Кіріспе
Нью-Йорк метро желісі
IRT Pelham Line – Нью-Йорк метрополитенінің жылдам транзит желісі, ол A дивизиясының бөлігі ретінде жұмыс істейді және 6 және <6> пойыздарымен қызмет көрсетеді. Ол 1918-1920 жылдары «Екі жақты келісімшарттар» кеңейту аясында салынған. Желінің бөліктері жер үстіндегі және жер астындағы участаларды қамтиды, ал Уитлок даңғылы – ең оңтүстіктегі жер үстіндегі станция. Желі бастапқы учаскесінен Пелхам Бей Парк терминалының оңтүстігіне дейін үш жолдан тұрады. Pelham Line сонымен қатар Westchester Yard-қа қосылады, онда 6 пойыздары тоқтатылады, Westchester Square–East Tremont Avenue станциясынан солтүстікке қарай.
Жоспарлау
1905 жылдың 1 наурызында Жедел көлік комиссарлары кеңесі 1904 жылдың 27 қазанында ашылған қаланың алғашқы метросын кеңейту үшін жаңа метро маршруттарының алдын ала жоспарларын ұсынды. Алдын ала есеп 9 наурызда жарияланды, ал соңғы есеп 30 наурызда аяқталды, одан кейін 1905 жылдың 13 сәуірі мен 12 мамырында тағы екі түзету енгізілді. 1905 жылдың 1 маусымында Кеңес қала бойынша бірнеше маршруттарды, соның ішінде 19-маршрутты – Оңтүстік бульвар мен Вестчестер даңғылы бойымен өтетін бағытты бекітетін қаулыларды қабылдады. Маршрут 138-ші көше мен Үшінші даңғылдан басталып, Манхэттенге жаңа метро желілері арқылы немесе Жерард даңғылы астындағы жоспарланған 17-маршрутпен байланысуы жоспарланған. Үш рельстік желі 138-ші көшеден Оңтүстік бульварға дейін шығысқа қарай жалғасатын болды. Содан кейін ол жер үстіндегі құрылымға айналып, Оңтүстік бульвар мен Вестчестер даңғылы арқылы «Вестчестердің бұрынғы ауылына» дейін созылатын еді. Бронкстің топырағы бұзық және тасты болғандықтан, метро құрылысының жоғары құнына байланысты желінің бір бөлігін жер үстінде салу туралы шешім қабылданды. 1905 жылдың 14 шілдесінде Нью-Йорк қаласының бағалау кеңесі Жедел көлік кеңесі жоспарлаған маршруттарды, оның ішінде осы маршрутты мақұлдаған қаулыларды бекітті. 1913 жылдың 19 наурызында Нью-Йорк қаласы, Бруклин жылдам транзит компаниясы және Интерборо жылдам транзит компаниясы (IRT) Нью-Йорк қаласы бойынша метро қызметін күрт кеңейтуге бағытталған «Екі келісімшарт» деп аталатын келісімге келді. Келісімнің 3-шарты бойынша, Нью-Йорк қаласы мен IRT арасындағы келісімге сәйкес, IRT 1904 жылы ашқан метроны Гранд-Сентралдан Лексингтон даңғылы арқылы Бронкске дейін солтүстікке қарай ұзарту, ал 138-ші көше, Оңтүстік бульвар және Вестчестер даңғылы арқылы Пелхэм-Бей паркіне дейін тармақ салу көзделген.
