Кіріспе

Пошта жүйесінің негізін қалаушы, өнертапқыш және мұғалім (1795–1879)
пошта реформаторы

Сэр Роуленд Хилл, ККБ, ФРС (3 желтоқсан 1795 – 27 тамыз 1879) – ағылшын мұғалімі, өнертапқышы және әлеуметтік реформатор. Ол пошта жүйесін жан-жақты реформалауға ұмтылды, бұл реформа бірыңғай бір пенилік пошта тұжырымы мен алдын ала төлем жүйесіне негізделді, хаттарды қауіпсіз, жылдам және арзан жіберуге мүмкіндік берді. Кейін Хилл мемлекеттік пошта қызметкері болып жұмыс істеді және ол қазіргі заманғы пошта қызметінің негізгі принциптерін, соның ішінде пошта маркасын ойлап тапқан деп есептеледі. Хилл хаттарды жіберу арзан болса, адамдар, тіпті кедейлер де, көбірек хат жіберетінін, соның салдарынан пайданың артатынын дәлелдеді. 1840 жылы, бір пенилік поштаның алғашқы жылы, пошта төлемін алдын ала төлеуді көрсететін бірінші «Қара бір пенилік» жабысқақ маркасын ұсынды, сол жылы Ұлыбританияда жіберілген хаттардың саны екі еседен асты. Хилл Бирмингемдегі Ассей кеңсесінде жұмыс істеді және бос уақытында пейзаждарды суреттеді. 1827 жылы ол Кэролайн Пирсонға үйленді, ол 1881 жылдың 27 мамырында қайтыс болды. Олардың төрт баласы болды: үш қызы (Элеонора, Клара және Луиза) және бір ұлы (Пирсон).

Білім беру реформасы

1819 жылы ол әкесінің “Хилл Топ” мектебін орталық Бирмингемнен көшіріп, Бирмингемнің көрнекті ауданы Эджбастон қаласында “Пристли идеяларының білім берудегі көрінісі” ретінде Хейзелвуд мектебін құрды. Хейзелвуд жаңадан қалыптаса бастаған орта тап үшін мемлекеттік білім берудің үлгісі болуға тиіс еді, бұл пайдалы, оқушыға бағытталған білім беруді мақсат етті, осы арқылы оқушыға қоғамға ең пайдалы және өзіне ең бақытты өмірді жасауға жеткілікті білім, дағдылар мен түсінік беруді көздеді, соның нәтижесінде өзін-өзі тәрбиелеуге мүмкіндік алатын еді. Хилл жобалаған мектепте ғылыми зертхана, жүзу бассейні және күшпен желдету жүйесі сияқты инновациялар енгізілді. Оның “Көптеген балаларды басқару және либералды оқыту жоспарлары” (1822 ж., көбінесе “Халыққа білім беру” деп аталады) атты еңбегінде, ол мектеп тәртібінде жазалаудың орнына мейірімділік пен қорқытудың орнына моральдық ықпал басым болуы керек екенін айтты. Ғылым міндетті пән ретінде қарастырылып, студенттер өздерін-өздері басқаруға тиіс болды. Хейзелвуд француз білім беру саласының жетекшісі және редакторы Марк Антуан Жюльен, Максимилиан де Робеспьердің бұрынғы хатшысы, мектепке келіп, 1823 жылғы маусымдағы “Revue encyclopédique” журналында мектеп туралы жазғаннан кейін халықаралық деңгейде танымал болды. Жюльен тіпті өз ұлын да осы мектепке ауыстырды. Хейзелвуд Джереми Бентамға соншалықты әсер еткендіктен, 1827 жылы Лондонның Тоттенхэм қаласындағы Брюс Каслде мектептің филиалы ашылды. 1833 жылы алғашқы Хейзелвуд мектебі жабылып, оның білім беру жүйесі жаңа Брюс Касл мектебінде жалғастырылды, оның директоры Хилл 1827 жылдан 1839 жылға дейін болды.

