Роберт Болт: драматург және сценарийші өмірі мен шығармалары
Robert Bolt
Роберт Болт (1924-1995) – ағылшын драматургі, «Лоуренс Арабиялық», «Доктор Живаго» сценарийлерінің авторы, екі мәрте «Оскар» жүлдесінің иегері. Тарихшы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын драматургі (1924–1995)
English playwright (1924–1995)
Роберт Окстон Болт (15 тамыз 1924 – 20 ақпан 1995) – ағылшын драматургі және екі мәрте «Оскар» сыйлығын жеңіп алған сценарист. Ол «Арабияның Лоренсі», «Дәрігер Живаго» және «Барлық маусымға арналған адам» фильмдерінің сценарийлерін жазумен танымал. Соңғы екеуі оған «Ең үздік бейімделген сценарий» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын әкелді.
Robert Oxton Bolt (15 August 1924 – 20 February 1995) was an English playwright and a two time Oscar winning screenwriter, known for writing the screenplays for Lawrence of Arabia, Doctor Zhivago, and A Man for All Seasons, the latter two of which won him the Academy Award for Best Adapted Screenplay.
Мансап
Ол Сале, Чешир қаласында методист ата-анасының отбасында дүниеге келді; әкесі шағын жиһаз дүкенінің иесі болған. Манчестер грамматикалық мектебінде Сэр Томас Морға деген құштарлығы алғаш рет оянды. Он алты жасында мектепті бітіргеннен кейін ол сақтандыру кеңсесінде жұмыс істеді, бірақ оны ұнатпады; бес апта бойы кешкі уақытта оқығаннан кейін үш А деңгейін тапсырып, Манчестер университетіне түсті, одан бір жыл өткен соң 1943-1946 жылдары соғыс уақытында әскери қызметке қатысты, бастапқыда RAF-та ұшқыш офицеріне үміткер ретінде (әуе ауруы оқуды жалғастыруға мүмкіндік бермеді). Содан кейін ол 1947 жылға дейін Батыс Африкада армия офицері болып қызмет етті, одан кейін Манчестер университетіне оралып, үш жыл бойы тарих мамандығы бойынша дипломдық жұмысын аяқтады. Осыдан кейін ол Эксетер университетінен оқытушылық диплом алды. Ол көп жылдар бойы Миллфилд мектебінде ағылшын және тарих пәндерін оқытты және 1958 жылы Лондонда Селия Джонсон мен Ральф Ричардсон қатысқан "Гүлдеген вишня" пьесасы сахналанғанда ғана 33 жасында толық уақытты жазушы болды. Ол алғаш рет өзінің түпнұсқа пьесасы – Сэр Томас Мордың король Генрих VIII-мен араздасуын бейнелейтін "Барлық маусымға арналған адам" пьесасы үшін танылды. Бұл пьеса сахнада да, кинода да жүлделер жеңіп алды, бірақ кейіннен оның көптеген жазбалары фильмдер немесе теледидар үшін сценарийлер болды. Болттың шығармалары көбінесе кейіпкерлерін үстем қоғаммен қақтығысқа түсіретін драмалық туындылар болды. Ол бұл тақырыпты алғаш рет "Барлық маусымға арналған адам" пьесасында көтеріп, мақтауға ие болды, бірақ оны "Лоуренс Арабиялық" (1962) фильміне жазған экзистенциалдық сценарийінде одан әрі дамытты. "Лоуренсте" ол бұрынғылардың ешқайсысының сәтті болмаған тәжірибесінен өзгеше, Т.Э.Лоуренстің "Даналықтың жеті тірегі" кітабын ақылға қонымды сценарийге айналдырып, кітапты автордың өзінің жеке басын іздеуге айналдырды, Лоуренсті ағылшын және араб қоғамдарында өз орнын таба алмаған адам ретінде көрсетті. Осы кезде Болт өзі заңға қайшы әрекет етті және "100 комитетінің" мүшесі ретінде ядролық қаруды таратуға қарсы наразылық білдіргені үшін тұтқындалып, түрмеге қамалды. Ол "міндеттеме беруден" (яғни, мұндай әрекеттерді қайтадан жасамауы туралы мәлімдемеге қол қоюдан) бас тартты және осы себепті бір айға түрмеге кесілді. "Лоуренс" фильмінің продюсері Сэм Шпигель оны екі аптадан кейін қол қоюға көндірді. Болт кейіннен өз әрекеттеріне өкінді және фильм аяқталғаннан кейін Шпигельмен қайтадан сөйлеспеді. Кейін "Доктор Живаго" романында Болт Борис Пастернак романына өзіне тән повестволық стиль мен диалогтарды – адамгершілікке толы, қысқа және мағыналы – енгізді. "Баунти" фильмі Болттың инсульттан кейінгі алғашқы жобасы болды, ол оның қозғалысына ғана емес, сөйлеуіне де әсер етті. Онда Флетчер Кристиан қоғаммен қарым-қатынасы шиеленіскен және өз жеке басын жоғалтқан "Лоуренс" рөлін ойнайды. "Миссия" фильмі Болттың соңғы кино жобасы болды және ол оның тақырыптық алаңдаушылықтарын тағы да көрсетті, бұл жолы Оңтүстік Америкадағы 18 ғасыр иезуиттері туралы. Болттың соңғы сценарийі "Саяси жануар" болды, кейіннен Рональд Рейганға жасалған қастандық және оның баспасөз хатшысы Джеймс Брэдидің осы оқиғада салдарынан айығу үшін күресі туралы "Ескертпесіз: Джеймс Брэди тарихы" (1991) телефильміне айналдырылды. Болт бастапқыда фильмді түсіруге құлықсыз болды, бірақ Брэдимен кездескеннен кейін ол Брэдидің бас жарақатымен күресуіне қатыса алатынын сезінді, және оның инсульттан айыққан көптеген тәжірибелері сценарийге енді.
