Кіріспе

Мексикалық генерал Хосе Томас де ла Луз Мехиа Камачо, көбінесе Томас Мехиа (17 қыркүйек 1820 - 19 маусым 1867) – отоми тегінен шыққан мексикалық әскери қызметкер, 19 ғасырдағы либералдармен болған қақтығыстар кезінде үнемі консервативтік партияны қолдады. Мехиа Реформа соғысы және Мексикаға француз басқыншылығы кезінде, Екінші Мексика империясын құрған кездегі жетекші консервативтік қолбасшылардың бірі болды. Ол бала кезінен жақсы білетін Сьерра-Горданы өзінің операциялық базасы ретінде жиі пайдаланғанымен белгілі болды. Империя құлағаннан кейін Мехиа 1867 жылдың 19 маусымында император Максимилиан және консервативтік қолбасшы Мигель Мирамонмен бірге атқыланды.

Ерте өмір

Мехианың балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол Керетаро штатындағы Сьерра-Горда аймағындағы Пиналь-де-Амолес қаласында туған болуы мүмкін. Ол Вилла-дель-Жалпан бастауыш мектебінде оқыды. Оның әкесі Кристобаль Мехиа 1840-1842 жылдары Жалпан округінің префекті қызметін атқарды. Бұл Мексиканың Орталық Республикасы кезінде болды, сол кезде Мексика департаменттерге бөлінген және штаттардың құқықтарын қорғау мақсатында федеративтік жүйені қайта орнатуға бағытталған көптеген көтерілістер болды. Мұндай көтерілістердің бірін 1840 жылы Жозе де Уреа жетекшілік еткен, ол жеңіліске ұшырап, 1841 жылға қарай Жалпанға келді, онда Кристобаль Мехиа оны үйінде жасырды. Жас Томас Мехиа Уреамен танысты, ол оған соғыс оқиғаларын айтып берді және әскерге қосылу ниетін қолдады.

Әскери мансабының алғашқы жылдары

Содан кейін Хуан Кано басқарған үкіметтік әскерлер Жалпанға келді, ал Мехиа сол жерде бірден әскерге жазылды. Кано префекттің ұлына және оның атқа міну шеберлігіне әсерленіп, Мехианың Мексика қаласындағы Әскери академияға қабылдануы үшін президент Анастасио Бустамантеге ұсыныс хат жазды. Мехианың алғашқы қызметі Апач-Мексика соғыстары аясында өтті, оның барысында ол 1842 жылдан 1845 жылға дейін Чихуахуа қаласында орналасып, апачтарға қарсы күресті. Қызметі үшін ол шен бойынша жоғарылатылды.

Мексика-американ соғысы

Құрама Штаттар Техасты аннексиялағаннан кейін, Мексика мен АҚШ арасындағы шиеленіс соғысқа ұласқан кезде, Мехиа Мексика шекарасын күзетуге жіберілген Солтүстік армиясының құрамына кірді. Ол Чиуауадан Монтеррейге ауыстырылды. Американың басып кіруі басталған соң, Мехиа Мексика армиясының шегінуін қадағалап, Ангостура шайқасында қатысты. Закари Тейлор басқарған американдық солтүстік әскерінің ілгерілеуі Буэна-Виста шайқасынан кейін тоқтап қалды. Мексика армиясының көп бөлігі Винфилд Скотттың шығыстан келген жорығына қарсы тұру үшін астанаға қайтарылғаннан кейін, Мехиа солтүстікте, Сан-Луис-Потосиде қалуға бұйрық берілген гарнизонның бір бөлігі болды және соғыс аяқталғанға дейін сол жерде қалды. 1849 жылы оған командир шені берілді. 1850 жылы Мариано Ариста президенттігі кезінде Сиерра-Гордада Квирос бастаған көтеріліс болды, және Мехиа аймақта тәртіп орнатуға жіберілген әскерлердің қатарында болды. Операция сәтті аяқталды, ал Квирос жыл соңында атқыланды. Бұл аймақ ұзақ жылдар бойы тұрақсыздық ошағы болғандықтан, президент Мариано Ариста аймақта тәртіпті сақтауға көмектесу үшін бірнеше әскери колониялар құруды жоспарлады. Мехиа аймақтың әскери қолбасшысы тағайындалды, бірақ колония құру жобасы 1853 жылы Ариста үкіметі құлатылып, оның орнына Санта-Анна келгеннен кейін тоқтатылды. 1854 жылы Санта-Аннаға қарсы Аютланың либералдық жоспары жарияланды, бірақ Мехиа үкіметке адал болды және жергілікті көтерілісті басып тастады. Дегенмен, Аютла жоспары қолдаушыларын жинауын жалғастырды. Мехианың бастығы болған Керетаро губернаторы құлатылды, және Мехиа қарсы көтеріліске қосылуға тырысты, бірақ ол үкіметке бағынды. Мехиа жаңа либералдық үкімет тарапынан кешірім алды.

