері тым сахналанып жасалған, бірақ басқа бөліктері сенімді, тиімді және ғасырдың поп-мәдениет құбылысының бірінің музыкадағы жұмысын көрсетеді. Бұл бағдарлама осы харизматикалық орындаушының 10 жыл бұрынғы ең жақсы күйінде болғанын көрсетеді, бірақ ол сол кездегі ең жақсы музыканы жоғалтқан жоқ. Бүгінгі рок ұрпағы, әрине, шынайы, ертедегі Преслиді көруге шақырылады». Преслидің фильмдерін «ауыр» деп атағанымен, «Чикаго Трибьюн» газетінің сыншысы «Ескі Элвис қайтып келгені өте жақсы» деп жазды және өнерлеуді «динамикалық, таңғажайып, керемет сезімтал» деп сипаттады. «Лос-Анджелес Таймс» газеті Преслидің өнерін сол кездегі басқа рок-н-ролл топтарымен салыстырғанда «күшсіз» деп бағалады. Журналист Преслидің «сағатты өте жақсы өткізгенін», бірақ «кейбір бөліктері жоғалып, азайып кеткенін» айтты. «Филадельфия Инкуайер» газеті: «Нағыз жұлдыздар мен жалған жұлдыздарды ажырататын нәрсе – бұл қызығушылық деңгейі, ал Пресли оны ән шырқағанда, би билегенде, жанындағы адамдармен әңгімелескенде және тұтқынға алынғандай шарқылдағанда кеңнен таратты». «Ассошиэйтед Пресс» агенттігі декорацияны, сондай-ақ Преслидің «ескі уақыттағыдай» көрінісін мақтады. «Newspaper Enterprise Association» газеті «Эль-Пасо Геральд Пост» газетінде жариялаған шолуында арнайы бағдарлама жаңарып, «жетілген» Преслині көрсеткенін айтты. «Daily Tar Heel» газеті арнайы бағдарламаға жағымды пікір жариялады, Преслидің өркендеген кезеңінен бергі өзгерістерін атап өтті: «Элвис әлі де сиқыры бар». «Оттава Журнал» газеті Преслиді мақтады, сонымен қатар оның ертедегідей емес, тыныш мінез-құлқына назар салды. Журналист бағдарламаның монтаждалуына және Пресли шарқылдаған «түрмедей» сахнаның таңдалуына өкінді. «The Guardian» газеті Преслидің өнерлеуін «тамаша, өзін-өзі паш етудің жұмсақ қызығы бар» деп сипаттады, бірақ хореография мен «ақылға сыймас хордың дыбыстарын» қосуға өкінді.

Салдары

Бірінші жазу сессиясынан кейін Пресли Паркерді киім ауыстыру бөлмесіне шақырып, ол гастрольдік сапарға қайта оралуды қалайтынын айтты. Пресс-конференцияда Паркер Преслидің жақын арада «қайта оралу гастроліне» шығатынын жариялады. Паркердің таңдаған сөздері Преслиді ашуландырды, өйткені ол өзін «өткен шақтағы жұлдыз» ретінде естігісі келмеді. Пресли Биндермен одан әрі ынтымақтастыққа да қызығушылық танытты, бірақ Паркер одан қашып тырысты. 1969 жылдың қаңтарында, арнайы бағдарламаның сәттілігіне және жаңа құлшынысына ие болған Пресли продюсер Чипс Моманмен саундтрек емес альбомдарды жазуға кірісті. American Sound Studio-да «Memphis Boys» деп белгілі үй тобымен бірге жазылған «In the Ghetto» синглы №3-ке жетті, ал одан кейін «From Elvis in Memphis» атты кантри-соул альбомы жарық көрді. Тамыз айының соңында шыққан «Suspicious Minds» синглы да хит-парадтардың басына көтеріліп, Преслидің ең танымал әндерінің біріне айналды. 1969 жылдың шілдесінде Rolling Stone журналы Преслидің суретін мұқабасына алғаш рет шығарды, сурет телешоудың бірінен қара былғары киімдегі түрінен алынған. Паркер Преслидің тікелей өнер көрсетуге оралуын ұйымдастырды. Ол Лас-Вегас халықаралық қонақ үйінің иесі Кирк Керкорианмен келісім шарт жасады, соның арқасында Пресли жаңа салынған 2000 орындық шоу-румда төрт апта бойы (күн сайын екі рет) 400 000 долларға өнер көрсетті. Лас-Вегаска оралған Пресли TCB тобы деп кейін аталған негізгі ырғақ тобын құрастырды: Джеймс Бертон (жетекші гитара), Джон Уилкинсон (ритм гитарасы), Джерри Шефф (бас гитара), Рон Татт (добыл), Ларри Мухоберак (пианино) және Чарли Ходж (ритм гитарасы, сахналық көмекші). Пресли сонымен қатар Sweet Inspirations және Imperials атты екі вокалдық топты шақырды. Оның Лас-Вегастағы алғашқы өнер көрсетуі, 1969 жылдың шілде-тамыз айларында өткен 57 шоу, жалпы 101 500 көрерменді тартты, бұл Лас-Вегастың рекордтық көрсеткіші. 1970 жылы Пресли 1957 жылдың қазан-қараша айларынан бері алғаш рет АҚШ бойынша гастрольдік сапарға шықты, барлық концерттерге билеттер сатылып түгелді.