He was born in Sale, Cheshire, to Methodist parents; his father owned a small furniture shop. At Manchester Grammar School his affinity for Sir Thomas More first developed. After leaving school aged sixteen, he worked in an insurance office, which he disliked; after studying in the evening for five weeks he passed three A levels and went on to attend the University of Manchester, from which, after a year, he undertook wartime service, initially as a pilot officer candidate in the RAF (air sickness preventing him from continuing past training) from 1943 to 1946. He then served as an Army officer in West Africa until 1947, when he returned to the University of Manchester and spent three years completing his honours degree in history. Following this, he took a teaching diploma from the University of Exeter. For many years he taught English and history at Millfield School and only became a full time writer at the age of 33 when his play The Flowering Cherry was staged in London in 1958, with Celia Johnson and Ralph Richardson. He first earned notice for his original play A Man for All Seasons – a depiction of Sir Thomas More's clash with King Henry VIII over his divorce from Catherine of Aragon – which won awards on the stage and in its film version, though subsequently most of his writing was screenplays for films or television. Bolt's writing included primarily dramatic works that placed their protagonists in tension with the prevailing society. He won praise for A Man for All Seasons, his first iteration of this theme, but he developed it in his existential script for Lawrence of Arabia (1962). In Lawrence, he succeeded where several before him had failed at turning T. E. Lawrence's Seven Pillars of Wisdom into a cogent screenplay by transforming the entire book into a search for the identity of its author, presenting Lawrence as a misfit both in English and Arab society. It was at this time that Bolt himself fell foul of the law, and as part of the Committee of 100 he was arrested and imprisoned for protesting against nuclear proliferation. He refused to be "bound over" (i. e., to sign a declaration that he would not engage in such activities again) and was sentenced to one month in prison because of this. Sam Spiegel, the producer of Lawrence, persuaded Bolt to sign after he had served only two weeks. Bolt later regretted his actions and did not speak to Spiegel again after the film was completed. Later in Doctor Zhivago, Bolt invested Boris Pasternak's novel with his own characteristic sense of narrative and dialogue – human, short and telling. The Bounty was Bolt's first project after a stroke, which affected not only his movement but also his speech. In it, Fletcher Christian takes the "Lawrence" role of a man in tension with his society who in the process loses touch with his own identity. The Mission was Bolt's final film project, and it once again represented his thematic preoccupations, this time with 18th century Jesuits in South America. Bolt's final produced script was Political Animal, later made into the TV movie Without Warning: The James Brady Story (1991), about the attempted assassination of Ronald Reagan and the struggles of his press secretary James Brady to recover from a near fatal gunshot injury he received in the process. Bolt was initially reluctant to make the film, but after meeting Brady he felt he could relate to Brady's struggles with a head injury, and many of his own experiences recovering from his stroke found their way into the script.
