Астрофизикалық плазма және оның ғарыштағы құбылыстары
Astrophysical plasma
Астрофизикалық плазма – ғарыштағы иондалған газ. Әлемдегі барлық материяның көп бөлігі осы күйде деп саналады. Энергиясы жоғары материя плазмаға айналады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Астрофизикалық плазма – Күн жүйесінен тыс кеңістікте кездесетін плазма. Ол астрофизика ғылымының бір бөлігі ретінде зерттеледі және әдетте кеңістікте байқалады. Ғалымдардың қазіргі көзқарасы бойынша, ғаламдағы бариондық материяның көп бөлігі осы күйде болады. Материя жеткілікті түрде қызғанда және энергияға толып кезде, ионданып плазмаға айналады. Бұл процесс материяны құрайтын бөлшектерге – теріс зарядталған электрондар мен оң зарядталған иондарға – бөліп жібереді. Бұл электр зарядталған бөлшектер жергілікті электромагниттік өрістердің әсеріне ұшырайды. Оларға жұлдыздар тудыратын күшті өрістер де, жұлдыздар пайда болатын аймақтардағы, жұлдыздараралық және галактикааралық кеңістіктегі әлсіз өрістер де жатады. Сондай-ақ, кейбір жұлдыздық астрофизикалық құбылыстарда электр өрістері байқалады, бірақ олар өте сирек газды ортада маңызды рөл атқармайды. Астрофизикалық плазма көбінесе ғарыш плазмасынан ерекшеленеді, ол әдетте Күннің плазмасы, күн желi, Жер және басқа планеталардың ионосфералары мен магнитосфераларына қатысты болады.
Astrophysical plasma is plasma outside of the Solar System. It is studied as part of astrophysics and is commonly observed in space. The accepted view of scientists is that much of the baryonic matter in the universe exists in this state. When matter becomes sufficiently hot and energetic, it becomes ionized and forms a plasma. This process breaks matter into its constituent particles which includes negatively charged electrons and positively charged ions. These electrically charged particles are susceptible to influences by local electromagnetic fields. This includes strong fields generated by stars, and weak fields which exist in star forming regions, in interstellar space, and in intergalactic space. Similarly, electric fields are observed in some stellar astrophysical phenomena, but they are inconsequential in very low density gaseous media. Astrophysical plasma is often differentiated from space plasma, which typically refers to the plasma of the Sun, the solar wind, and the ionospheres and magnetospheres of the Earth and other planets.
Астрофизикалық плазманы бақылау және зерттеу
Жұлдыздардағы плазмалар магнит өрістерін тудырып, олармен өзара әрекеттесе алады, соның нәтижесінде әртүрлі динамикалық астрофизикалық құбылыстар пайда болады. Бұл құбылыстар кейде Земан эффектісі арқылы спектрлерде көрінеді. Басқа астрофизикалық плазма түрлеріне бұрыннан бар әлсіз магнит өрістерінің әсері тиюі мүмкін, ал олардың өзара әрекеттесуін поляриметрия немесе басқа да жанама әдістермен тікелей анықтауға болады. Көптеген мұндай құбылыстар турбуленттілік және тұрақсыздық сияқты күрделі магнитогидродинамикалық мінез-құлықтардың кең спектрін көрсетеді.
Plasmas in stars can both generate and interact with magnetic fields, resulting in a variety of dynamic astrophysical phenomena. These phenomena are sometimes observed in spectra due to the Zeeman effect. Other forms of astrophysical plasmas can be influenced by preexisting weak magnetic fields, whose interactions may only be determined directly by polarimetry or other indirect methods. Many of these phenomena seemingly exhibit an array of complex magnetohydrodynamic behaviors, such as turbulence and instabilities.
Ерте тарих
Норвегиялық зерттеуші және физик Кристиан Биркеланд ғарыш плазмамен толтырылған деп болжады. Ол 1913 жылы былай деп жазды: Биркеланд ғаламшардың көп бөлігі "бос" кеңістікте орналасқан деп есептеді.
Norwegian explorer and physicist Kristian Birkeland predicted that space is filled with plasma. He wrote in 1913: Birkeland assumed that most of the mass in the universe should be found in "empty" space.