Кіріспе

Американдық сценарист, кино продюсері және режиссер (1908–1992)

Филип Айвс Данн (11 ақпан 1908 – 2 маусым 1992) – 1932 жылдан 1965 жылға дейін жемісті еңбек еткен американдық сценарист, кинорежиссер және продюсер. Ол өзінің мансабының көп бөлігін 20th Century Fox студиясында өткізді. Данн көбінесе басқа туындылардан бейімделген, жоғары бағаланған романтикалық және тарихи драмаларды жасады. Ол Screen Writers Guild ұйымын ұйымдастырушылардың бірі болды және 1940-1950 жылдардағы "Голливудтың қара тізімі" кезеңінде белсенді саяси ұстаным танытты. Ол "Жасыл аңғар" (1941), "Адам және Миссис Мьюр" (1947), "Кебіш" (1953) және "Агония мен екстаз" (1965) фильмдерімен ең көп танылды. Данн екі рет "Оскар" сыйлығына ұсынылды: "Жасыл аңғар" (1941) және "Давид пен Батшеба" (1951) фильмдері үшін. Сонымен қатар, ол 1965 жылы Ирвинг Стоунның "Агония мен екстаз" романының экрандық нұсқасы үшін "Алтын глобус" номинациясын алды, және Америка жазушылар гильдиясынан (WGA) бірнеше марапаттарға ие болды, оның ішінде сценарий жазудағы жетістіктері үшін Лорел сыйлығын алды. Кэрол Рид, Джон Форд, Жак Турнеур, Элия Казан, Отто Премингер, Джозеф Л. Манкивич және Майкл Куртиз сияқты көптеген белгілі режиссерлер Даннның сценарийлерімен жұмыс істеді.

Ерте өмір

Дунн Нью-Йорк қаласында дүниеге келді, Чикагодағы бағанашы және юморист Финли Питер Дунн мен Маргарет Айвз Эбботтың ұлы. Ол Рим католигі болғанымен, Миддлсекс мектебінде (1920–1925) және Гарвард университетінде (1925–1929) оқыды. Бітірген соң денсаулығын жақсарту және жұмыс іздеу үшін Голливудқа пойызбен жол тартты. Сол кездегі оқырмандардың арасында Леонард Шпигельғасс та болды. Кейін Дунн былай деп еске алды:
«Бізге тек ең нашар нұсқалар ғана түсті; барлық жақсы кітаптар мен пьесалар Нью-Йорк оқырмандары бөлімінен өтті. Бізге жұмыссыз сценарийшілердің өкінішті түпнұсқалары келді. Мен оларды қалай жақсартуға болатынын көріп тұрдым. Мен синопсис жазып, оны жақсартатын едім. Мен бұған төтеп бере алмадым. Ол жігіттің байқамаған нәрсесі анық болды. Ал әңгімені синопсис жазу арқылы үйренсеңіз, оны құруды да үйренесіз. Сонымен қатар, мен сол кезде қысқа әңгімелер жазып жүрдім, сондықтан бәрі біріне келіп қосылды». 1931 жылы Дунн шығындарды қысқарту шарасы ретінде студияда бір жылдан аспаған уақыттан кейін Fox компаниясынан босатылды. Ол қысқа мерзімге MGM компаниясымен келісімшарт жасасып, олар үшін комедия жазды, бірақ жұмысына риза болмады және алғашқы нұсқасын тапсырғаннан кейін отставкаға кетті. Бұл сценарий кейіннен «Студенттік тур» (1934) фильмі түрінде экранға шықты, Дунн оны ешқашан көрген жоқ. Дунн «Мен және менің қызым» (1932) фильмінде де авторлық құқығы көрсетілмеген күйде жұмыс істеді.

Карьералық дамуы

Даннның мансабындағы алғашқы маңызды сценарийі Эдвард Смоллдың продюсерлік еткен "Монте-Кристо графы" (1934) болды. Романды режиссер Роуленд В. Ли мен Дэн Тотерох сценарийге айналдырғаннан кейін Дунн жобаға тартылды, ол сценарийді сахналарға жетілдіруге және диалог жазуға көмектесті. Кейін Дунн Лиді өзіне маңызды ұстаз ретінде бағалады. Смолл Дуннды "The Melody Lingers On" (1935) сценарийінде де жұмыс істеуге шақырды. Ол сонымен қатар "Қасқырдың ұлы: Бенджамин Блейктің тарихы" (1942) фильмінің сценарийін де жазды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылдан 1945 жылға дейін Дунн АҚШ Соғыс ақпарат басқармасының Шетелдегі бөлімінің Мотография бюросының өндіріс жетекшісі болды. Ол "Францияға салют" (1943) сияқты фильмдерді жазды.

