Кіріспе
Американдық өнер тарихшысы, математик Майкл Мартин Фрид (12 сәуірде 1939 жылы Нью-Йорк қаласында туған) – модернистік өнер сыншысы және өнер тарихшысы. Ол Принстон және Гарвард университеттерінде оқыды, Оксфордтағы Мертон колледжінде Родс стипендиаты болды. Қазір Джонс Хопкинс университетінің гуманитарлық ғылымдар және өнер тарихы бойынша J. R. Herbert Boone профессоры, Балтимор, Мэриленд штаты, АҚШ. Фридтің өнер тарихына қосқан үлесі модернизмнің пайда болуы мен дамуына қатысты пікірталасқа байланысты. Бұл пікірталаста Фридпен қатар Клемент Гринберг, Т. Дж. Кларк және Розалинд Краусс сияқты басқа да теоретиктер мен сыншылар да қатысты. 1960 жылдардың басынан бері ол философ Стэнли Кавеллмен жақын байланыста. Фрид 1985 жылы Америка өнер және ғылым академиясының, ал 2003 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
the mathematician
Michael Martin Fried (born April 12, 1939 in New York City) is a modernist art critic and art historian. He studied at Princeton University and Harvard University and was a Rhodes Scholar at Merton College, Oxford. He is the J. R. Herbert Boone Professor Emeritus of Humanities and Art History at the Johns Hopkins University, Baltimore, Maryland, United States. Fried's contribution to art historical discourse involved the debate over the origins and development of modernism. Along with Fried, this debate's interlocutors include other theorists and critics such as Clement Greenberg, T. J. Clark, and Rosalind Krauss. Since the early 1960s, he has also been close to philosopher Stanley Cavell. Fried was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1985 and the American Philosophical Society in 2003.
Ерте мансап
Фрид өзінің ерте мансабы туралы «Өнер және объектілік сипат: эсселер мен шолулар» (1998) кітабының кіріспесінде, 60-шы және 70-ші жылдардағы өнер сыншылығына арналған антологияда айтады. Ол Принстон университетінде ағылшын тілін оқыса да, дәл сол жерде өнер сыншысы болуға қызығушылық танытты. Принстон университетінде ол суретші Фрэнк Стелламен, ал оның арқылы Уолтер Дарби Баннардпен танысты. 1958 жылы ол Клемент Гринбергке хат жазып, оның жазуына деген құрметін білдірді және сол жылдың көктемінде онымен алғаш рет кездесті. 1958 жылдың қыркүйегінде Оксфордқа, Раскин сурет салу және көркем өнер мектебіне, содан кейін 1961–62 жылдары Лондонға көшті, онда Стюарт Хэмпшир мен Ричард Вуллхайм басшылығымен Лондон университетінің колледжінде (UCL) философияны жартылай оқыды. 1961 жылы Хилтон Крамер оған «Arts» журналының Лондон тілшісі лауазымын ұсынды, бұл одан кейін тағы да басқаларын іздеуге негіз болды. Сол жылдың соңында ол АҚШ-қа оралды, онда Гарвардта өнер тарихы бойынша докторлық диссертациясын қорғаумен қатар, бастапқыда «Art International» үшін өнер сыншысы ретінде жұмыс істеді. 1965 жылы ол Гарвардтың Фогг өнер мұражайында «Үш американдық суретші: Кеннет Ноланд, Жюль Олицки, Фрэнк Стелла» атты көрмені ұйымдастырды.
"Өнер мен объект"
1967 жылы жарық көрген "Өнер және объектілік сипат" атты эссесінде Фрид минимализмнің модернизмдегідей өнер туындысының қатынастық ерекшеліктеріне емес, көрерменнің сезіміне баса назар аударуы, осы туындыны адамның әлемдегі жалпы тәжірибесінен ажырату мүмкін еместігін айтты. Минимализм (немесе Фрид атағандай "әдеби реализм") "қазіргілік" (үнемі жаңаруды талап ететін жағдай) емес, "театралдылық" немесе "болмыстық сезім" тәжірибесін ұсынды. Бұл эссе минимализмнің теориялық негізін қалыптастыруға жол ашты, осы қозғалыстың Фрид ұсынғаннан өзгеше, қарама-қайшы феноменологиялық тәжірибеге негізделгенін көрсетті.
