Кіріспе

Америкалық жазушы, ғалым және қоғамдық белсенді Орвилл Хиккок Шелл III (20 мамыр 1940 жылы туған) – американдық жазушы, ғалым және қоғамдық белсенді. Ол Қытай туралы еңбектерімен әйгілі және Нью-Йорктегі Азия қоғамындағы АҚШ-Қытай қатынастары орталығының Артур Росс директоры қызметін атқарады. Бұрын Калифорния университеті, Беркли Журналистика мектебінің деканы болған.

Өмірбаян және білім

Шеллдің әкесі, Орвилл Хикок Шелл кіші, Нью-Йорк қаласының адвокаттар қауымдастығына және Нью-Йорк қаласының балетіне жетекшілік еткен көрнекті заңгер болды. Шелл аға 1981 жылы құрылған сәттен бастап 1987 жылы қайтыс болғанға дейін «Американы бақылау» (Americas Watch) адам құқықтары тобының төрағасы болды, «Хьюман Райтс Вотчтің» (Human Rights Watch) алдағысы – «Хельсинки бақылауын» (Helsinki Watch) бірлесіп құрды және Йель заң мектебіндегі Орвилл Х. Шелл кішінің Халықаралық адам құқықтары орталығының құрметті атауы болды. Орвилл Шелл III – жазушы Джонатан Шеллдің үлкен ағасы. Шелл Коннектикут штатының Помфрет қаласындағы Помфрет мектебінде оқыды, содан кейін Гарвард университетіне түсті. Үшінші курстың соңында 1960 жылы оқуын қытай тілін оқу үшін тоқтатты, алдымен Стэнфорд университетінде, содан кейін 1961-1964 жылдары Ұлттық Тайвань университетінде білім алды. Тайваньда жүргенде Шелл «Бостон глобусы» газеті үшін «Азиядағы адам» деген атпен мақалалар жаза бастады. Кейін Гарвардқа оралып, Джон Фэрбанк пен Эдвин Рейшауэрдің басшылығымен Азия тарихы, мәдениеті және саясаты курстарын оқып, 1964 жылы бакалавр дәрежесін аяқтады. 1964-1965 жылдары Шелл Индонезияның Джакарта қаласында Форд қоры үшін жұмыс істеді. Содан кейін ол Берклидегі Калифорния университетінде қытайтануды оқуын жалғастырып, 1967 жылы магистратураны бітірді және социология және тарих профессоры Франц Шурманның (университеттің Қытайтану орталығының директоры) үш томдық «Қытай оқырманы» (The China Reader) еңбегі бойынша зерттеуші болып жұмыс істеді. Шелл осы еңбектің авторларының бірі ретінде аталды, бұл оны Қытай ғалымы ретінде таныстырды. Шелл Калифорния университетіндегі аспирантурасын жалғастырып, диссертация қорғауға жақын сатыға жетті. Вьетнам соғысына қарсы наразылықтар университет кампусын дүрліктірген кезде ол соғысқа қарсы қозғалысқа қатысып, журналистикамен айналысты. 1967 жылы ол Вьетнам соғысына қарсы наразылық нысаны ретінде салық төлеуден бас тартуға уәде беріп, «Жазушылар мен редакторлардың соғыс салығына қарсы наразылық» келісіміне қол қойды.

