Кіріспе

Оңтүстік Корея үкіметі 1948-1960 жылдар аралығында Кореяның Бірінші Республикасы (hangul=제1공화국) – Оңтүстік Кореяның 1948 жылдың тамызынан 1960 жылдың сәуіріне дейінгі үкіметі. Бірінші республика 1948 жылдың 15 тамызында 1945 жылы Жапония үкімшілігі аяқталғаннан бері Оңтүстік Кореяны басқарып келген АҚШ әскери үкіметінен билікті қабылдағаннан кейін құрылды, Корея тарихындағы тәуелсіз республикалық үкіметтің алғашқысы болды. Сингман Ри 1948 жылғы мамырда өткен жалпы сайлаудан кейін Оңтүстік Кореяның тұңғыш президенті атанды, ал Сеулдегі Ұлттық Ассамблея шілде айында Оңтүстік Кореяның алғашқы конституциясын қабылдап, президенттік басқару жүйесін орнатты. Бірінші республика бүкіл Кореяның егемендігіне талаптанды, бірақ 1953 жылы Корея соғысы аяқталғанға дейін, шекара өзгергенге дейін тек 38-ші параллельдің оңтүстігіндегі Корея аумағын бақылады. Бірінші республика Ридің авторитарлық билеуімен, сыбайлас жемқорлықпен, экономикалық дамудың шектеулі болуымен, коммунизмге қарсы күшті күресімен және 1950 жылдардың соңында Риге қарсы саяси тұрақсыздық пен халықтың наразылығымен ерекшеленді. 1960 жылғы сәуір төңкерісі Ридің отставкаға кетуіне және Кореяның Екінші Республикасына өтуіне әкеп соқты.

Саясат

Рхи сайлауда Корея Демократиялық партиясының қолдауына ие болды, бірақ кабинетіне оның ешбір мүшесін қоспады. Жауап ретінде партия мүшелері біріккен оппозициялық Демократиялық Ұлттық партияны құрып, президенттен билікті алып тастатын кабинеттік жүйені жақтауға кірісті. Бұл Рхи фракциясының Ұлттық партияға қайта топтасуына, кейін Либералдық партияға айналуына және оның әкімшілігінің барлық кезеңінде Рхи үшін негіз болып қалуына әкелді. Елдегі екінші парламент сайлауы 1950 жылдың 30 мамырында өтті, нәтижесінде көптеген орындар тәуелсіздерге бұйырды. Оңтүстік Корея үкіметі АҚШ әскери үкіметінің көптеген тәжірибелерін сақтап қалды. Олардың ішінде солшылдардың қызметін қатал түрде басу да болды. Рхи үкіметі Джеджу көтерілісіне қарсы қатал әскери шараларын жалғастырды. Сонымен қатар, ол Сунчхон мен Йеосудағы әскери көтерілістерді де басып тастады, олар Джеджуға бару және оны басуға қатысу туралы бұйрықтардан туындаған еді.

Соғысқа дейінгі

Бұл үкімет бірнеше жаппай қырғынды бақылады, ең белгілісі – 1950 жылғы маусымда Солтүстік Кореяның шапқынынан кейін болған Бодо лигасының қырғыны. Үкімет 60 000-нан 200 000-ға дейін коммунистерді атқылады.

Корей соғысы

1950 жылы 25 маусымда Солтүстік Корея әскерлері Оңтүстік Кореяға басып кірді, осылайша Корея соғысы басталды. АҚШ жетекшілігімен 16 елден құралған коалиция БҰҰ қолбасшылығы (БҰК) аясында алғашқы ұжымдық әрекетті жүзеге асырды. Ұрыс майсасының өзгеруі салдарынан көптеген азаматтар қаза тауып, зор қираушылықтарға ұшырады. 1951 жылы Қытай Халық Республикасы Солтүстік Корея тарапынан соғысқа қосылғаннан кейін, шайқастар бастапқы демаркация сызығына жақын тоқтады. 1951 жылдың шілдесінде басталған қару тоқтату келіссөздері 1953 жылдың 27 шілдесінде Панмунжомда, қазіргі демилитаризацияланған аймақта (ДМЗ) аяқталды. Нәтижесінде, Солтүстік Корея армиясы, Қытай халықтық еріктілері және АҚШ жетекшілігімен, Оңтүстік Кореяның қолдауымен Біріккен Ұлттар Ұйымы қол қойды. Бүгінгі күнге дейін бейбіт келісімге қол қойылған жоқ. Қару тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін, Оңтүстік Корея үкіметі 1953 жылдың 15 тамызында Сеулге қайтып оралды.