Оңтүстік Австралияны отарлау

Оңтүстік Австралияны отарлау Эдвард Гиббон Уэйкфилдтің жобасы болды, ол Ұлыбританиядағы көптеген әлеуметтік проблемалар тығыздық пен халықтың артық көбеюінен туындады деп сенді. 1832 жылы Роуленд Хилл «Үй отарлары: голландиялық үлгідегі кедейлікті біртіндеп жою және қылмысты азайту жоспары» атты трактат жариялады. Хилл 1833 жылдан 1839 жылға дейін Оңтүстік Австралия отарлау комиссиясының хатшысы болып қызмет етті, ол бүгінгі Аделаида қаласында қылмыскерлерсіз елді мекен құру үшін сәтті жұмыс істеді. Комиссия төрағасы саяси экономист Роберт Торренс болды. 1834 жылғы Оңтүстік Австралия заңына сәйкес, колония діни бостандық пен әлеуметтік прогресске, азаматтық құқықтарға ұмтылыспен қалыптасқан британдық қоғамның идеалдарын және ең жақсы қасиеттерін іске асыруға тиіс болды. Хилл, әкесі сияқты, пропорционалды өкілдіктің жақтаушысы болды. Отарлау комиссиясының мүшесі ретінде Хилл комиссияны Аделаидаға азшылық өкілдігін қамтамасыз ететін сайлау жүйесін беруге көндірді. Бұл STV болмаса да, қолданылған жүйе Hare квотасына негізделген. Бұл әлемдегі пропорционалды өкілдіктің алғашқы қолданылуы деп есептеледі. Хилл жазған Комиссияның жылдық есебінде жаңа жүйе «халықтық үкіметтерде көпшілік азшылыққа қатысты қолданатын тәуелсіз билікке уақтылы қарсы тұру үшін қолданылады [Кворумды пайдалану арқылы] партиялар кеңесте сайлаушылар арасындағы қатынастағыдай пропорцияда өкілдік етеді» делінген.