Соғыстан кейінгі мансап

Дунн соғыстан кейін Fox студиясына оралды және тез арада студияның жетекші жазушыларының бірі ретінде қайтадан танымал болды, оның еңбектерінің ішінде "Кейінгі Джордж Апли" (1947) және "Аққу мен Мьюр ханым" (1947) фильмдері бар. Ол Ринг Ларднер кішімен бірлесіп "Forever Amber" (1947) және "Қашқындар" (1948) пен "Ирландиялықтардың бақыты" (1948) сценарийларын жазды. Ол Дадли Николстың "Пинки" (1949) фильміне арналған сценарийін өңдеді. Дунн Киелі кітаптағы оқиғаға негізделген, бірақ өзінің екінші "түпнұсқасы" деп есептеген "Дэвид пен Батшеба" (1951) фильмімен көрермендерге тамаша туынды ұсынды. Бұл фильм үлкен сәттілікке ие болды. Занук Даннды "Шеба патшайымы" фильміне тартып алды, бірақ ол ешқашан түсірілмеді. Ол сондай-ақ "Индияның Аннасы" (1951) және "Лидия Бейли" (1952) фильмдеріне де сценарий жазды.

Өндіруші

Дунн "Гаучоның жолы" (1952) фильмінің продюсері болды, сценарийін де өзі жазды. Жазушы ретінде ол "Көмелек" (1953) фильмінде жұмыс істеді, ол CinemaScope форматындағы тұңғыш фильм және үлкен табысқа ие болды. Дунн "Дэвид пен Батшеба" романын жазуды ұнатқан, бірақ "Көмелек" фильмі бойынша жұмысты "Занукқа көмектесу үшін" ғана жасағанын айтты, ол үшін "қиындыққа толы жұмыс" болды. Ол "Изебельдің тарихы" фильміне тартылуы жарияланды, бірақ фильм түсірілмеді. Дунн "Көмелек" фильмінің жалғасын – "Димитрий және гладиаторлар" (1954) фильмін жазды, бұл оның үшінші түпнұсқа туындысы болды және ол да сәтті аяқталды. Дегенмен, Дунн жазған тағы бір жоба (Кейси Робинсонның нұсқасы бойынша) – "Мысырлық" (1954) фильмі кассада сәтсіз болды. Дунн бұл фильмде ресми емес продюсер ретінде қатысқанын мәлімдеді. Кейін Дунн: "Мен режиссерлікке кеш кірістім, және сөзсіз, қате уақытта. Twentieth Century Fox студиясы құлдырап жатты, жүйе бұзылды. Кеме уақытынан озды" деді. Дунн "Помпей басынан көрініс" (1955) фильмінің сценарийін жазып, өндіріске алып, режиссерлік етті. Ол "Хильда Крейн" (1956) фильмінің сценарийін жазып, режиссерлік етті. Оны Герберт Суоп өндірді, ол сондай-ақ Дунн жазып, режиссерлік еткен "Үш батыл адам" (1957) фильмін де өндірді. Дунн соғыс уақытындағы драма "In Love and War" (1958) фильмінің режиссері және сценарийшісі болды, онда студияның көптеген жас актері ойнады. Сценарийді Эдвард Анхальт жазды, ал продюсері Джерри Уолд болды. Дунн продюсер Чарльз Брэкет үшін екі фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік етті: Гари Купермен бірге "Ten North Frederick" (1958) және "Blue Denim" (1959).

Кейінгі фильмдері

1961 жылы ол Клиффорд Одетстің сценарийі бойынша және Уолдтың продюсерлігімен Эльвис Преслидің қатысуымен "Wild in the Country" фильмін түсірді. 1962 жылы ол Жан де Хартогтың "Инспектор" романы негізінде Стивен Бойд пен Долорес Хартпен бірге "Лиза" фильмін түсірді, ол "Алтын глобус" сыйлығының "Драма" номинациясына ие болды. Бұл сценарийді Дунн жазған жоқ. Ирвинг Стоунның романына негізделгенімен, Дунн кейіннен оны өзінің түпнұсқа туындысы деп санады. "Мен оны Сикстин капелласындағы Квирт пен Флаг деп атаған едім", - деді ол кейін. Ол 1966 жылы Universal студиясында "Blindfold" фильмінің сценарийін жазып, режиссерлік жасады. Бұл оның соңғы көркем фильмі болды. Ол Энтони Хексталл Смиттің "The Consort" романын бейімдеу жұмыстарын жүргізіп жатқандығы хабарланды, бірақ ол ешқашан іске аспады. 1992 жылы Майкл Манн режиссерлік еткен және Дэниел Дэй-Льюис бас рөлде ойнаған "Соңғы мохикан" фильмі Фенимор Купердің романының 1936 жылы Дунн жазған сценарийіне негізделген.