Соғыстан кейінгі оқиғалар

Соғыстан кейін Оңтүстік Кореяда Сингман Ридің президенттік кезеңінде саяси жағдай күрт нашарлап, 1960 жылы студенттер көтерілісімен аяқталды. Өкімет билігіне келгеннен бастап Ри үкіметтегі билігін нығайту үшін қосымша шаралар қабылдады. Бұл 1952 жылы (екінші мерзімге сайланғаннан кейін көп ұзамай) басталды, сол кезде соғыс жалғасып жатқандықтан үкімет Пусан қаласында орналасқан еді. Сол жылдың мамыр айында Ри президенттік лауазымды тікелей сайлау арқылы іске асыруға бағытталған конституциялық түзетулерді қабылдады. Ол үшін соғыс жағдайын жариялап, оған қарсы дауыс беретін деп күткен парламент мүшелерін тұтқынға алды. Содан кейін Ри көп дауыспен сайланды. Ол 1954 жылғы сайлауда парламентке қайта бақылау орнатып, одан кейін өзінің сегіз жылдық мерзімнен босатылуына қатысты түзетуді қабылдады. 1956 жылғы президенттік науқанда Ридің қайта сайлану мүмкіндігі бастапқыда төмен болды. Оның үшінші мерзімге сайлануға тырысуына байланысты халықтың көңілі толып, басты оппозициялық үміткер Шин Ик Хи өзінің науқанында үлкен жұртшылықты жинады. Алайда, Шиннің науқан кезінде күрт қайтыс болуы Ридің президенттікке оңай жеңіске жете алуына мүмкіндік берді. Бұл сайлауда екінші орын алған Прогрессивтік партияның өкілі Чо Бонг Ам кейіннен тыңшылықпен айыпталып, 1959 жылы өлім жазасына кесілді. 1960 жылғы оқиғалар, «Сәуір революциясы» деп белгілі, 15 наурыздағы президенттік сайлау күні Масан қаласында студенттер митингін күшпен таратудан басталды. Бастапқыда бұл наразылықтарды жергілікті полиция тоқтатты, бірақ портта студенттің денесі табылғаннан кейін олар қайтадан жанданды. Содан кейін бейбіт наразылықтар Сеул және елдің басқа да аймақтарына тарады, ал Ри 26 сәуірде отставкаға кетті.

Білім

Бұл кезеңде, тіпті Корея соғысының қайнаған кезінде де, білім берудің барлық деңгейлері дамыды. Бірінші Республикада АҚШ әскери басқаруы астындағы Корея білім беру кеңесі жобалаған білім беру жүйесі толыққанды іске асырылды. Бұл білім беру Хонгик Инган идеалы – баршаға пайдалы адам болу қағидасымен қалыптасты және студенттерді демократиялық қоғамға қатысуға дайындауды мақсат етті. Кейбір мамандардың пікірінше, осы демократиялық білім 1960 жылы Ри Сыңман үкіметін құлатқан студенттік наразылықтарға себеп болды. Алғашқы Білім беру заңы 1949 жылдың 31 желтоқсанында күшіне енді. Оның ең маңызды тұсы – бастауыш білім беру деңгейіндегі міндетті білім беруді енгізу болды. Бұл талап мектептердің кеңінен салынуына әкелді; Бірінші Республиканың соңына қарай бастауыш мектепке қабылдау 95%-ға жетті. Бұған қоса, жапон оккупациялық үкіметі қолданған екі деңгейлі білім беру жүйесі 6 жылдық бастауыш, 3 жылдық орта, 3 жылдық жоғары және 4 жылдық жоғары білім беруден тұратын бір деңгейлі жүйемен алмастырылды. Осы кезеңде Оңтүстік Кореяның алғашқы ұлттық оқу жоспары бекітілді.

Экономика

1945-1950 жылдары АҚШ және Оңтүстік Корея үкіметтері жеке меншік институтын сақтап қалған жер реформасын жүргізді. Олар жапон отаршылдық үкіметіне, жапон компанияларына және жеке жапон отаршылдарына тиесілі барлық жерді тәркілеп, қайта бөлістірді. Оңтүстік Корея үкіметі ірі жер иеліктері бар оңтүстік кореялықтардың көп бөлігінен жерлерін алуға міндеттеген реформаны жүзеге асырды. Жаңа тәуелсіз шаруа отбасыларының тобы құрылды.

Халықаралық қатынастар

Ри өзінің үкіметін АҚШ-пен мықты байланысқа келтіруге тырысты, сондай-ақ Солтүстік Корея мен Жапонияға қарсы бағытталды. Бірінші Республиканың Корея соғысына дейін және кейін Солтүстік Кореяға қатысты саясаты "күшпен біріктіру" принципіне негізделді. Жапониямен қарым-қатынасты нормализациялау бойынша келіссөздер болғанымен, олар көп нәтиже бермеді. Осы аралықта үкімет Америкадан мол көлемде көмек алды, кейде бұл сома ұлттық бюджеттің жалпы көлеміне жақын болды. 1952 жылдың 18 қаңтарында Ри Корея түбегіндегі суларға Кореяның егемендігін жариялады, бұл қазіргі заманғы эксклюзивті экономикалық аймақтарға ұқсас концепция еді. Ри "Бейбітшілік сызығы" деп атаған осылайша белгіленген теңіз шекарасына Лианкорт таулары Оңтүстік Кореяның аумағы ретінде енді.