Кіріспе

1973 жылғы Элвис Преслидің спутниктік арна арқылы көрсетілген концерті

"Алоха Гавайиден спутниктік арна арқылы" – Элвис Преслидің қатысуымен Гонолулу халықаралық орталығында өткен және 1973 жылдың 14 қаңтарында Азия мен Океания елдерінде спутниктік арна арқылы тікелей эфирде көрсетілген концерт. Еуропада бұл шоу кейін көрсетілді. АҚШ-та Super Bowl VII және сол кезде кинотеатрларда көрсетіліп жатқан "Elvis on Tour" фильмімен бағдарламалық қақтығысты болдырмау үшін NBC арнасы 4 сәуірде концерттің 90 минуттық телеарналық нұсқасын көрсетуге шешім қабылдады. Пресли 1970 жылы АҚШ бойынша гастрольдік турнелерге қайта оралды. 1972 жылы Ричард Никсонның Қытайға жасаған сапары Преслидің менеджері полковник Том Паркерді Элвис Преслидің тікелей эфирдегі концертін насихаттауға шабыстады, ол RCA Records және NBC телеарнасымен келісім шарт жасасты. Концерттен түскен қаражат Куи Лидің қатерлі ісікке қарсы қорына аударылды. Бағдарламаны Марти Пазетта өндірді. 12 қаңтарда концерттің репетициясы түсірілді. Тікелей эфирде көрсетілген елдерде шоу жақсы рейтингтерге ие болды. АҚШ-та көрсетілген телеарналық нұсқасы NBC арнасының ең жоғары рейтингті бағдарламасы болды және сыншылар тарапынан жылы қабылданды. Концерттің саундтрек альбомы Преслидің Billboard альбомдық чартындағы соңғы жеңісі болды.