Пошта реформасы

Роуленд Хилл 1835 жылы пошта реформасына қызығушылық таныта бастады. 1836 жылы Роберт Уоллес, Хиллге көптеген кітаптар мен құжаттар ұсынды, оларды Хилл «жарты жүз салмақты материал» деп сипаттады. Хилл осы құжаттарды егжей-тегжейлі зерттеді, бұл оны 1837 жылдың басында «Пошта реформасы, оның маңызы және жүзеге асырылуы» атты памфлет жариялауға әкелді. Ол 1837 жылдың 4 қаңтарында оның көшірмесін қаржы министрі Томас Спринг Райсқа тапсырды. Бұл алғашқы басылым «жеке және құпия» деп белгіленді және жалпы жұртшылыққа жарияланбады. Канцлер Хиллді кездесуге шақырды, онда канцлер жақсартуларды ұсынды, қайта қарауды сұрады және Хиллдің 1837 жылғы 28 қаңтарда дайындаған және жеткізген қосымшасын сұрады. 1830 жылдары британдық поштаның кем дегенде 12,5%-ы теңдер, мәртебелі тұлғалар мен парламент мүшелерінің жеке франкімен жеткізілді, ал цензура мен саяси тыңшылықты пошта қызметкерлері жүргізді. Пошта жүйесі негізінен дұрыс басқарылмайтын, ысырапшыл, қымбат және баяу болды. Бұл сауда-өнеркәсіп саласының өсіп келе жатқан елінің қажеттіліктеріне сай келмейтін болды. Пошта жүйесін реформалауға қызығушылық танытқан Хилл туралы жақсы танымал, мүмкін апокрифтік әңгіме бар; ол жас әйелдің жарлы күйеуі жіберген хатты алуға тым кедей екенін байқаған. Сол кезде хатты жіберушінің емес, хатты алған адамның ақысы төленеді. Алушы жеткізуден бас тарта алады. Алдамшылықтар жиі орын алған: мысалы, хаттың мұқабасында кодталған ақпарат болуы мүмкін; алушы ақпаратты алу үшін мұқабаны қарап, ақы төлеуден бас тартуы мүмкін. Әр хат жеке-жеке тіркеліп тұруы керек еді. Сонымен қатар, пошталық бағалар қашықтыққа және хаттың парақтарының санына байланысты күрделі болды. Ричард Кобден мен Джон Рамзи Маккалок, екеуі де еркін сауданың жақтастары, тори үкіметінің артықшылықтар мен қорғау саясатына шабуыл жасады. 1833 жылы Маккалок «хаттарды қауіпсіз, жылдам және арзан жеткізуден гөрі сауда-саттықты жеңілдетуге еш нәрсе көмектеспейді» деген пікірді алға тартты. Хиллдің «Пошта реформасы: оның маңызы және жүзеге асырылуы» атты памфлеті 1837 жылы жекеменшік түрде таратылды. Есепте қашықтыққа емес, салмаққа байланысты «төмен және біркелкі мөлшерлемелер» талап етілді. Хиллдің зерттеуінде оның және Чарльз Бэббидждің зерттеулері бойынша пошта жүйесіндегі шығындардың көпшілігі көлікке емес, керісінше шығу тегі мен баратын жерінде ауыр өңдеу процедураларына қатысты. Егер пошта жөнелтушіге алдын ала төленсе, шығындар күрт төмендей алады, ал алдын ала төленген төлем алдын ала төленген хат парақтары немесе жабысқақ мөртабандар арқылы дәлелденуі керек (жапсырма мөртабандар ұзақ уақыт бойы салықтарды төлеу үшін пайдаланылды, мысалы, құжаттарда). Хат қағаздарын пайдалану керек болды, өйткені конверттер әлі де кең тараған жоқ; олар әлі де жаппай өндірілмеген, ал пошта ақысы ішінара пайдаланылған қағаз парақтарының санына байланысты есептелетін дәуірде, бір қағаз парағы бүктеліп, хабарлама мен мекенжай үшін қызмет етеді. Сонымен қатар, Хилл қашықтықты ескермей, пошталық төлем мөлшерлемесін жарты унция үшін бір пенниге дейін төмендетуді ұсынды. Ол өзінің ұсынысын алғаш рет 1837 жылы үкіметке ұсынды. Лордтар палатасында почта шебері, лиг лорды Личфилд Хиллдің «жабайы және көрегендік жоспарларын» айыптап отырды. Пошта кеңсесінің хатшысы Уильям Лидер Мейберли, сонымен қатар виг, Хиллдің зерттеуін айыптап: «Бұл жоспар ақымақтық болып көрінеді, оны нақты деректер қолдамайды және ол толығымен болжамға негізделген». Бірақ саудагерлер, саудагерлер және банкирлер қазіргі жүйені жемқорлық және саудаға шектеу ретінде қарады. Олар Хиллдің жоспарын қолдау және оны қабылдауға итермелеу үшін «Коммерциялық комитет» құрды. 1839 жылы Хиллге жаңа жүйені басқару үшін екі жылдық келісімшарт берілді. 1839-1842 жылдары Хилл Лондонның Бейсуотер ауданындағы 1 Орме скверінде өмір сүрді. Бірдей төрт пенни пошта бағасы 1839 жылдың 5 желтоқсанынан бастап төрт пенниге дейін, содан кейін 1840 жылдың 10 қаңтарында, тіпті мөртабандар немесе хат парақтары басылғанға дейін, пенни бағасына дейін төмендетті. 1839 жылдың қарашасы мен 1840 жылдың ақпаны аралығында ішкі хат-хабарлардың көлемі 120% -ға өсті. Бұл алғашқы өсім «еркін франкинг» артықшылықтары мен алаяқтықтардың жойылуынан туындады. Уильям Малридидің дизайны бар алдын ала төленген хат парақтары 1840 жылдың басында таратылды. Бұл Мулриди конверттері танымал емес және кеңінен сатирикалық болды. Ұлттық пошта мұражайы (қазіргі Британия пошта мұражайы мен архиві) таратып берген брошюраға сәйкес, Мулриди конверттері кеңсе тауарларын өндірушілердің өмір сүруіне қауіп төндірді, олар сатирани қауырсындарды ынталандырды. Олар соншалықты танымал емес болды, үкімет оларды ресми хаттар үшін пайдаланды және көптерін жойды. Дегенмен, машинамен басылған суретті конверттерді коммерциялық басылымдар индустриясы Ұлыбританияда және басқа жерлерде дамыды. Осылайша, конверттерге басылған әсем және түсініксіз суреттер оларды қысылтуға және кері тартылуға себеп болды. Шындығында, бұрын машинамен басылған суретті конверттердің мысалдары болмағандықтан, Мулриди конверті өзінің жеке құндылығымен танылуы мүмкін. Машинамен басылған суретті конверттер тікелей маркетинг индустриясының негізгі бөлігі болып табылады. 1840 жылдың мамырында әлемдегі алғашқы жабысқақ пошта мөртабандары таратылды. Жасыл патшайым Викторияның (оның 21 жылдығы сол айда тойланды) әдемі гравюрасымен, «Қара пенни» бірден сәттілікке ие болды. Мөртабаларды бөлуді жеңілдету сияқты жетілдірулер, кейінгі шығарылымдармен енгізілді.