Журналистік мансап

1969 жылы Шелл мен Шурман «Тынық мұхиты жаңалықтары қызметін» (PNS) құрды. PNS Вьетнам соғысы кезінде АҚШ-тың Индокитайдағы рөлін сынап, ҚХР-мен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуды қолдады. 1974 жылы Қытайға аттанғанға дейін Шелл үш кітап жариялаған: «The China Reader», «Starting Over: A College Reader» және «Modern China: The Story of a Revolution». 1975 жылы Шелл мен оның кіші інісі Джонатан Шелл (кейіннен бестселлер «Жер тағдыры» кітабының авторы болып, «The Nation» және «The Nation Institute» ұйымдарына қосылды) «The New Yorker» журналының тілшілері болды. Шелл сондай-ақ «Atlantic Monthly» және «New Republic» басылымдарында тілші болып жұмыс істеді. Ол «The New Yorker», «Time» журналы, «Harper’s», «The Nation», «The New York Review of Books», «Wired», «Foreign Affairs», «Newsweek», «China Quarterly», «The New York Times», «The Washington Post» және «Los Angeles Times» сияқты көптеген журналдар мен газеттерге кеңінен жазды. 1980 жылы Шелл АҚШ-тың ет индустриясындағы есірткіге тәуелділік туралы зерттеу және жазу үшін Алисия Паттерсон журналистика стипендиясын жеңіп алды. Ол сонымен қатар Бостондағы WGBH TV (1984) Public Broadcasting Service (PBS) өндіріс орталығында, NBC Nightly News (1987), CBS-тің «60 Minutes» (1991) бағдарламалары үшін продюсер болды және ABC телеарнасындағы Питер Дженнингстің арнайы бағдарламаларын дайындауға көмектесті. 1994 жылы ол PBS-тің «Frontline» деректі бағдарламасында жұмыс істеді. 1992 жылы Шелл «Эмми» сыйлығы мен Альфред И. Дюпон сыйлығын – «Колумбия университетінің күміс таяқшасын» 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы қырғын туралы «60 Minutes Made in China» деректі фильмін түсіргені үшін жеңіп алды. 1997 жылы Шелл «Frontline» деректі фильмінің «Жаспандық бейбітшілік қақпасы» үшін Джордж Пибоди сыйлығын алды. Шеллдің UC Беркли журналистика мектебінің деканы болып тағайындалуы оңшыл радио ток-шоу жүргізушісі Майкл Савиджтің шабуылына ұшырады. Савидж іздеу комиссиясының төрағасы, социология профессоры Трой Дастер онымен сұхбаттасудан бас тартты деп мәлімдеді. Савидж өзін лайықты консервативті журналист санайды және Шеллдің тағайындалуын Калифорнияның еңбек заңдарына қайшы келетін саяси ықпалдық деп санайды. Сот процесінде декандыққа саяси талаптар консервативті үміткердің мемлекеттік қызметке орналасу құқығын және Бірінші түзетуді бұзады деген дәлелдер келтірілді. Алайда, сот ісі негізсіз деп танылып, барлық консервативті үміткерлер өтінімінен бас тартқаннан кейін тоқтатылды. Шелл қызмет еткен кезеңде Кристофер Хиченс, Майкл Льюис, Синтия Горни, Майкл Поллан, Луис Россетто, Чарльз Фергюсон, Барбара Эренрайх, Марк Даннер, Стив Вассерман, Стивен Талбот және Том Энгельхардт сияқты мамандырған мамандар жұмысқа алынды. 2006 жылдың сәуір айында Шелл декандық қызметінен кету ниетін жариялады. Шелл қазір Нью-Йорктегі Азия қоғамындағы АҚШ-Қытай қатынастары орталығының Артур Росс директоры болып жұмыс істейді. Орталық мультимедиалық журналистикаға, түпнұсқалық зерттеулерге және АҚШ пен Қытайдың өзара қызығушылығын тудыратын мәселелерге назар аудару үшін қоғамдық шараларды ұйымдастырады. Құрылғаннан бері Орталық энергия және жаһандық климаттың өзгеруі мәселелеріне баса назар аударды. Шелл «The China Boom Project» және «On Thinner Ice» жобаларын басқарды, бұл Дэвид Бришерстің мұздықтарды зерттеу суреттеу жобасымен (GRIP) және MediaStorm-мен бірлескен мультимедиалық жоба, сондай-ақ Қытайдан келетін инвестицияларға жауап ретінде американдық қызығушылықты арттыруға бағытталған жаңа саясатты дамытты. Дүниежүзілік экономикалық форумға жиі қатысатын Шелл Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес, Климаттық саясат бастамасы, GE-нің Эко-көрсету кеңесі және БАҚ болашағы жөніндегі кеңестің мүшесі болып табылады. Бұл кеңес «жаңа жаһандық, тәуелсіз жаңалықтар мен ақпарат қызметін құруды мақсат етеді, оның міндеті – әлемді ақпараттандыру, білім беру және жақсарту, мобильді, спутниктік және онлайн платформаларды пайдалану арқылы жаңа жаһандық желі құру». Шелл сонымен қатар Колумбия университетінің Weatherhead Шығыс Азия институтының аға ғылыми қызметкері болып табылады.

Шаруашылықтағы мансап

Шелл фермалық шаруашылықты сынады. 1976 жылы ол Сан-Франциско маңындағы Болинас қаласының өзін-өзі құтқару үшін күресі туралы "Өзін-өзі құтқаруға шайқасқан қала" атты кітабын жариялады, онда ол шаруашылығын ұстайды. 1978 жылы ол Билл Ниманмен бірлесіп, малдың жайлы және экологиялық тұрғыдан дұрыс өсірілуін қамтамасыз ету мақсатында Niman Ranch компаниясын (алғашқыда "Niman Schell" деп аталған) құрды. 1999 жылы ол компаниядан шықты. 1984 жылы ол "Қазіргі заманғы ет: антибиотиктер, гормондар және фармацевтикалық ферма" кітабын шығарды, онда АҚШ-тағы ет өндірісін сынады.

Қытайға қатысты пікірлер

Шелл Қытай Халық Республикасына алғаш рет 1974 жылы, Мао Цзэдунның өмірінің соңғы жылдары сапар шекті. Мао қайтыс болғаннан кейін Шелл былай деп жазды: «Ол қытай революциясын жоспарлады, содан кейін оның іске асуына көмектесті. Осы процесте Мао төрағасының ойлары дерлік барлық қытай халқының санасына сіңіп кетті. Сөз тікелей етке айналды. Маоның өлімінен бұрын-ақ, оның халқының ішінде толыққанды өзгеріске ұшырағандығын жою мүмкін емес екені анық болды». 2004 жылы Шелл Қытайдың коммунистік-капиталистік жүйесін «Лениндік капитализм» деп атады. 2009 жылдың 19 қарашасында NPR радиосының Fresh Air бағдарламасына берген сұхбатында Шелл Қытайдың «авторитарлық капитализмі» демократиядан гөрі экономикалық өсімді тиімдірек қамтамасыз ете ала ма деген сұраққа «кейбір қорқынышпен» жауап берді. Оның пікірінше, Қытай үкіметінің түрі демократияға қарағанда бейімделуге қабілетті, себебі ол АҚШ-тағы арнайы мүдделердің ықпалына ұшырамайды және бүгінгі күрделі мәселелерді шешу үшін кейде шешімдірек әрекет ете алады, бірақ сонымен бірге нашар шешімдерді жылдам қабылдау мүмкіндігі де бар. Алайда, ол жеке өзі ашық қоғамда өмір сүруді қалайтынын баса айтты. 2013 жылы Си Цзиньпин билікке келгеннен кейін Шелл Қытайдың авторитарлық басқару моделіне көбірек сын айта бастады және 2020 жылы АҚШ пен Қытай арасындағы «ынтымақтастықтың аяқталуы» туралы эссе жазды.