Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірқалыпты ток электр қозғалтқышы
Direct current electric motor
Гомополярлы электр қозғалтқышы – екі магниттік полюсі бар бірқалыпты ток электр қозғалтқышы. Оның тоқ өткізгіштері магнит ағынының бір бағытты сызықтарын үнемі кесіп өтеді, бұл үшін тоқ өткізгіш белгілі бір осьтің айналасында айналады, осылайша тоқ өткізгіш тұрақты магнит өрісіне тік бұрышпен орналасады. Пайда болатын күш бір бағытта үздіксіз болғандықтан, гомополярлы электр қозғалтқышына коммутатор қажет емес, бірақ сырғанақ сақиналар қажет. "Гомополярлы" атауы тоқ өткізгіштің және магнит өрісінің полюстерінің электрлік полярлығы өзгермейтінін (яғни коммутация қажет емес екенін) көрсетеді.
A homopolar motor is a direct current electric motor with two magnetic poles, the conductors of which always cut unidirectional lines of magnetic flux by rotating a conductor around a fixed axis so that the conductor is at right angles to a static magnetic field. The resulting force being continuous in one direction, the homopolar motor needs no commutator but still requires slip rings. The name homopolar indicates that the electrical polarity of the conductor and the magnetic field poles do not change (i. e., that it does not require commutation).
Тарих
Гомополярлы қозғалтқыш – алғашқы электр қозғалтқышы. Оның жұмысын Майкл Фарадей 1821 жылы Лондондағы Корольдік институтында көрсетті. 1821 жылы даниялық физик және химик Ханс Кристиан Орстед электромагнетизм құбылысын ашқаннан кейін көп ұзамай, Хамфри Дэви мен британдық ғалым Уильям Хайд Волластон электр қозғалтқышын жасауға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Фарадей Дейвидің әзілдегендей берген міндетін орындап, «электромагниттік айналу» деп атаған құбылысты тудыру үшін екі құрылғы жасады. Олардың бірі, қазір гомополярлы қозғалтқыш деп аталады, магнит орналастырылған сынап тоғанына дейін созылған сымның айналасындағы дөңгелек магниттік күш арқылы үздіксіз дөңгелек қозғалысты тудырды. Егер сымға химиялық батареядан ток берілсе, ол магниттің айналасында айналады. Бұл тәжірибелер мен өнертабыстар қазіргі заманғы электромагниттік технологияның негізін қалады. Фарадей қуанышпен өз нәтижелерін жариялады. Бұл оның ұстазы Дэвидің Фарадейдің жетістіктеріне қызғануына байланысты олардың арақатынасын кернеді, нәтижесінде Фарадей бірнеше жыл бойы электромагниттік зерттеулерге қатысудан шеттетілді. Б. Г. Ламме 1913 жылы 67 м/с шеткі жылдамдықпен жұмыс істейтін 16 сырғанақ сақинасы бар 2000 кВт, 260 В, 7700 А және 1200 айналымдық гомополярлы машинаны сипаттады. 1934 жылы салынған 1125 кВт, 7,5 В 150 000 А, 514 айналымдық бірполярлы генератор құбырларды дәнекерлеу мақсатымен АҚШ-тың болат зауытына орнатылды.
The homopolar motor was the first electrical motor to be built. Its operation was demonstrated by Michael Faraday in 1821 at the Royal Institution in London. In 1821, soon after the Danish physicist and chemist Hans Christian Ørsted discovered the phenomenon of electromagnetism, Humphry Davy and British scientist William Hyde Wollaston tried, but failed, to design an electric motor. Faraday, having been challenged by Davy as a joke, went on to build two devices to produce what he called "electromagnetic rotation". One of these, now known as the homopolar motor, caused a continuous circular motion that was engendered by the circular magnetic force around a wire that extended into a pool of mercury wherein was placed a magnet. The wire would then rotate around the magnet if supplied with current from a chemical battery. These experiments and inventions formed the foundation of modern electromagnetic technology. In his excitement, Faraday published results. This strained his mentor relationship with Davy, due to his mentor's jealousy of Faraday's achievement, and is the reason for Faraday’s assignment to other activities, which consequently prevented his involvement in electromagnetic research for several years. B. G. Lamme described in 1913 a homopolar machine rated 2,000 kW, 260 V, 7,700 A and 1,200 rpm with 16 slip rings operating at a peripheral velocity of 67 m/s. A unipolar generator rated 1,125 kW, 7.5 V 150,000 A, 514 rpm built in 1934 was installed in a U. S. steel mill for pipe welding purposes.