Өмірбаян

Актерлік мансабына назар аудару үшін жеті жылдық үзіліс жасағаннан кейін, Элвис Пресли 1968 жылы NBC телеарнасындағы «Элвис» атты арнайы бағдарламасымен қайта оралды. Бағдарламаның сәттілігінен кейін, 1969 жылы Пресли «Элвистен Мемфистен» саундтрек емес альбомдарды шығаруға кірісті. Оның менеджері, полковник Том Паркер, Невада штатының Лас-Вегасындағы жаңадан салынған Халықаралық қонақүйінде концерттік тұрақтылықты ұйымдастырды. Ол бұл шараға кейіннен TCB тобы деп аталған топты жинады: Джеймс Бертон (гитара), Джон Уилкинсон (ритм-гитара), Джерри Шефф (бас-гитара), Ронни Татт (доп), Глен Хардин (пианино) және Чарли Ходж (ритм-гитара, қосымша вокал). The Sweet Inspirations, The Imperials, The Stamps және Кэти Уэстморленд вокалдық қолдау көрсетті, ал шоуда 30 адамдық Джо Герсио оркестрі де болды. Пресли 1970 жылы он үш жылдық үзілістен кейін АҚШ бойынша қайта гастрольдік сапарға шықты. Преслидің 1972 жылғы алғашқы альбомдары, «Elvis Now» және «He Touched Me», Billboard Hot 100 тізімінде 43-ші және 79-шы орындарда болды. Сол жылы Пресли 15 қалалық гастрольдік сапарға шықты, ол Metro Goldwyn Mayer (MGM) деректі фильмі «Elvis on Tour» үшін түсірілді. Фильм «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды. Төртінші түндік көрсетілім кезінде жазба жабдығы бұзылып қалғандықтан жоспарланған саундтрек альбомы ешқашан шығарылмады. Пресли 1972 жылдың маусымында Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде өнер көрсетті; бұл өнер көрсетілімі сол айда тікелей альбом ретінде шығарылды және Billboard Hot 100 тізімінде 11-орынға жетті. Преслиге Еуропа мен Азияда үлкен сұраныс болды, онда Пресли өнер көрсетуге құштар еді, бірақ Паркер бұған кедергі келтірді. Бұл Паркердің заңсыз иммигрант мәртебесімен байланысты болды; Паркер өзінің голланд азаматы екенін жасырып, АҚШ-тан кетсе депортациядан қорқыды. NBC 4 сәуірде 90 минуттық арнайы бағдарламаны көрсетті. Бағдарламаны Stokely Van Camp компаниясы мен Toyota ұсынды. Ол әлемнің әртүрлі бөліктеріне «Преслиді» сәулелендіретін спутниктік анимациямен ашылды, ал Морзе кодіндегі дыбыстық сигналдар «Элвис: Гавайдан Алоха» деп айтты. Пазетта Преслидің вертолетпен Хилтон қонақүйіне келгенін және арена сыртындағы шоуды концерттік тізбектерге қосты. Шоудан кейін Пресли жасаған қосымша жазбалар да енгізілді. Пазетта Пресли мен Гавайидің түсірілген суреттерін екі экранға бөліп көрсетті. «No More» трегі қолданылмады. Бағдарлама Нильсеннің 33.8 рейтингісі мен 57 үлесіне ие болды. Billboard бағдарламаның камера жұмысына жоғары баға беріп, Преслидің «шоумендік шеберлігімен түтікті басып алғанын» мәлімдеді және 38 жасында Пресли «әлі де рок әнін қалай орындауды біледі» деп қорытындылады. Los Angeles Times Преслидің «жетілген шеберлігін» атап өтіп, оның қимылдары «ерте мансабының көңілді пародияс» екенін айтты. «An American Trilogy» өнері «керемет», ал «I'll Remember You» өнері «жанына тиетін» деп бағаланды. Алайда, The Boston Globe бағдарламаға 5 жұлдыздың 2-сін берді. Рецензент сахналық безендірулерді «әсемдеу» деп санады және Преслидің өнері «көптеген бұйымдарға көмілгенін» айтты. Мақалада оның Эд Салливан шоуындағы кейіптерімен салыстыру жасалып, «электр қуаты жоғалып кеткені» және «ол өзін және оның ортасын мазақтап отырғаны» айтылды. The New York Daily News Пазеттаның өндірістік жұмысын және Преслидің «азырақ трюктер» қолданған, бірақ «шеберлікпен ұйымдастырылған концерт» берген өнерін мақтады. Chicago Sun Times газетінде жағымсыз пікір жазылған, бағдарлама «Преслидің тер бездерінің жұмысының 90 минуттық деректі фильмі, ойын-сауық бағдарламасы ретінде таныстырылған» делінген. Ол Преслидің «дене қозғалысының» болмауына және «пинбол машинасына сөйлеуге көбірек сәйкес келетін аяқтарын кең жаюына» сын тақты. Charlotte News журналында Пресли «өзін шекке дейін итермелегені» айтылса да, тоқсан минуттық көрсетілім «тыйымсақ көп» болды. Мақалада NBC-нің Преслидің шоуынан кейін Энн Маргреттің арнайы бағдарламасын көрсетуі сынға алынды. The Cincinnati Enquirer сыншысы Преслидің «ән айту және сахналық талантына» «әсерленгенін» білдірді, бірақ Преслидің келуін және жанкүйерлердің қабылдауын бейнелейтін «қажетсіз бөлімге» наразылық білдірді. Сол уақытта газеттің рок сыншысы Преслидің көптеген жақын кадрлары «мистиканың жартысын жояды» деп ойлады.