Кейінгі өмірі

Роуленд Хилл 1841 жылғы жалпы сайлауда Консервативтік партия жеңіске жеткенге дейін пошта басқармасында жұмыс істеді. Сэр Роберт Пил 1841 жылдың 30 тамызында қызметке қайта оралды және 1846 жылдың 29 маусымына дейін қызмет етті. 1842 жылдың шілдесінде Хилл қаһарлы пікір таластары арасында қызметтен босатылды. Алайда, Лондон мен Брайтон темір жолы оны 1843 жылдан 1846 жылға дейін директор, кейіннен басқарма төрағасы етіп тағайындады. Ол Лондон мен Брайтон арасындағы бағаны төмендетіп, бағыттарды кеңейтті, арнайы экскурсиялық пойыздар ұсынды және жолаушыларға қолайлы сапар жасауға мүмкіндік берді. 1844 жылы Эдвин Чэдвик, Роуленд Хилл, Джон Стюарт Милль, Лион Плейфэр, доктор Нил Арнот және басқа да достары саяси экономика мәселелерін талқылау үшін бір-бірінің үйлерінде жиналатын «Кеңестегі достар» атты қоғам құрды. Хилл сондай-ақ Дэвид Рикардо және басқа классикалық экономистер құрған ықпалды Саяси экономика клубының мүшесі болды, бірақ қазір оған көптеген күшті бизнесмендер мен саяси тұлғалар кіреді. 1846 жылы Консервативтік партия Астық заңдарын жою мәселесінде жарылып, оның орнына Лорд Джон Рассел басқаратын виг үкіметі келді. Хилл 1854 жылдан 1864 жылға дейін Пошта басқармасының хатшысы, содан кейін Пошта басқармасының хатшысы болып тағайындалды. Оның қызметтері үшін Хилл 1860 жылы Бат орденінің командирі атанды. Ол Корольдік қоғамның мүшесі болды және Оксфорд университетінен құрметті диплом алды. Өмірінің соңғы 30 жылында, және 1879 жылы қайтыс болған Хилл Хэмпстед Гриндегі Бартрам үйінде тұрды. Бартрам үйі ХХ ғасырдың басында Хэмпстед жалпы ауруханасының құрылысына орын беру үшін қиратылған төрт грузин үйінің ең үлкені болды, ол 1970 жылдары қиратылып, оның орнына Корольдік тегін аурухана салынды. Хиллдің Хэмпстед Гриндегі көршісі жиырма жыл бойы готикалық жаңғыру сәулетшісі Сэмюэл Сандерс Тьюлон болды, ол олардың үйлеріне қарап тұратын Росслин Хиллдегі Сент-Стефан шіркеуін жобалаған. Хилл Вестминстер аббаттығында жерленген; оның отбасылық қабірінде Хайгейт зиратында оған арналған ескерткіш орнатылған. Оның құрметіне Хэмпстедте (Хэверсток Хиллден, Корольдік тегін аурухананың қабырғасы бойымен) және Тоттенхемде (Уайт Харт Лейннің жанында) көшелер аталған. 1893 жылы ашылған Корольдік өнер қоғамының көк тақтасы Хиллді Хэмпстедтегі Корольдік тегін ауруханасында еске сақтайды.

Отбасы

Хилл сегіз баланың бірі еді. Оның бірнеше бауырлары да көзге түсті: Мэтью Дэвенпорт Хилл (1792–1872) – Бирмингемнің тіркеушісі, түрме реформасын қолдаған белсенді және 1832 жылдан бастап Халл қаласының парламент депутаты болды. Эдвин Хилл (1793–1876) 1840 жылдан 1872 жылға дейін Ұлыбританиядағы алғашқы мөр бақылаушысы қызметін атқарды және конверттер жасауға арналған механикалық жүйені ойлап тапты. Фредерик Хилл (1803–1896) түрме реформасымен айналысты.