Басқа жазу

Сценарий жазудан басқа, Дунн синдикаттық газет мақалаларын жазды және «The New Yorker» мен «The Atlantic Monthly» журналдарына материалдар жариялады. Ол Адлай Стивенсон сияқты түрлі демократ саясаткерлерге сөздер дайындады. Сонымен қатар, ол әкесінің юморын негізге алған «Мистер Дулидің Америкасы» (1976) және «Саясат» (1980) атты екі пьеса жазды. Оның кітаптарының ішінде «Мистер Дули Еске алады» (1963) және «Екі рет алыңыз: Кино және саясаттағы өмір» (1980) бар. Оның әңгімелері «Нью-Йорккер» журналында, ал мақалалары «Тайм», «Лос-Анджелес Таймс» және «Гарвард Ривью» басылымдарында тұрақты түрде жарияланды.

Марапаттар

Ол Лорел (1962) және Валентин Дэвис (1974) сыйлықтарының иегері болды. Өлер алдындағы аптада ол Жазушылар гильдиясының өмір бойына жетістіктері үшін марапатталды. Жазушы және режиссер ретінде Данн жиі олармен жұмыс істеді, олар бұрын, қазір немесе болашақта қара тізімге енгендердің қатарында болды, соның ішінде Ринг Ларднер кіші, Клиффорд Одец, Альберт Мальц және Марша Хант. Сонымен қатар, Данн Конгресске наразылық білдіргені үшін сотталған Дальтон Трамбоның куәгері болды. "Көмекей" (1953) фильмінің бастапқы титрлерінде сценарийді жазушы ретінде Даннның есімі ғана көрсетілген, бірақ шындығында Голливудтың он мүшесінің бірі Альберт Мальц үлкен үлес қосса. 1997 жылы WGA жұмыс істеген фильмдерінен аты шығарылған қара тізімдегі жазушыларға толық авторлық құқықты қайтару үшін шаралар қабылдады. 1997 жылдың 2 сәуіріндегі WGA-ның «Қара тізімдегі жазушылар авторлық құқық алады» атты баспасөз хабарламасынан төмендегі мәлімет алынды: «Көмекей» фильмі бойынша Мальцтың ортақ авторлық құқыққа ие екенін көрсететін мол мәліметтер жиналды. Сонымен қатар, Филип Данн өзінің жалғыз автор ретінде көрсетілгеніне лайық емес деп ойлады, бірақ жобада қара тізімдегі жазушының жұмыс істегенін көп жылдардан кейін ғана білді. Филиптің жесірі Аманда Данн, Филип Мальцпен авторлық құқықты бөлісуге қуанышпен келісер еді деп растады. Даннның саяси көзқарасы либералдық және реформаторлық болды, бірақ ол коммунизмге де қарсы тұрды. Оның Бірінші түзету комитетіндегі қатысуын Конституциялық сөз бостандығын, оны Данн өкіметтік құрылымның (ХУАК) өз құқықтарын иемденуге тырысатынына қарсы қолдауы ретінде қарастыруға болады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде ол «Экран жазушылар гильдиясының» мүшелерімен қақтығысқа түсті, оларды «Сталиншіл» коммунистер деп санады. Даннның коммунизмге қарсы көзқарасы қара тізім кезеңінде Голливудтың ірі өндірістерінде сценарий жазушы ретінде үздіксіз жұмыс істегенімен расталды, тіпті ол ХУАК-ты қатты сынағанына қарамастан.

Жеке өмір

Дун 1939 жылғы 13 шілдеде бұрынғы Аманда Даффқа (1914–2006) үйленді. Олардың үш баласы болды.

Дәйексөздер

Бұл қауіпті әрі тұрақсыз кәсіпте өткен жылдарымда мен ешқашан да тік жардың үстімен ұйықтап келе жатқанымды сезбедім. Сценаристтер арасындағы кәсіби өлім көрсеткішінің өте жоғары екенін елемедім. Бұл батылдық, мақтандылық немесе беймәлімдік емес, меніңше, менің қанымдағы ашулы Хорацио Алгердің әсері еді. Егер басынан бастасам, қорқыныштан өліп кетер едім. "Қаланың түкпіл-түкпілінде еңбекқор коммунистердің ықпалы либералдарға басым болды". "Бұл Голливудтың алтын ғасыры екенін білгенде, одан да көбірек қуанған болар едім".