Реформа

Аютла жоспары жеңіске жетіп, либерал Хуан Альварес билікке келеді. Оның басқаруы кезінде "La Reforma" деп аталатын реформалар сериясы басталды, оның ішінде жаңа конституция және католик шіркеуін заңды артықшылықтары мен байлығынан айыруға бағытталған анти-клерикалды шаралар бар. 1856 жылдың 25 маусымында Игнасио Коммонфорт президенттігі кезінде Лей Лердо заңы қабылданды, оған сәйкес заңды түрде коммуналдық жерлер мемлекеттік меншікке алынды. Бұл шара католик шіркеуін және Мексиканың жергілікті қауымдастықтарын оларға тиесілі болған жерлерден айырды, мақсаты – жерді бөліп, экономикалық дамуға алып келеді деген болжаммен жеке меншік иелеріне сату болып табылды. Ел бойынша консервативтік көтерілістер орын алғанда, 13 қазанда Мехиа Керетаро қаласын басып алып, шіркеуді қорғайтынын жариялады, сондай-ақ Лей Лердо заңының салдарынан зардап шеккен жергілікті қауымдарға олардың коммуналдық жерлерін қорғауға уәде берді. Үкімет қаланы қайтарып алу үшін генерал Мануэль Добладоны жіберді, ал Мехиа 21 қазанда Сиерра-Гордаға қарай шегінуге мәжбүр болды. Мехиа енді Сиерра-Гордада орналасып, партизандық соғыс жүргізуге кірісті. Генерал Висенте Росас Ланда Мехиамен келісімге келуге тырысып, оның шеніне ресми үкіметтік мойынұсынуды ұсынды, бірақ президент Коммонфорт бұған қарсы болды. Келіссөздер сәтсіз аяқталып, Мехиа Сиерраға қайта оралды.