Абсорбция және театралдылық
"Өнер және объект" еңбегінде Фрид минималистік өнердің "театралдығын" сынады. 1980 жылы жарияланған "Сіңіру және театралдылық: Дидро дәуіріндегі сурет және көруші" кітабында ол "сіңіру" деген қарама-қарсы ұғымды енгізді. Дидроның сындық тұжырымдамаларына сүйене отырып, Фрид көрудің өзіне жете білуі болғанда сіңірудің бұзылатынын және театралдық эффектінің пайда болатынын айтады. Фрид осы айырмашылықты 18 ғасыр сурет өнеріне қолданумен қатар, 1945 жылдан кейінгі американдық сурет және мүсін өнерін талдағанда да ұқсас категорияларды пайдаланды. Фрид осы мәселелерге "Неге фотосурет бұрынғыдан да маңыздырақ өнер болып табылады" (Лондон және Нью-Хейвен, 2008) еңбегінде қайта оралды. Соңғы 20 жылдағы белгілі фотосуретшілердің (Бернд және Хилла Бехер, Джефф Уолл, Андреас Гурски, Томас Деманд және т.б.) туындыларын қарастырып, Фрид антитеатралдылық және сіңіру мәселелерінің қазіргі заманғы фотосуретшілердің "қабырғаға арналған" үлкен форматты жұмыстарға ұмтылуының негізгі себебі екенін мәлімдеді.
Таңдалған библиография
Соңғы жылдары Фрид қазіргі заманғы өнердің бірнеше ұзақ және күрделі тарихын жазды, ең танымалдары – Эдуард Мане, Густав Курбе, Адольф Менцель және 18-ғасырдың аяғындағы сурет өнері. «Сіңіру және Театралдық»: Дидро дәуіріндегі сурет салу және көруші. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 1980. 1980 жылғы Готсхалк сыйлығының иегері. «Реализм, Жазу, Бұрмалау»: Томас Эйкинс және Стивен Крейн туралы. Чикаго және Лондон: Чикаго университетінің баспасы, 1987. 1990 жылғы Чарльз С. Элдредж сыйлығының иегері. «Курбе реализмі». Чикаго және Лондон: Чикаго университетінің баспасы, 1990. «Мане модернизмi». Чикаго және Лондон: Чикаго университетінің баспасы, 1996. Француз тіліне аудармасы 2000 жылғы Prix Littéraire Etats Unis сыйлығымен марапатталды. «Өнер және Объектілік»: Эсселер мен шолулар. Чикаго және Лондон: Чикаго университетінің баспасы, 1998. «Менцель реализмі: Өнер және Тән бейнесі». 19 ғасырдағы Берлин. Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2002. «Неліктен Фотосурет бұрынғыдан да маңыздырақ?» Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2008. «Караваджо сәті». Принстон университетінің баспасы, 2010. «Төрт адал бұзақы»: Сала, Рей, Мариони, Гордон. Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2011. «Флаубердің «Гюэлуар»»: «Мадам Бовари» және «Саламбо» туралы. Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2012. «Тағы бір жарық»: Жак Луи Дэвидтен Томас Демандқа дейін. Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2014. «Караваджодан кейін». Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2016. «Әдеби импрессионизм не еді?» Кембридж, Массачусетс штаты және Лондон: Гарвард университетінің баспасы, 2018. «Шайтандармен сурет салу». Лондон: Реакция, 2021. «Француздық сюита: Эсселер кітабы». Лондон: Реакция, 2022. Фрид – ақын да, «Жолдағы келесі бұрылыс», «Билік», «Жер орталығына» және «Бақыт уәдесі» атты өлеңдердің авторы.