Жеке өмір
Болт төрт рет үйленген, екі рет британдық актриса Сара Майлзбен. Оның бірінші әйелі Селия Энн "Джо" Робертс болды, одан үш баласы болды: Салли (1982 жылы қайтыс болды), Бен және Джоанна. Олар 1963 жылы ажырасты. Ол 1967 жылдан 1976 жылға дейін Майлзбен үйленген; Болттың Майлзбен төртінші баласы Томас дүниеге келді. 1980-жылдардың басында ол актриса Энн Квинсбериге (Дэвид Дугластың бұрынғы әйелі, Квинсберидің 12-ші маркизі) үйленді, бірақ 1988 жылы Сара Майлзбен қайтадан үйленді және 1995 жылы қайтыс болғанға дейін оның жанында болды. Соғыстан кейін Болт Ұлыбритания Коммунистік партиясына қосылды, бірақ 1960-жылдардың соңында Чехословакияға кеңес әскерлерінің кіргенінен кейін партиядан шығып кетті.
Bolt was married four times, twice to British actress Sarah Miles. His first wife was Celia Ann "Jo" Roberts, by whom he had three children: Sally (died 1982), Ben, and Joanna. They divorced in 1963. He was married to Miles from 1967 until 1976; Bolt had his fourth child, Thomas, with Miles. In the early 1980s, he had a third marriage, to the actress Ann Queensberry (former wife of David Douglas, 12th Marquess of Queensberry), before remarrying Sarah Miles in 1988, with whom he remained until his death in 1995. After the war, Bolt joined the Communist Party of Great Britain, but he left it in the late 1960s after the Soviet invasion of Czechoslovakia.
Өлім
Болт 1979 жылы жүрек талмасы мен инсульттан зардап шегіп, денесі салданудан қалды. Ұзаққа созылған аурудан кейін 1995 жылы 70 жасында Англияның Гэмпшир округіндегі Петерсфилд қаласында қайтыс болды.
Bolt suffered a heart attack and a stroke that left him paralysed in 1979. He died aged 70 in 1995, in Petersfield, Hampshire, England, following a long illness.
Құрметтер
Роберт Болт 1972 жылы Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды.
Robert Bolt was appointed a Commander of the Order of the British Empire (CBE) in 1972.