Мұра және еске алу

Хиллдің екі мұрасы бар. Біріншісі – жаңадан қалыптаса бастаған орта таптың білім алу моделі. Екіншісі – бизнес пен халыққа қызмет ететін тиімді пошта жүйесінің моделі, оның ішінде пошта маркасы және қазіргі әлемде көпшілікке мәлім төмен және бірыңғай пошта тарифтері. Ол осы арқылы әлемдегі пошта қызметін өзгертіп қана қоймай, сауданы да тиімдірек және табыстырақ етті. Британ поштасының кірісі 1839 жылғы деңгейге 30 жылдан кейін ғана жетті. Бірыңғай пеннилік пошта жүйесі Ұлыбританияда 20 ғасырға дейін сақталды, ал бір пенни (1d) төрт унцияға (113 г) дейін жөнелтуге жеткілікті болды. Хиллдің ескеріліп сақталған төрт мүсіні бар. Ең ертедегісі Бирмингемде орналасқан: Питер Холлинстің 1870 жылы ашылған карраралық мәрмәр мүсіні. Оның орны 1874, 1891 (қаланың Бас пошта кеңсесіне көшірілген кезде) және 1934 жылдары өзгертілді. Қазір ол Викар және Экчендж көшелерінің қиылысында тұр. Лондонда Эдвард Онслоу Фордтың 1881 жылы жасалған қола мүсіні Король Эдвард ғимаратының (бұрынғы Лондонның Бас пошта кеңсесі) сыртында орналасқан. Ланкастердегі Дальтон алаңындағы Виктория монументі көрнекті викториандықтарды бейнелейді, және Роуленд Хилл де оның арасында бар. Хиллдің кем дегенде екі мәрмәр бюсті де бар, олар 1881 жылы ашылды. Олардың бірі В.Д. Кейворттың кіші туындысы, Вестминстер аббаттығындағы Сент-Пол капелласында орналасқан. Екіншісі Уильям Тидтің жұмысы, Манчестердегі Альберт алаңында тұр. Қазіргі заманғы пошта жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін Роуленд Хиллге Халықаралық пошта одағы – БҰҰ агенттігі, халықаралық пошта жүйесін реттейтін ұйым, ескерткіш орнатты. Оның есімі Берндегі (Швейцария) Халықаралық пошта одағының бас кеңсесіндегі екі үлкен мәжіліс залының бірінде жазылған. Лондонның солтүстігіндегі Тоттенхэмдегі Брюс сарайында (Хилл 1840 жылдары тұрған) жергілікті тарих мұражайы ашылды, онда осыған қатысты экспонаттар бар. Оңтүстік Австралияның астанасы Аделаидада Хилл көшесі (Солтүстік Аделаидада) және қала орталығындағы Роуленд алаңы оның құрметіне аталған. 1997 жылы Royal Mail және Британдық филателия қоғамы құрған Rowland Hill сыйлығы филателиядағы «жаңашылдық, бастамашылық және кәсіпкерлік» үшін жыл сайын берілетін марапат. 1882 жылы пошта қызметкерлері, зейнеткерлер және мұқтаж жандарға көмек көрсету үшін Пошта қоры құрылды. 1928 жылы Ирландиядағы Роуленд Хилл еске алу қоры бұрынғы Пошта және телеграф департаментінің қызметкерлері мен зейнеткерлеріне, сондай-ақ олардың отбасы мүшелеріне көмек көрсету мақсатымен құрылды және қайта ұйымдастырылған An Post және eircom компанияларына қолдау көрсетуді жалғастыруда. Қор жыл сайын 300-ден астам адамға көмек көрсетеді.

Филателикалық еске алулар

Бірінші марканың жүз жылдығына арнап Португалия оның атын жазған 8 маркадан тұратын миниатюралық парақ шығарды. Кейін, оның қайтыс болғанының жүз жылдығында, шамамен 80 ел Хиллді еске алуға арналған бірнеше маркадан тұратын жиынтық шығарды. Барлығы 147 ел оны еске алуға арналған маркалар шығарды.