Саундтрек

RCA Records 1973 жылғы ақпанда саундтрек альбомын бүкіл әлемде квадрофониялық дыбыста шығарды. RCA альбомды басу үшін екі пластинка зауытын пайдаланды. LP қаптамасында әртүрлі тілдерде "Біз Элвисті жақсы көреміз" деген сөздер жазылған. Қос LP Billboard 200 тізімінде бірінші орынға шықты. Бұл Преслидің 1965 жылдан бергі алғашқы альбомдық хит-парадтағы жеңісі болды, сондай-ақ оның өміріндегі соңғысы және екі апта ішінде жарты миллион дана сатылды. Шығарылғаннан кейін үш апта өткен соң алтын сертификат алды, кейін 5x платина сертификатына ие болды.

Мұра

1967 жылы Our World қара-ақ теледидарлық арнайы жерсерік арқылы көрсетілген алғашқы тікелей халықаралық концерт болды. "Гавайиден сәлем" (Aloha from Hawaii) – бір орындаушының тікелей спутниктік эфирде көрсетілген алғашқы хабары. Арнайы бағдарламаның өндіріс құны 2,5 миллион АҚШ долларын құрады (1973 жылғы 2,5 доллар қазіргі жылдарда шамамен миллион долларға тең), ол эфирге шыққан кезде рекордтық көрсеткіш болды. Бұл шоу NBC арнасының ең жоғары рейтингті бағдарламасы еді. Белев шоу үшін екі костюм жасады, олардың әрқайсысы концерттердің бірінде киілді. Преслидің екі костюмі де Elvis Presley Enterprises компаниясының қорларында сақталады; олардың біреуі Graceland сарайында қойылған. Пресли арнайы бағдарлама кезінде киген қысқа плащты Honolulu Advertiser газетінің спорт журналисі Брюс Спинкс алды. Спинкс оны коллекционер Эндрю Кернге сатты. 1995 жылы Керн қайтыс болғаннан кейін, оның анасы оның өсиеті бойынша плащты Graceland-те көрсетуге сыйлады. Екінші плащ 1999 жылы аукционда 105 250 АҚШ долларына сатылды. 2014 жылы RR Auction аукционында ұзын плащ сатылымға шығарылды. Бәсеке бағасы резервтік бағадан кем 90 000 АҚШ долларына жетті. Сатушы мен сатып алушы ақырғы бағаны келісуге тура келді. 2007 жылы TV Land арнасы тапсырысымен концерт өткен жерде Преслинің толық мөлшердегі қола мүсіні ашылды. Ол Преслидің қайтыс болғанының отызыншы жылдығын еске салды. 2013 жылы концерттің 40 жылдығына арналған бес күндік той Гавайиде өтті. 14 қаңтарда концерттің арнайы көрсетілімі сол жерде, қазір Нейл Блейсделл Арена деп аталатын аренада өтті.

Үй медиасы

Алоха Гавайиден алғаш рет 1984 жылы VHS форматында шығарылды. 2004 жылдың қыркүйегінде «Aloha from Hawaii: (Deluxe Edition)» DVD форматында жарық көрді. Екі дискілік жинаққа концерт, репетиция және АҚШ-тың кеңейтілген арнайы нұсқасы кіреді. Сонымен қатар, жинақта Преслидің келгенінің толық тізбегі және концерттен кейінгі сессияның барлығы бар. Бейне мен дыбыс түпнұсқалық таспалардан цифрлық түрде жаңартылды. Allmusic басылымы бұл шығарылымға бес жұлдыздың төртеуін берді және «14 қаңтардағы концерт 31 жыл өткен соң да әлі де қызықты» деп мәлімдеді, сондай-ақ аудио және бейне жаңартуларын жоғары бағалады. Концерттің бір дискілік арнайы нұсқасы 2006 жылы жарық көрді. 2023 жылы Legacy Recordings үш CD және бір Blu-ray немесе екі LP-ден тұратын, жаңадан жаңартылған жинақтың шығарылатынын хабарлады. Лейбл шығарылым күнін 2023 жылдың 11 тамызы деп белгіледі, сонымен қатар Graceland-те 2023 жылдың 16 тамызында концерт көрсетіліп, сұрақ-жауаптар кеші өтетінін жариялады.