Кіріспе

Британдық бу машинасы және машина құралы инженері және өндірушісі (1765–1826)

Мэтью Мюррей (1765 – 20 ақпан 1826) – ағылшын бу машинасы және машина құралы өндірушісі, ол 1812 жылы алғашқы коммерциялық тұрғыдан пайдалы бу локомотивін, екі цилиндрлі «Саламанканы» жобалап және жасады. Ол бу қозғалтқыштары, машина құралдары және тоқыма өнеркәсібі үшін жабдықтар сияқты көптеген салаларда жаңашыл дизайнер болды.

Алғашқы жылдар

Мэтью Мюррейдің ерте жылдары туралы көп мәлімет жоқ. Ол 1765 жылы Ньюкасл-апон-Тайнда дүниеге келген. Он төрт жасында мектепті тастап, ұста немесе ақ ұста болып оқуға түсті. 1785 жылы, оқуын аяқтағаннан кейін, ол Уикхэмдегі (County Durham) Мэри Томпсонға (1764–1836) үйленді. Келесі жылы ол Стоктонға көшіп, Дарлингтондағы Джон Кендрюдің зығыр фабрикасында саяхатшы-механик ретінде жұмыс істеуге кірісті, осы жерде зығырды механикалық түрде иіру ойлап табылды. Мюррей мен оның әйелі Мэридің үш қызы мен де Мэтью аталған ұлы болды.

Лидс

1789 жылы Дарлингтон зығыр фабрикаларында сауданың нашарлауына байланысты Мюррей отбасымен бірге Лидс қаласына көшіп, болашақта белгілі зығыр өндірушісі болатын Джон Маршаллға жұмысқа орналасты. Джон Маршалл Адельде шағын диірменді жалға алды, мақсаты – зығыр өндіруді ұйымдастыру және Мэтью Мюррейдің көмегімен қолданыстағы зығыр тоқу станогын жетілдіру болатын. Біраз сынақтар мен қателерден кейін, зығыр иіру кезінде зығыр жібінің үзілуіне байланысты туындаған мәселені шешу үшін жеткілікті жақсартулар жасалды, бұл Джон Маршаллға 1791 жылы Холбекте жаңа диірмен салуға мүмкіндік берді. Мюррей орнату жұмыстарын басқарды. Орнатуға Мюррейдің 1790 жылы патент алған, өзі жасаған жаңа зығыр тоқу станоктары кірді. 1793 жылы Мюррей "Талшықты материалдарды иіруге арналған құралдар мен машиналар" деген тақырыпта екінші патент алды. Оның патентына зығыр саудасын революциялаған, "ылғалды иіру" зығырдың жаңа әдісін енгізген кард машинасы және иіру станогы кірді. 1799 жылы Боултон мен Уотт фирмасында жұмыс істейтін Уильям Мердок жаңа типтегі бу клапанын – D клапанын ойлап тапты. Бұл клапан кері-ілгері қозғалып, буды цилиндрдің бір жағынан екінші жағына жіберді. Мэтью Мюррей осы клапандардың жұмысын жақсарту үшін оларды қозғалтқыштың айналма білігіне бекітілген эксцентрикалық механизммен қозғалтты. Мюррей сондай-ақ қазандық қысымына байланысты пештің ауа ағынын реттейтін автоматты демпферді патенттеді, және оттыққа отынды автоматты түрде беруге арналған механикалық бункерді жасады. Мюррей бу машинасының поршенін көлденең орналастыруды алғаш рет қолданды. Ол өз қызметкерлерінен өте жоғары сапа талап етті, нәтижесінде Фентон, Мюррей және Вуд өте жоғары дәлдігі бар машиналар өндірді. Ол слайд-клапандардың бетін тегістеуге арналған арнайы жоспарлау станогын жасады. Бұл станок құлыпталған бөлмеде сақталған, және оған тек белгілі бір қызметкерлер ғана кіруге рұқсат етілген.

Дөңгелек құю зауыты

Оның бу машиналарының жоғары сапасының нәтижесінде сату өте артты және жаңа машина құрастыру цехының қажеттігі анық болды. Мюррей оны өзі жобалап, "Дөңгелек құю фабрикасы" деп аталған үш қабатты үлкен дөңгелек ғимаратты салды. Бұл ғимараттағы барлық машиналарын қуаттандыру үшін орталыққа орнатылған бу машинасы болды. Мюррей сондай-ақ, өзінің жұмысына іргелес үй салды. Оның дизайны жаңашыл болды, себебі әр бөлме бу құбырларымен жылытылды, сондықтан ол жергілікті жерде "Бу залы" деп танылды. Суретте бу поездінің ең ерте танылған суреті бейнеленген. 1812 жылы фирма Лидс қаласына жақын орналасқан Брэндлингтің Миддлтон кенішінің басқарушысы Джон Бленкинсопқа алғашқы екі цилиндрлі бу локомотивін (Саламанка) жеткізді. Бұл коммерциялық тұрғыдан сәтті болған алғашқы бу локомотиві болды. Екі цилиндрлі жүйе Мюррейдің өнертабысы еді; ол Ричард Тревитикке оның патенттелген жоғары қысымды бу жүйесін пайдалануға рұхсат үшін роялти төледі, бірақ оны жетілдірді, тегіс жүру үшін бір емес, екі цилиндр қолданды. Тек жеңіл локомотивтер ғана дәнекерленген темір рельстерді сындырмай жұмыс істей алатындықтан, олардың тасымалдай алатын жалпы жүгі өте шектеулі болды. 1811 жылы Джон Бленкинсоп тісті дөңгелек және рельстік тісті жүйені патенттеді. Тісті дөңгелек жалғау таяқшаларымен қоздырылып, жолдың бір жағындағы тісті рельспен үйлеседі. Бұл алғашқы рельстік темір жол болды және оның ені 4 фут 1½ дюйм құрады. Шамамен 1819 жылы соғылмалы темір рельстерді жасау жүйесі ойлап табылғаннан кейін, тау темір жолдарында кейінірек қолданылғаннан басқа, тісті-доңғалақты механизм қажет болмай қалды. Алайда, сол уақытқа дейін ол кішкентай және жеңіл локомотивке өзінің салмағынан кем дегенде 20 есе ауыр жүк тасуға мүмкіндік берді. "Саламанка" үлкен жетістікке ие болғандықтан, Мюррей тағы үш модель жасады. Олардың бірі "Лорд Веллингтон" деп аталды, ал қалғандары "Принц-Регент" және "Маркиз Веллингтон" деп аталған деген аңыз бар, бірақ осы есімдердің заманауи деректемелері жоқ. Миддлтонға арналған үшінші локомотив Бленкинсоптың өтініші бойынша Ньюкасл-апон-Тайн маңындағы Кентон және Кокслодж кенішінің вагондар жолына жіберілді, онда ол "Уиллингтон" деп танылды. Оны Джордж Стивенсон көрді, ол оның локомотиві "Блюхерді" осы үлгіде жасады, бірақ тісті механизмсыз, сондықтан ол одан әлдеқайда нашар болды. Ол Дөңгелек құю фабрикасында шәкірт болып жұмыс істеді және Ресейге кетті; ол Мәскеуде инженерлік бизнес ашты.