Пьесалары
Болт 1950 жылдары BBC радиосына бірнеше пьеса жазды, сондай-ақ бірнеше шығарылмаған пьесалар жазды. Оның радиодағы алғашқы пьесаларының көбі балалар үшін жазылған, азайыны ғана сахнаға қойылды. "Шараптың соңғы тамшысы" (1955) – Болттың сүйікті саяси тақырыбы, ядролық армагеддонның басталуына ағылшын халқының реакциясын көрсететін пьеса. Болт осы радио пьесасын сахнаға бейімдеуге тырысты. Бірақ, пьеса қойылмады немесе бірнеше рет қойылғаннан кейін тоқтатылды. "Шараптың соңғы тамшысы" кейіннен жарық көрген де, қойылған да емес. Алғаш рет 1955 жылдың наурыз айының соңында немесе сәуір айының басында BBC үшінші бағдарламасында көрсетілді. "Гүлдейтін шие" (1958) – өміріне қанағаттанбаған, сақтандыру агенті болып жұмыс істейтін орта жастағы ер адамның, шие ағашын сатып алу арманына құмарланып, шындықтан қашуын көрсетеді. Оның тұрақсыз мінез-құлқы отбасы мен достарын алшақтатады және қаржылық қиындыққа ұшыратады. Пьеса Ральф Ричардсон мен Селия Джонсонның (кейін Венди Хиллер) қатысуымен Вест-Эндте сәтті қойылды, бірақ сыншылар пікірлері әртүрлі болды. Көптеген сыншылар оның Артур Миллердің "Сатушының өліміне" тым ұқсас екенін айтты, ал Бродвейде Хиллер мен Эрик Портман қатысуымен қысқа да сәтсіз қойылым болды. "Жолбарыс пен жылқы" (1960) – Болттың пьесаларында жеке тұлға, қоғам, билік және саясат тақырыптарын дамыта бастауымен ерекшеленеді. Пьесада беделді университеттің вице-канцлері лауазымына үміткер аға профессор Джон Диннің сайлауы, қызының махаббаты, саяси петиция және әйелінің денсаулығының нашарлауы салдарынан бұзылады. Пьесада Майкл және Ванесса Редгрейвтер, сондай-ақ Фрит Банбери режиссерлік етті. "Барлық маусымға арналған адам" (1960) – сэр Томас Мордың Генрих VIII-мен, оның католик шіркеуінен айырылуына байланысты қақтығысын көрсетеді. 1954 жылы Болт жазған радио пьесасының негізінде жазылған, ол Болттың ең үздік туындысы саналады және сөзсіз, ең табыстысы. BBC өндірісі туралы 1954 жылдың 5 тамызындағы Listener журналында мақала жарияланды. Пьесада жеке тұлға мен қоғам, сондай-ақ сыбайласқан билік тақырыбы толыққанды дамытылған. Кейінгі туындыларында жиі кездесетін Брехтиандық элементтер алғаш рет "Жай адам" кейіпкері арқылы көрінеді, ол әртүрлі екіншілік кейіпкерлердің рөлінде оқиғаны баяндайды және оған қатысады. Бастапқы қойылымда Пол Скофилд Томас Мор рөлінде, Кит Бакстер Генрих VIII рөлінде, Джордж Роуз – Жай адам рөлінде, Лео МакКерн Вест-Энд қойылымында Жай адам рөлінде, ал Томас Кромвелл Бродвей қойылымында (Лондонда Эндрю Кир бастаған, кейін Томас Гомес алған) және Альберт Деккер Норфолк герцогы рөлінде ойнады. Пьеса Атлантиканың екі жағында да үлкен сынға ұшырады және коммерциялық сәттілікке жетті, бірнеше рет қайта қойылды және 1966 жылы бірдей мақтанышқа ие болған фильмге айналды. "Vivat! Vivat Regina!" (1971) – "Барлық маусымға арналған адамнан" кейінгі Болттың ең сәтті туындысы, Шотландия королевасы Мэри мен Англия королевасы Елизаветаның билік ету кезеңдерінің тарихи суреті, екі әйел билеушінің тұлғаларын және билік ету кезеңдерін салыстырып, қарама-қарсы қояды. Бродвейде бірнеше ай бойы сәтті қойылды және бірнеше Тони сыйлығына ие болды. Бастапқы актерлік құрамында Айлин Аткинс Елизавета рөлінде, ал Болттың әйелі Сара Майлз Мэри рөлінде ойнады. Пьеса бірнеше рет қайта қойылды, ең бастысы 1985 жылы Бродвейден тыс қойылымда Джеральдин Пейдж Елизавета рөлінде ойнады. "Революция күйі" (1977) – 1917 жылғы Ресей революциясының терең саяси бейнесі, Владимир Ленинге "қорқынышты идеямен толы ұлы адам" ретінде, Леон Троцкий мен Иосиф Сталиннің оның билігі үшін күресіне назар аударады. Оқиға Лениннің білім министрі Луначарскийдің көзқарасынан баяндалады. Бастапқы актерлік құрамында Майкл Брайант Ленин рөлінде, Теренс Ригби Сталин рөлінде, Брайан Блессид Максим Горький рөлінде және Майкл Китчен Троцкий рөлінде ойнады. Пьеса мұқият зерттелгеніне қарамастан, сыншылар пікірлері әртүрлі болды. Болт өзі де пьесаны өзі ойлағандай жақсы жазбағанын сезінді.