Саундтрек

Арнайының алғашқы синглі 1968 жылдың қазан айында RCA Victor (47–9670) компаниясы шығарған "If I Can Dream" болды. Ол Billboard Singles чартында 12-орынға жетіп, 800 000 данаға сатылды. 1968 жылдың қарашасында "Tiger Man" әнінің тікелей орындалуы RCA Camden жинақ альбомы Elvis Sings Flaming Star (PRS 279) құрамына енді, ол алғаш рет Singer дүкендері арқылы таралды және 1969 жылдың сәуірінде кеңінен жарияланды (CAS 2304). 1968 жылдың желтоқсанында RCA (LPM 4088) компаниясы жай ғана "Элвис" деп аталатын ресми саундтрек альбомын шығарды. 1969 жылдың наурыз айында RCA "Memories" әнін (47–9730) сингл ретінде ұсынды, бұл ән кейін 1972 жылғы "Elvis on Tour" концерттік фильмінің титрлеріндегі музыка ретінде қайта пайдаланылды. 1978 жылға дейін жарияланбаған материалдардан тұратын пираттық альбомдар тарала бастады. Келесі онжылдықтарда арнайыдан қосымша орындаулар бөліп шығарылды, әсіресе RCA-ның A Legendary Performer жинақ сериясында, сондай-ақ 1985 жылғы A Golden Celebration жинағында. 1990 және 2000 жылдары RCA толық саундтрек жазбаларын шығарды, соның ішінде 1998 жылғы Memories, ол түпнұсқа альбомның кеңейтілген нұсқасы болды. Сол жылы RCA Tiger Man альбомын шығарды, ол толық отырып орындалған нұсқалардан тұрды. 2006 жылы RCA арнайыдан алынған үзінділер мен репетиция жазбаларынан тұратын Let Yourself Go: The Making of Elvis the Comeback Special шығарды. Арнайыдағы түрлі жазбалар 2004 жылы Stern компаниясы шығарған Elvis пинбол машинасының саундтрегі ретінде қолданылды. "A Little Less Conversation" әнінің бастапқыда арнайыға (бірақ пайдаланылмаған) жазылған нұсқасы кейіннен Junkie XL ремикс жасап, 2002 жылы әлемдік хитке айналды. АҚШ-та ән Billboard Hot 100 поп-синглдер чартында 50-орынға жетті, бұл Преслидің 1981 жылдан бергі алғашқы хиті болды және оның хит-синглдер тізімін 21-ғасырға дейін ұзартты. Сонымен қатар, ол төрт апта бойы Ұлыбритания сингл чартында бірінші орынды иеленді.

Танымал мәдениетте

Арнайы сериалдың отыруға арналған бөлімдері MTV Unplugged-тің алғашқы үлгісі болды, бұл алғаш рет әртісті бейресми ортада көрсетті. Фальконың 1986 жылғы "Emotional" синглына түсірілген бейнеклипінде ол FALCO деп жазылған қызыл шамдардан құралған логотиптің алдында тұрады, бұл сурет оның "Emotional" альбомының обложкасында да пайда болады. "The Simpsons" мультсериалының 1993 жылғы "Krusty Gets Kancelled" эпизодында Клоун Крастидің телешоуының декорациясы Преслидің шоуын еске түсіреді. 2001 жылы "Inner Smile" синглына түсірілген бейнеклипте Техас тобының әншісі Шарлин Спиттери арнайы бағдарламадағы Пресли сияқты киінген. Робби Уильямстың 2002 жылғы "The Robbie Williams Show" арнайы бағдарламасында "Trouble" әні ашылу композициясы ретінде орындалады, сондай-ақ ұқсас декорациялар мен қызыл түсті RW әріптері қолданылған. 2004 жылы Моррисси сахна фондық экранында "MORRISSEY" деп жазылған үлкен қызыл шамдармен гастрольдік сапарға шықты, бұл арнайы бағдарламадағы ELVIS деген жазуды еске түсіреді. Арнайы бағдарлама 2005 жылы Джонатан Рис Майерстің ойнауымен түсірілген "Elvis" атты өмірбаяндық телесериалда көрсетілді. 2008 жылы кантри әншісі Мартина Макбрайд "Christmas Duets" альбомы үшін "Blue Christmas" әніне виртуалды дуэт жазды. Әннің бейнеклипінде Макбрайд арнайы бағдарламаның отыру кезінде Преслимен бірге ән салады. Гленн Данциг өзінің 2013 жылғы "Legacy" телеарналық бағдарламасын Преслидің арнайы бағдарламасына сүйене отырып жасады. 2019 жылы Green Day "Father of All..." әніне түсірілген бейнеклипте арнайы бағдарламаның ашылу композициясының "Guitar Man" бөліміне құрмет көрсетті. Баз Лурманның 2022 жылғы "Elvis" фильмі арнайы бағдарламаның түсірілу процесін көрсетеді, ал Billboard басылымы "бағдарлама туралы сахналар фильмнің ең тартымдыларының бірі саналады" деп мәлімдеді.