Реформа соғысы

Ла Реформаға қарсы көтерілістер президент Коммонфорт Феликс Мария Зулоаганың Аютла жоспарына қосылғаннан кейін, толыққанды азамат соғысына ұласты. Бұл өзіне-өзі жасалған төңкеріс еді, және жаңа, умерендеу конституция жобасын жасауды ұсынды. Коммонфорт кейін жоспардан бас тартып, астананы тастап кетті. Конституциялық президенттік билік Жоғарғы Сот төрағасы Бенито Хуареске өтті, ал консервативтік хунта Зулоаганы президент деп жариялады. Штаттар бәсекелес үкіметтер арасындағы адалдықтарын бөлісе бастады. 1858 жылдың сәуір айында либерал Хуарес үкіметі Веракруста бекінді, ал консервативтік үкімет Мексика қаласында қалды. 1859 жылдың қаңтарында консерваторлар Мигель Мирамонды жаңа президент етіп тағайындады. Мехиа Мирамонға қосылып, 1858 жылдың 13 қыркүйегінде Сан-Луис-Потоси қаласын басып алды, ал 29 қыркүйекте либерал генерал Сантьяго Видаурриді жеңді. 1859 жылдың сәуірінде Мехиа консервативтік әскерлермен бірге Мексика қаласына шабуыл жасап, Сантос Деголладо басқаратын либералдық әскерлерді талқандады. 12 сәуірде Мехиа Мексика қаласында өткен жеңіс тойына қатысты. 19 сәуірде Мехиа мен Маркес Мичоакан штатына күшті әскермен жіберілді. 1860 жылы соғыстың бағыты консерваторларға қарсы өзгере бастады. Мирамон либералдардың Веракрус астанасын басып алуға әрекет еткені сәтсіз аяқталды, ал сол жылдың шілдесінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің араласуына байланысты тағы бір әрекет сәтсіз болды. Мирамон либералдық күштер астанаға жақындаған кезде Мексика қаласына қайта шегінді. Мехиа 10 тамызда болған Силау шайқасына қатысты, онда консерваторлар жеңілді. Содан кейін Мирамон Мексика қаласына қайтты. Либералдар 1861 жылдың қаңтарында Мексика қаласын басып алды. Консервативтік үкімет құлаған кезде Мехиа Керетарода болды, содан кейін ол Сьерра-Гордаға қашып кетті.

Соғыс аралығы

Мехиа енді Жалпан қаласында консервативті көтерілісті жалғастыруға тырысты. Ол Рио-Верде қаласын басып алып, гарнизон қолбасшысы Мариано Эскобедоны тұтқынға алды. Баспасөзде Эскобедоның атылғаны туралы жалған хабарлар тарады, бірақ шындығында Мехиа оны босатты. Таңқаларлығы, Эскобедо кейін Керетаро қоршауы кезінде Мехианы тұтқындап, оның өліміне себеп болатын сол қолбасшы болады. Рио-Вердеден соғыс жабдықтарын алғаннан кейін Мехиа Жалпанға қайтып келді, онда ол аман қалған консервативті қозғалыстың әскери жетекшісі Леонардо Маркес және Рамон Мендеспен күштерін біріктіріп, шамамен екі мыңдық армия құрды. Маркес Мехиаға Эскобедоны өлтірмегені үшін айыптап, Эскобедоның бір күні оны өлтіретінін ескертті, бұл сөздер ақырында дұрыс болып шықты. Үкімет Мануэль Добладо басқаруымен әскерлерді Жалпанға жіберді, бірақ Мехиа оны бірнеше шайқаста жеңіп, содан кейін Куэста-дель-Хуизачеде толық жеңіліске ұшыратып, Добладоны Сьерра-Гордадан шегінуге мәжбүр етті. Мехиа Жалпанда тұрды, ал Маркес көзге түсетін жетістіктерге қол жеткізіп, либерал генералдары Сантос Деголладо мен Леандро Валлені өлтірді. Мамыр айында Мехиа қысқа мерзімге Керетаро қаласын басып алды, ал шамамен сол кезде президент Бенито Хуарес Мехианың басына 10,000 песо сомасында сыйлық белгіледі. Мехиа Керетаро мен Сьерра-Гордадан Идальго штатына бет алды, онда 5 шілдеде ол Хуичапан қаласына шабуыл жасап, оның барлық гарнизонын тұтқынға алды. Содан кейін ол Мексика қаласына шабуылда сәтсіз аяқталған консервативті күштердің қалғандарымен қосылу үшін Сьерра-Гордаға қайтып келді.

