Кіріспе

Американдық сценарист (1915–2000)

Ринггольд Уилмер Ларднер кіші (19 тамыз 1915 – 31 қазан 2000) – американдық сценарист. "Голливуд ондығының" мүшесі болған ол, 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдары АҚШ Конгресінің әрекеттерін зерттеу комитеті (HUAC) алдында "жаулысқан" куәгер ретінде сөйлегеннен кейін Голливуд киностудияларының қара тізіміне енгізілді. Нәтижесінде Ларднер Конгрестің беделін түсіруде айыпталды.

Ерте өмір

Чикаго қаласында туған ол Эллис (Аббот) пен журналист және юморист Ринг Ларднердің ұлы, сондай-ақ Джеймс, Джон және Дэвид Ларднердің бауыры болды. Ол Массачусетс штатының Андовер қаласындағы Филлипс академиясында және Принстон университетінде білім алды. Екінші курста ол Мәскеу университетінің Англо-американ институтына қабылданды. Ларднер Нью-Йоркке қайтып келді және 1935 жылы Дэвид О. Селзниктің жаңа кинокомпаниясында жарнама директоры болып жұмысқа тұрудан бұрын Daily Mirror газетінде қысқа мерзім жұмыс істеді. Ларднер 1937 жылы АҚШ Коммунистік партиясына қосылды.

Мансап

Ларднер Голливудқа көшіп, өзінің материалдарын жазуға кіріспес бұрын жарнамашы және сценарийді түзетуші болып жұмыс істеді. Оның жұмыстарының ішінде "Жыл әйелі" (1942) фильмі бар, ол оған және Майкл Канинге "Ең үздік түпнұсқа сценарий" үшін "Оскар" сыйлығын әкелді. Ларднер сондай-ақ "Лора" (1944), "Адамзаттың бауырластығы" (1946), "Мәңгілік Эмбер" (1947) және "М*А*С*Х" (1970) фильмдерінің сценарийлерінде жұмыс істеді. Соңғысы үшін ол "Басқа материал негізінде жазылған ең үздік сценарий" номинациясы бойынша тағы бір "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. Ларднер солшыл көзқарастарды ұстанып, 1930 жылдары Испания азамат соғысы кезінде республикалықтарға қаржы жинауға көмектесті. Ол сонымен қатар антифашистік демонстрацияларды ұйымдастыруға қатысты. Оның інісі Джеймс Ларднер Абрахам Линкольн бригадасының құрамында болды және 1938 жылы Испанияда шайқаста қаза тапты. Оның саяси белсенділігі киностудия иелерін наразылыққа түсіргенімен, ол жұмысын жалғастырды және 1947 жылы 20th Century Fox компаниясымен аптасына 2000 долларлық (қазіргі шақта аптасына шамамен ... долларға тең) келісімшартқа отырғанда Голливудтағы ең көп жалақы алатын сценарийшілердің біріне айналды.

