Кіріспе

Тіршілік белгілері (сонымен қатар, өмірлік белгілер деп те аталады) – организмнің өмірлік (өмірді сақтау) функцияларының күйін көрсететін төрттен алтыға дейінгі ең маңызды медициналық белгілердің тобы. Бұл өлшемдер адамның жалпы физикалық денсаулығын бағалауға, мүмкін болатын аурулар туралы ақпарат беруге және жазылу процесін көрсетуге көмектеседі. Адамның тіршілік белгілерінің қалыпты диапазоны жасқа, салмаққа, жынысқа және жалпы денсаулық жағдайына байланысты өзгереді. Төрт негізгі тіршілік белгісі бар: дене температурасы, қан қысымы, пульс (жүрек соғу жиілігі) және тыныс алу жиілігі (респираторлық жиілік), олар көбінесе BT, BP, HR және RR деп белгіленеді. Дегенмен, клиникалық жағдайға байланысты, тіршілік белгілеріне "бесінші тіршілік белгісі" немесе "алтыншы тіршілік белгісі" деп аталатын басқа өлшемдер де кіруі мүмкін. Тіршілік белгілерінің жеке мәндерін бірыңғай баллға біріктіретін ерте ескерту көрсеткіштері ұсынылған. Бұл жүрек тоқтауы және/немесе жансақтау бөліміне жатқызу алдында тіршілік белгілерінің нашарлауына байланысты жасалды. Тиісті қолданғанда, жедел ден қойу тобы нашарлап бара жатқан науқасты бағалап, емдей алады және жағымсыз салдарларды болдырмайды.

Температура

Температураны тіркеу дене температурасының көрсеткіші болып табылады, ол әдетте қатаң түрде бақыланады (терморегуляция), себебі ол химиялық реакциялардың жылдамдығына әсер етеді. Дене температурасы денеде өндірілетін және денеден шығарылатын жылудың теңгерімі арқылы сақталады. Температураны жеке адамның нормативтік дене температурасын белгілі бір орында және өлшеу жағдайында анықтау үшін тіркеуге болады. Температураны ауыздан, тік ішек арқылы, қолтық астынан, құлақтан немесе теріден өлшеуге болады. Ауыз, тік ішек және қолтық асты температурасын шыны немесе электрондық термометрмен өлшеуге болады. Дене температурасын тексерудің басты себебі – қызба кезінде жүйелік инфекцияның немесе қабынудың белгілерін анықтау. 37,8 °C (100,0 °F) және одан жоғары температура қызба саналады. Оны «жүрек соғуы» деп те атайды. Жүрек соғуының жиілігін анықтаумен қатар, оның күшін және айқын ырғақ бұзылыстарын да бағалау қажет. 1–3 жастағы баланың жүрек соғуы 80–130 соққы/мин, 3–5 жастағы баланың жүрек соғуы 80–120 соққы/мин, үлкен баланың (6–10 жастағы) жүрек соғуы 70–110 соққы/мин, ал жасөспірімнің (11–14 жастағы) жүрек соғуы 60–105 соққы/мин болуы мүмкін. Қалыпты өмірлік көрсеткіштерден айырмашылығы, бұл өлшемдер жағдайдың жедел өзгеруін бағау үшін тиімді емес, себебі олар өзгеріп отырады; алайда, олар ұзаққа созылған аурудың немесе созылмалы денсаулық проблемаларының әсерін бағау үшін пайдалы. Өмірлік көрсеткіштердің анықтамасы бағалау ортасына байланысты да өзгеруі мүмкін. Жедел жәрдем қызметкерлері, әсіресе, аурухана емес жағдайда тыныс алу, пульс, тері, көздің қарашығы және қан қысымы сияқты «бес маңызды көрсеткішті» өлшеуге үйретіледі.

Бақылау

Өмірлік маңызды көрсеткіштерді бақылау көбінесе кемінде қан қысымын және жүрек соғуын қамтиды, ал ең жақсысы пульс оксиметриясы мен тыныс алу жиілігі де қосылады. Маңызды көрсеткіштерді бір уақытта өлшеп, көрсетіп тұратын көп режимді мониторлар әдетте жансақтау бөлімдеріндегі төсек басындағы мониторларға және операциялық бөлмелердегі анестезия машиналарын құрамына енгізіледі. Бұл пациенттің үздіксіз бақылауын қамтамасыз етеді, медициналық қызметкерлер пациенттің жалпы жағдайындағы өзгерістер туралы үнемі хабардар болады. Дәстүрлі түрде бақылауды медбикелер мен дәрігерлер жүргізсе, қазір бірқатар компаниялар тұтынушылардың өздері қолдана алатын құрылғыларды әзірлеп жатыр. Олардың қатарында Cherish Health, Scanadu және Azoi компаниялары бар.