Екінші француз интервенциясы

1861 жылдың шілдесінде президент Хуарес қаржылық дағдарысқа жауап ретінде шетелдік қарыздар төлемін тоқтатты, ал 31 қазанда Лондон конвенциясында Испания, Ұлыбритания және Франция Мексиканың қарыздарын төлеуге міндеттеме беру үшін Мексикаға әскери араласуға келісті. 1861 жылдың 14 желтоқсанында испандық флот Веракрус портына келді және оны басып алды. Қала 17-сі басылып алынды. Француз және ағылшын әскерлері 1862 жылдың 7 қаңтарында келді. 10 қаңтарда испандық генерал Хуан Прим одақтастардың жаулап алу немесе жаңа үкімет орнату үшін келгені туралы қамысты жоққа шығарып, манифест жариялады. Үш мемлекет тек өзінің зиян өтеу талаптары бойынша келіссөздер жүргізуді қалайтыны атап өтілді. 1862 жылдың 17 сәуірінде Реформа соғысы кезінде консервативті үкіметтің сыртқы істер министрі болған Хуан Альмонте, француздар Мексикаға қайтарған, өзінің манифестін жариялап, мексикалық халыққа француздың игі ниетіне сендірді. Зулоага мен Маркес Альмонтеге қосылды, бірақ испандықтар үшін күресуге құштар емес Мехиа күтіп-көру ұстанымын қабылдады. Осы уақытта Испания мен Ұлыбритания Хуарес үкіметімен келісімге келіп, Франция Мексика үкіметін құлатып, оның орнына монархия орнатуды көздеп отырғанын білгеннен кейін Мексиканы тастап кетті. 1862 жылдың 5 мамырында Шарль де Лоренцтің шағын экспедициялық күші Пуэбла шайқасында жеңіліске ұшырады, ал француз армиясы күшейте түсу үшін Оризабаға шегінді. Осы арада Мехиа Керетаро қаласында орналасып, соғысқа қатысты пікірлерін жариялайтын газет шығарды. Басқа консерваторлар сияқты, ол француздардың Мексиканың тәуелсіздігіне қауіп төндірмейтініне сенді және қазан айына қарай Габсбургтің Максимилианымен монарх ретінде Екінші Мексика империясын құруды ашық қолдады. 1863 жылдың маусым айына қарай астана түсті және француздықтармен орнатылған консервативті мексикалық үкімет құрылды, содан кейін Мехиа астанаға барып, өз қызметтерін ұсынды.

