Кіріспе

Араукария тұқымдасына жататын қылқан жапырақты ағаш түрі

Агатис робуста, көбінесе Дундату қарағайы, каури қарағайы, Квинсленд кауриі (қарағайы), Австралия кауриі (қарағайы) немесе тегіс қабықты кауриі деп белгілі, Араукария тұқымдасына жататын қылқан жапырақты ағаш. Кейде қарағай деп аталғанымен, ол нағыз қарағай емес, оның инелері емес, жапырақтары бар. Оның таралу аймағы үзіліспен келген, ол Папуа-Жаңа Гвинеядағы Шығыс Жаңа Гвинея мен Жаңа Британияда және Австралияның Квинсленд штатында кездеседі.

Сипаттама

Агат Робуста - тік цилиндрлі діңгегі бар, көбінесе биіктігі 5 метрге жететін, ал кейде одан да биік болатын ірі мәңгі жасыл ағаш. Діңгегі әдетте кеуде биіктігінде (DBH) диаметрі болады, бірақ кейде одан да ірі болуы мүмкін. Қабығы апельсин-қоңырдан сұр-қоңырға дейін, тегіс, бірақ ірі қабыршақтармен түсіп жатады. Сызықты-эллипстік жапырақтары ұзын және енінен, көптеген ұсақ параллель тамырларымен және орталық тамыры жоқ. Олар сабақтарында (петольдерде) орналасқан, ұзындығы және енінен, және сабақта қарама-қарсы жұптарда (сирек үштік тораптарда) орналасады. Глобусты, жасыл тұқымдық конустардың диаметрі 440-қа дейін қабықшалары бар, және тозаңданудан кейін 18-20 айда піседі. Піскенде тұқымдарды босату үшін ыдырайды. Аталық (тозаңдық) конустар цилиндрлі, ұзын және диаметрінен тұрады.

Таксономия

Квинсленд каурисі алғаш рет 1859 жылы неміс туған австралиялық ботаник Фердинанд фон Мюллер тарапынан Dammara robusta деп сипатталды және бұл мақала Виктория фармацевтикалық қоғамының тоқсандық журналында жарияланды. 1883 жылы Квинслендтің отарлық ботанигі Фредерик Мэнсон Бейли түрге қазіргі екі атаулы атын берген мақала жариялады.

Этимология

Агат туысының атауы көне грек тіліндегі ἀγαθίς сөзінен келген, мағынасы – "жіп допшасы", бұл әйелді шұжықтардың (тұқымдық шұжықтардың) сыртқы түріне сілтеме жасайды. Түрлік есім латын тіліндегі rōbustus сөзінен туындаған, ол "күшті, мықты" дегенді білдіреді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Agathis robusta үш ерекше жерде кездеседі: Оңтүстік Квинслендтегі оңтүстік популяциясы Гимпи, Мэриборо және К’гари (Фрейзер аралы) аймақтарында; тағы бір популяция Солтүстік-Шығыс Квинслендте Ингемнен Куктаунға дейінгі аймақтарда, Атертон таулы үстіртісін қоса алғанда; және үшіншісі Жаңа Гвинеяда. Солтүстік Квинсленд популяциясы бұрын Agathis palmerstonii деп танылған, бірақ қазір оңтүстік топтамасымен синоним деп есептеледі. Бұл түр жаңбырлы ормандарда әртүрлі типтегі жақсы дренаждалған топырақта, белгілі бір биіктікте және белгілі бір жауын-шашын мөлшерінде өседі.

Экология

Квинсленд кауриінің шишалары күкіртті тажды какадулар (Cacatua galerita) жейді.

Қорғау

Агатсис робуста Квинслендтің Қоршаған орта және ғылым департаменті мен IUCN-нің ең аз қызығушылық тудыратын түрлер тізіміне енгізілген. Дегенмен, IUCN бағалауында «Папуа-Жаңа Гвинеядағы түрі зардап шегуге жақын» деп бағаланғаны айтылады, себебі ағаш кесу іс-шаралары, болғанмен шектеулі, жалғасуда.

Зиянкестер мен аурулар

Квинсленд каурисін бірнеше көбелек түрлері тіршілік ету ортасы ретінде пайдаланады, оның ішінде Agathiphaga queenslandensis, Heteropsyche poecilochroma, Leipoxais rufobrunnea, Darna nararia, Orgyia australis, Achaea janata және Lexias dirtea түрлері бар.

Қолданылуы

Бұл ағаштан жоғары сапалы ағаш шығады, ол шкаф жасау, ағаш бұйымдарын құрастыру, қаңқа жасау және фанера сияқты түрлі мақсаттарда қолданылды. Осының салдарынан 19-ғасырдың ортасынан бастап қарқынды ағаш кесу жүргізілді, нәтижесінде бұрын кең таралған осы ағаштардың үлкен тоғайлары қазір жойылды, бірақ көптеген жеке ағаштар әлі де кездеседі. Солтүстік Квинслендте ағаш кесу 1987 жылы Квинслендтің ылғалды тропиктері ЮНЕСКО мұрасы аймағы құрылғанға дейін жалғасты. 20-ғасырдың бірінші жартысында солтүстік және оңтүстік Квинслендте мемлекеттік каури плантациялары құрылды, олардың табысы әртүрлі болды; алайда, қазіргі күні плантациялық кауридің қалдығы аз ғана.