Құрылыс және ашылу
1915 жылдың қарашасында Нью-Йорк мемлекеттік қызмет комиссиясы желінің 2-бөлімін салу жоспарларын бекітті, бұл оның эстакадалық бөлігі болады және 30 қарашада тендерге шығарылды. Жұмысты орындаушы мердігер 18 ай ішінде жұмысты аяқтауы тиіс болды. Бұл бөлімді салу барысында Бронкс өзені арқылы жаңа көпір салынады, ол судың ең жоғары деңгейінен биік болады. Өзен арқылы көпір салуға рұқсат алу үшін федералды үкіметпен келіссөздер жүргізілді. Сол кезде 138-ші көше мен Парк авенюі және Оңтүстік бульвары мен Уитлок авенюі арасындағы 1-ші және 1А бөлімдеріндегі жұмыстар 75 пайызға аяқталған еді. IRT Лексингтон авенюі желісі 1918 жылдың 17 шілдесінде, ал IRT Пельхам желісінің бірінші бөлімі 1918 жылдың 1 тамызында Үшінші авеню – 138-ші көшеге дейін ашылды. 1918 жылдың 1 тамызында IRT Лексингтон авенюі желісінің тармағы – IRT Пельхам желісі Үшінші авеню – 138-ші көшеге дейін ашылды. Бұл кеңейтуді 1918 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған, бірақ материалдарды сатып алудағы қиындықтарға байланысты ашылу кешіктірілді. 1919 жылдың қаңтарында Мемлекеттік қызмет комиссиясы Пелхам Бей паркіндегі депо үшін жер сатып алды. 1920 жылдың 30 мамырында Пельхам желісі Шығыс 177-ші көшеге дейін созылды. Хантс Пойнт авенюі мен Шығыс 177-ші көше арасындағы қызмет бастапқыда эстакадалық вагондармен жұмыс істейтін шаттл қызметімен жүзеге асырылды. 1920 жылдары Пелхам Бей паркіне қызмет көрсетуді үздіксіз және шаттл пойыздарымен қамтамасыз етті. 1926 жылдың 24 желтоқсанында майор Филип Мэтьюс жариялаған "Метро желісін кеңейту және жүктемені азайту жоспары" атты есепте Пельхам желісін жаңадан ұсынылған төрт жолды Үшінші авеню метросына қосу ұсынылды, ол қалалық әкімшілік пен Даун Таун Бруклинге баратын еді. 1937 жылы Нью-Йорк, Вестчестер және Бостон темір жолы жойылып, IRT Dyre Avenue Line-ды ауыстыру туралы ұсыныстардың бірінде бұл желіні IRT White Plains Road Line-дағы East 180-ші көшедегі қазіргі аялдамасынан гөрі Whitlock Avenue-дегі IRT Пельхам желісіне қосу қарастырылды. 1946 жылдың 14 қазанынан бастап, апта күндері жұмыс сағаттарында және сенбі күндері таңертеңгілік сағаттардағы қызметтерде экспресс бағытындағы қызмет басталды, Пелхам шығанағына бағытталған пойыздар Шығыс 177-ші көше мен Үшінші авеню – 138-ші көше арасындағы орта жолды пайдаланды. Бұл экспресс қызметі үшінші авеню мен Шығыс 177-ші көше арасында сапар уақытын сегіз минутқа қысқартты. Осы кезеңде Бронксте жергілікті қызмет көрсеткен 6 пойыз экспресс пойыздарының жұмыс істеуіне орын босату үшін Шығыс 177-ші көшеде тоқтауын бастады. Экспресс қызметі осы күнге дейін басталмады, себебі Шығыс 177-ші көшедегі Паркчестер тұрғын үй кешенінен жолаушылар саны күрт өсті. 1947 жылдың 8 қарашасында Union Switch and Signal Company Пельхам желісінде блок сигнализациясы үшін 819 375 долларлық келісімшартқа ие болды. Бұл экспресс қызметін Паркчестерден Пелхам Бей паркіне дейін кеңейтуге мүмкіндік беретін еді. Вестчестер депосы 1946-1949 жылдар аралығында кеңейтілді, жобаға жаңа сигнал мұнарасы, сигналды орнату және депо мен Вестчестер сквері станциясының солтүстігіндегі Пельхам желісі арасындағы теміржол өткелдерін жою кірді. Бұл жобалардың барлығы магистральдық желідегі қызметті жылдамдатуға және депоға пойыздардың кіру-шығуын жеңілдетуге мүмкіндік беретін еді. Теміржол өткелдерін жою пойыздарға экспресс жолын немесе орталық жергілікті жолды кесіп өтпей-ақ Вестчестер депосына кіруге мүмкіндік берді, сондай-ақ экспресс қызметін Пелхам Бей паркіне дейін кеңейтуге мүмкіндік туды, бұл тағы да төрт минутты үнемдеуге мүмкіндік беретін еді. 2015-2019 жылдарға арналған Метрополитендік көлік басқармасының (MTA) Капитал бағдарламасы Пельхам желісінің төрт стансасын, сондай-ақ тағы 29 стансаны, кеңейтілген стансалар бастамасының аясында толықтай жаңартуды көздеді. Жаңартулар жүргізіліп жатқан стансалар: Үшінші авеню – 138-ші көше, Брук авенюі, Хантс Пойнт авенюі және Вестчестер сквері – Ист Тремонт авенюі. Жаңартулар ұялы байланыс, Wi-Fi, USB зарядтау станциялары, интерактивті қызмет туралы хабарламалар мен карталар, жақсартылған белгілер және жақсартылған станция жарықтандыруын қамтиды. Алайда, 2018 жылдың сәуірінде шығынның күрт өсуіне байланысты MTA бағдарламаға енгізілген метро станцияларының санын 33-тен 20-ға дейін азайтуға мәжбүр болды. IRT Пельхам желісінде жаңартылатын стансалар қаржыландырудан тыс қалған 13 стансаның қатарында болды, олар 2020-2024 жылдарға арналған капитал бағдарламасына ауыстырылды.