Екінші Мексика империясы

Мексика қаласында оны Мексикадағы француз әскерлерінің бас қолбасшысы маршал Фори жылы қабылдады және Мехиа әскерлерін қайта жарақаттады. Содан кейін Мехиаға елдің ішкі аумағына әскери басшылық берілді. Мехиа шілдеде монархия құру және Габсбургтің Максимилианды таққа шақыру туралы шешім қабылдаған Атақтылар жиналысының ашылуына қатысты. Мехиа енді франко-мексикалық күштердің елдің қалған бөлігін бақылауға алу үшін жүргізген әскери науқандарына қатысты. 25 желтоқсанда ол Сан-Луис-Потоси қаласын басып алды. Екі күннен кейін Мигель Негрете бастаған либералдық күштер қаланы қайтаруға тырысты, бірақ толық жеңіліске ұшырап, барлық соғыс материалдарын жоғалтып, тоғыз жүз тұтқын қалды. Жеңіліске байланысты либералдық генералдар Арамберри, Парроди және Ампудия өз еріктерімен тапсырды. 1864 жылдың қаңтарында Мехиа Матеуалаға ауыстырылды. Мамыр айында Мануэль Добладо басшылығындағы либералдық күштер қаланы алуға тырысты, бірақ Мехиадан жеңіліске ұшырап, Добладоны елден кетуге мәжбүр етті. Осы жеңісі үшін Наполеон III Мехиаға Құрмет легионының крестін берді. 12 маусымда Мехиа Ұлттық сарайда корольдік жұптың келуіне арналған ресми қабылдау кезінде болды. Ол Гуадалупа рыцарларының өкілі болып тағайындалды және император Максимилиан Мехианы құшақтады. 1864 жылдың екінші жартысында Мехиа елдің солтүстік-шығысында Шарль Луи Дю Пин мен Эдуард Аймардпен бірге аймақты бейбіттендіру жұмыстарын жүргізді. Империяның бағыты 1865 жылдың сәуір айында Америка Азамат соғысының аяқталуымен өзгерді, содан кейін АҚШ мексикалық республикалық күштерін жабдықтауды бастады және Францияға континенттен кетуге қысым жасады. Республикалық генерал Негрете, бірнеше американдық жалдамалылармен бірге Рио-Гранде бойындағы қалаларды басып ала бастады, ал Мехиа Матамороске күш-жабдық күту үшін шегінді. Мехиа Кларксвиллдегі американдық комендантқа американдық көмек пен әскерлер республикалық күштерге беріліп жатқанын айтты, бірақ комендант мұндай адамдар мұны АҚШ үкіметінің емес, өздерінің атынан жасады деп жауап берді. Соған қарамастан, тағы бір американдық шабуыл АҚШ үкіметін комендантты қызметінен алып тастауға және қатысқан сарбаздарды сөгіске мәжбүр етті. Империяның әлсіреуімен Мехиа 1866 жылдың 23 маусымында Матаморостан шегінуге мәжбүр болды. Сол жылдың желтоқсан айында ол әскерімен Гуанахуатоға жетті. 1867 жылдың қаңтарына қарай француз әскерлері Мексиканы тастап кетті. Империалистік күштер Мексика қаласын бақылауда ұстап тұрса да, император мен оның жетекші генералдары, соның ішінде Мехиа да Керетарода бекінді. 1867 жылдың 22 ақпанында өткен соғыс кеңесінде Мехиа Маркестің Мехикоға шегіну туралы ұсынысына қарсы шықты. 12 наурызда Мариано Эскобедо басшылығындағы республикалық күштер Керетароға келді. Империалистер қоршауды уақытша ұстап тұрды және Мехиа қоршаудағы республикашыларды кері қайтаруда өз рөлін атқарды, бірақ бірнеше апталық ұрыстан кейін Мехиа Мирамон қарсы шыққан және ақырында Максимилиан қабылдамаған шегіну жоспарын қолдауға көндірілді. 24 наурызда Мехиа тағы бір республикалық шабуылды қайтарды. Мехиа ауырып қалды, бұл империалистердің республикашылдарды басып алуға тырысу жоспарын кешіктірді. Дегенмен, Мехиа қашып кетуді жоспарлап, Мехианың ескі мекені – Сьерра-Гордаға бас сауғалау үшін жеткілікті күш жинады, онда ол халық арасында танымал және құрметке ие болды. Жоспар орындалуға асықпай тұрғанда, қала қақпаларын империалистік полковник Мигель Лопес алтын сомасына ашты. Мехиа және императорлық басшылардың қалған бөлігі 1867 жылдың 15 мамырында тұтқындалды. Мехианың өмірін алты жыл бұрын сақтап қалған Эскобедо оған қашуға ұсынды, бірақ ол Максимилиан мен Мирамонмен бірге болмаса, одан бас тартты, бұл Эскобедо үшін қабылдауға болмайтын шарттар болды. Мехиа әскери сотта сотталды, оны адвокаты Просперо Вега қорғады. Қорғаушы бұрын Мехианың жауды тұтқындаған кезде мейірімділік танытып, генерал Мариано Эскобедо мен Джеронимо Тревиноны аяғанын айтты, бірақ сот Мехианы өлім жазасына кесті. 1867 жылдың 19 маусымында таңертең Мехиа, Максимилиан және Мирамон атылып өлтірілді.

Жасалған әшекейлер

Мехиа 1864 жылы Гвадалупа императорлық орденінің Үлкен крестімен, ал 1865 жылы Мексиканың қарқырасы императорлық орденінің Үлкен крестімен марапатталды. 1865 жылы Наполеон III оған Құрмет легионының крестін табыс етті.