Жұмыс істеу принципі
Гомополярлы қозғалтқыштың жұмысын Лоренц күші қамтамасыз етеді. Ток өткізгіш арқылы ағып тұрғанда, ол токқа перпендикуляр магнит өрісіне орналастырылса, магнит өрісі мен токқа перпендикуляр бағытта күш сезінеді. Бұл күш айналу осінің айналу моментін тудырады. Айналу осі магнит өрісіне параллель болғандықтан және қарама-қарсы магнит өрістерінің полярлығы өзгермейтіндіктен, өткізгіштің үздіксіз айналуын қамтамасыз ету үшін коммутация қажет емес. Бұл қарапайымдық бір торапты конструкциялармен ең жақсырақ жетістікке жетеді, бірақ гомополярлы қозғалтқыштарды көптеген практикалық қолданулар үшін тиімсіз етеді. Көптеген электромеханикалық машиналар сияқты, гомополярлы қозғалтқыш та кері айналуға қабілетті: егер өткізгіш механикалық түрде бұрылса, ол гомополярлы генератор ретінде жұмыс істейді, өткізгіштің екі ұшы арасында тұрақты ток кернеуін тудырады. Туындаған тұрақты ток – бұл конструкцияның гомополярлық табиғатының салдары. Гомополярлы генераторлар (ГПГ) 20-шы ғасырдың соңында төмен кернеулі, бірақ өте жоғары токты тұрақты ток көзі ретінде кеңінен зерттелді және тәжірибелік рельсті қаруларды қуаттандыруда белгілі бір табысқа жетті.
The homopolar motor is driven by the Lorentz force. A conductor with a current flowing through it when placed in a magnetic field which is perpendicular to the current feels a force in the direction perpendicular to both the magnetic field and the current. This force provides a torque around the axis of rotation. Because the axis of rotation is parallel to the magnetic field, and the opposing magnetic fields do not change polarity, no commutation is required for the conductor to keep turning. This simplicity is most readily achieved with single turn designs, which makes homopolar motors unsuitable for most practical applications. Like most electro mechanical machines, a homopolar motor is reversible: if the conductor is turned mechanically, then it will operate as a homopolar generator, producing a direct current voltage between the two terminals of the conductor. The direct current produced is an effect of the homopolar nature of the design. Homopolar generators (HPGs) were extensively researched in the late 20th century as low voltage but very high current DC power supplies and have achieved some success powering experimental railguns.
Қарапайым гомополярлы қозғалтқыш жасау
Гомополярлы қозғалтқышты жасау өте оңай. Тұрақты магнит өткізгіштің айналуы үшін сыртқы магнит өрісін қамтамасыз етеді, ал батарея өткізгіш сым арқылы ток өтуін қамтамасыз етеді. Магниттің қозғалуы немесе тіпті қозғалтқыштың қалған бөліктерімен жанасуы қажет емес; оның жалғыз мақсаты – сымдағы ток тудырған магнит өрісімен әрекеттесетін магнит өрісін жасау. Батареяға магнитті бекітіп, өткізгіш сымды бос айналдыруға болады, сонымен қатар батареяның үстіне және батареяға бекітілген магнитке тигізіп, электр тізбегін жабуға болады. Сым мен батарея үздіксіз жұмыс істесе, қызып кетуі мүмкін.
A homopolar motor is very easy to build. A permanent magnet is used to provide the external magnetic field in which the conductor will turn, and a battery causes a current to flow along a conducting wire. It is not necessary for the magnet to move, or even to be in contact with the rest of the motor; its sole purpose is to provide a magnetic field that will interact with the magnetic field induced by the current in the wire. One can attach the magnet to the battery and allow the conducting wire to rotate freely while closing the electric circuit by touching both the top of the battery and the magnet attached to the bottom of the battery. The wire and the battery may become hot if operated continuously.