Bolt wrote several plays for BBC Radio in the 1950s, as well as several unproduced plays. Many of his early radio plays were for children, with few adapted for the stage. The Last of the Wine (1955) – A play showcasing the reactions of ordinary Englishmen to the advent of nuclear armageddon, one of Bolt's pet political issues. One of Bolt's radio plays which Bolt tried to adapt to the stage. However, the play was either never performed or performed a few times and then cancelled. Wine has never been published or performed since. First broadcast late March or early April 1955 on the BBC Third Programme. Flowering Cherry (1958) – concerns a middle aged man, an insurance salesman dissatisfied with his life who retreats into his fantasies of owning a cherry orchard. His erratic behaviour alienates family and friends and threatens his financial ruin. Ran on the West End starring Ralph Richardson and Celia Johnson (succeeded by Wendy Hiller) to success but mixed reviews. Many critics felt it too closely resembled Arthur Miller's Death of a Salesman, and had a brief but unsuccessful run on Broadway starring Hiller and Eric Portman. The Tiger and the Horse (1960) – is the first of Bolt's plays to develop his themes of individualism, society, authority, and politics. It concerns an ageing college professor, John Dean, who is running for Vice Chancellor of a prestigious university, but finds his election undermined by his daughter's love affair, a political petition, and his wife's deteriorating mental state. The play starred Michael and Vanessa Redgrave, among others, and was directed by Frith Banbury. A Man for All Seasons (1960) – involves Sir Thomas More's conflict with Henry VIII over the latter's break with the Catholic Church. Adapted from a radio play Bolt had written in 1954, it is generally regarded as Bolt's finest work – and certainly his most successful. The BBC production was reviewed in the Listener on 5 August 1954. The play develops in full his themes of individuality versus society and authority as corrupt. The strain of Brechtianism which would pervade many of his later works is first present here, in the character of the 'Common Man', who both narrates and takes part in the action as various minor characters. The original run starred Paul Scofield as Thomas More, as well as Keith Baxter as Henry VIII, George Rose as the Common Man, Leo McKern as the Common Man in the West End production and Thomas Cromwell in the Broadway show (a role originated in London by Andrew Keir and later taken over by Thomas Gomez), and Albert Dekker as the Duke of Norfolk. It was a huge critical and commercial success on both sides of the Atlantic, has had several revivals, and was made into an equally acclaimed film in 1966. Vivat! Vivat Regina! (1971) – Bolt's most successful show after A Man for All Seasons, a historical account of the reigns of Mary, Queen of Scots, and Elizabeth I of England, comparing and contrasting the personalities and reigns of the two female rulers. Highly successful, it ran for several months on Broadway, earning several Tony nominations. The original cast included Eileen Atkins as Elizabeth and Bolt's wife Sarah Miles as Mary. The play has experienced several revivals, most notably a 1985 Off Broadway production starring Geraldine Page as Elizabeth. State of Revolution (1977) – An in depth political depiction of the Russian Revolution of 1917, focusing on Vladimir Lenin as "a great man possessed by a terrible idea", and the struggles of Leon Trotsky and Joseph Stalin to gain power under him. It is told from the point of view of Lunacharsky, Lenin's Minister of Education. The original cast included Michael Bryant as Lenin, Terence Rigby as Stalin, Brian Blessed as Maxim Gorky and Michael Kitchen as Trotsky. Though meticulously researched, the play received mixed reviews. Bolt himself felt that he had not written the play as well as he might have done.