Атқарылмаған кеңейту жоспарлары
Нью-Йорк қаласының көлік басқармасының 1951 жылғы жоспарының бір бөлігі ретінде Пелхэм желісінің өткізу қабілеті арттырылатын еді. 1954 жылдың наурыз айында, ұсынылған 658 миллион долларлық құрылыс бағдарламасының аясында, бүкіл Пелхэм желісі Екінші даңғыл метросына қосылатын болып, Пелхэм желісіндегі қызмет үш есеге артатын еді. IRT Пелхэм желісі B дивизионы стандарттарына өте оңай түрлендіріліп, 1968 жылғы іс-қимыл бағдарламасының 132-B маршруты ретінде Екінші даңғыл метросына қосылатын еді. Екінші даңғыл метрополитенінің пойыздары 138-ші көшеден шығысқа қарай, содан кейін 138-ші көшеден Amtrak-тың Солтүстік-Шығыс дәлізінің бойымен Брукнер тас жолы мен Вестчестер даңғылының жанындағы нүктеге дейін Пелхэм желісін айналып өтетін экспресс жолмен жүретін еді, одан кейін желі Пелхэм тармағы мен Дайр даңғылы тармағына бөлінетін еді. IRT Пелхэм желісіндегі Үшінші даңғылдан 138-ші көшеге қарай орналасқан Брук-авеню станциясы, платформалар арасында ауысу мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін қайта құрылатын еді. Солтүстікке қарай, Уитлок даңғылы станциясында Вестчестер даңғылының жанындағы IRT Пелхэм желісімен қосылыс болып, Пелхэм Бэй Паркіне дейінгі станция платформалары Екінші даңғыл метрополитенінен келетін ұзын және кең B дивизионының пойыздарын қабылдау үшін тарытылып, ұзартылатын еді. IRT Пелхэм желісіндегі қалалық қызмет Хантс Пойнт даңғылында бір аялдама оңтүстікке қарай аяқталар еді. Іс-қимыл бағдарламасының 2-ші кезеңі бойынша Пелхэм желісі Ко-оп Сити тұрғын үй кешеніндегі заманауи терминалға дейін созылатын еді. 1970 жылдардағы қаржылық дағдарысқа байланысты, бағдарлама бойынша жоспарланған желілер қысқартылуға немесе толығымен тоқтатылуға тиіс болды.
Көркем әдебиеттегі бейнелеу
Мортон Фридгудтың (Жохан Годи атымен жазған) "Пелхэмді басып алу" романындағы ұрланған пойыз Пелхэм шығанағы паркінен сағат 13:23-те кетеді, содан барып "Пелхэм 123" деп аталды. 1974 жылғы фильм экранизациясынан кейін Нью-Йорк қалалық көлік басқармасы осы станциядан сағат 13:23-те немесе 01:23-те кететін пойыздардың кез келген сағаттық кестесін тыйым салды. Кейін бұл шешім күштен шығарылды, бірақ ырым-жырымдарға байланысты диспетчерлер Манхэттен бағытындағы пойызды сағат 13:23-те жіберуден әлі де қашып жүреді.