Қара тізімге енгізу

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америкалық антикоммунистік қызмет комитеті (HUAC) Голливуд киноиндустриясын тергеуді бастады. 1947 жылдың қыркүйегінде HUAC Голливудта жұмыс істейтін 41 адаммен сұхбат жүргізді. Бұл адамдар өз еріктерімен келіп, «достық куәгерлер» деп аталды. Олар куәліктері барысында коммунизмге көзқарасы жақын деп айыптаған бірнеше адамның есімдерін атады. Ларднер 1947 жылдың 30 қазанында HUAC алдына келді, бірақ Альва Бесси, Герберт Биберман, Альберт Мальц, Адриан Скотт, Далтон Трумбо, Лестер Коул, Эдвард Дмитрик, Сэмюэл Орниц және Джон Говард Лоусон сияқты ол да кез келген сұраққа жауап беруден бас тартты. «Голливуд ондығы» деп белгілі болған олар, АҚШ Конституциясының бірінші түзетуі оларға мұны жасауға құқық береді деп мәлімдеді. HUAC және соттар олармен келіспеді, нәтижесінде барлығы Конгрестің беделін түсіруде айыпты деп танылды. Ларднер 12 айға Денберидегі Федералдық түзету мекемесіне қамауға жіберілді және 1000 доллар айыппұл төледі. Ол 1947 жылдың 28 қазанында Fox компаниясынан босатылған болатын. Голливуд студияларының қара тізіміне енген Ларднер келесі бірнеше жыл бойы «Оуэн Мьюрдің шабыты» (1954) романымен айналысты. 1955 жылдан бастап Ларднер және оның қара тізімге енген әріптесі Ян Маклелан Хантер, псевдонимдермен жұмыс істеп, Англияда тұратын эмигрант америкалық Ханна Вайнштейн продюсері үшін «Робин Гудтың оқиғалары», «Сэр Ланселоттың оқиғалары» және «Буканерлер» телесериалдарының эпизодтарын жазды. Бірнеше жыл бойы продюсермен кездесулерге тек Хантер қатысты, ол саяси қызметіне қарамастан паспорт алуға қол жеткізген еді, ал Ларднердің шетелге саяхаттауы Паспорт бюросы тарапынан «АҚШ-тың мүддесіне қайшы» деп танылды, бұл шектеу 1951 жылдан 1958 жылға дейін сақталды, ол кезде Жоғарғы Сот саяси себептермен паспорттарды ұстап қалуға болмайды деп шешті. Ларднердің қара тізімі продюсер Мартин Рансхофф пен режиссер Норман Джуисон оған «Цинциннатилік бала» (1965) фильмін жазғаны үшін экранда көрсетуге рұхсат берген кезде алынды. Оның кейінгі жұмыстарының ішінде «M*A*S*H» (1970) фильмі бар, ол үшін ол «Ең үздік бейімделген сценарий» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ «The Greatest» (1977) фильмі үшін Билл Ганнның түпнұсқа сценарийін қайта жазды. Оның соңғы киножобасы Роджер Канның «Жаздың жігіттері» кітабының бейімделуі болды. Венгр жазушысы Миклош Вамостың сөзіне сүйенсек, ол Ларднердің өлімінен бұрын бірнеше рет оны қонаққа шақырған, және Ларднер псевдониммен жазған фильм үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алған.

Жеке өмір

Ларднер 1937 жылы Дэвид О. Селзниктің хатшысы болған Сильвия Шульманға үйленді. Олардың екі баласы болды – ұл мен қыз, ал 1945 жылы ажырасты. 1946 жылы Лас-Вегаста, Невада штатында Ларднер актриса Фрэнсис Чейниге үйленді және ол 2000 жылы қайтыс болғанға дейін оның әйелі болды. Олардың бір ұлы болды. Чейни бұрын Ларднердің ағасы Дэвидке үйленген, ол 1944 жылы қайтыс болды. Олардың некесінен қыз бен ұл, екі бала дүниеге келді.

Өлім

Ларднер 2000 жылы 31 қазанда, Хэллоуин түні, Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы пәтерінде рактан қайтыс болды. Ол «Голливудтың ондығының» соңғы тірі қалған мүшесі еді.

Теледидарлық құрмет

"The West Wing" сериалының екінші маусымындағы "Біреу жедел жәрдемге барады, біреу түрмеге" атты эпизодта Сэм Сиборн 1950-ші жылдары коммунистік шпионаж жасады деген айыппен әділсіз сотталған адамға кешірім алуға тырысқанда, ФБР агентіне: "Ринг Ларднер қана қатысты. Оған неше жыл қосылады?" дейді. NBC-дің "Studio 60 on the Sunset Strip" бағдарламасының бір эпизодында студияда қарт адам табылған. Оның есімін сұрағанда, ол алдымен "Бесси Биберман", содан кейін "Скотт Трумбо", содан кейін "Коул Ларднер" деп жауап береді. Бұл алты есімнің барлығы Голливудтық "Ондықтардың" фамилиялары. Робин Гуд эпизоды алғаш рет BBC телеарнасында 2007 жылдың 1 желтоқсанында "Ларднердің жүзігі" деген атпен көрсетілді.