Парк Эллиот Дитц: Әйгілі криминалдық психиатр және қауіпсіздік сарапашысы

Кіріспе

Американдық сот психиатры (туған 1948)

Парк Эллиот Диетц (13 тамыз 1948 жылы туған) – сот психиатры, АҚШ-тың ең жоғары деңгейдегі көптеген қылмыстық істерінде кеңес берген немесе куәлік берген, соның ішінде әйелін өлтірген Бетти Бродерик, жаппай қырғын жасаған Джаред Ли Лаугнер және сериялық кісі өлтірушілер Джоэл Рифкин, Артур Шоукросс, Джеффри Дамер, Тед Качински, Ричард Куклински, Д.Колумбиядағы снайперлік шабуылдар және Уильям Бонин істерінде кеңес берген. Ол 1982 жылы Джон Хинклидің президент Рейганды 1981 жылғы 30 наурызда өлтіруге талпынысы ісінде прокуратураның сарапшы куәсі ретінде бес күн куәлік берген кезде ұлттық деңгейде танымал болды. Гарвард медицина мектебінің психиатрия бойынша қауымдастырылған профессоры Диетц Хинкли оқ атып шабуыл жасаған кезде не істеп жатқанын, бұл әрекетінің дұрыс емес екенін білгенін және өзінің мінез-құлқына бақылау жасай алатынын, демек заң бойынша ақыл-есі дұрыс екенін айтты. Диетц сонымен қатар криминолог және 1987 жылы ол жұмыс орнындағы зорлық-зомбылықтың алдын алу саласын құрды. Threat Assessment Group, Inc. (TAG) компаниясын құрды, ол корпорацияларда, колледждерде және мектептерде қауіпті мінез-құлықты, қарым-қатынасты, қудалауды, отбасылық зорлық-зомбылықтан туындайтын тәуекелдерді және басқа да бейқалыпты әрекеттерді талдау және басқаруға маманданған. 2013 жылға қарай 20 000-нан астам жоғары деңгейдегі корпоративтік менеджерлер TAG-дың оқу семинарларына қатысты. Park Dietz & Associates (PD&A) жеке компаниясы қылмыстық мінез-құлықты талдау, сот психиатриясы, сот психологиясы және басқа да сот-медициналық ғылымдар саласында маманданған сот-медициналық консалтингтік фирма болып табылады. PD&A-ның ұлттық сарапшылар тізіміне дәрігерлер, психологтар және зейнеткерлікке шыққан ФБР агенттері кіреді, олар неврология, әлеуметтік жұмыс және патология сияқты салалардың сот-медициналық аспектілері бойынша кең тәжірибеге ие. TAG және PD&A штаб-пәтері Оңтүстік Калифорнияда орналасқан, PD&A-ның тағы бір кеңсесі Вашингтон қаласында бар.

Сот психиатры ретіндегі жұмысынан басқа, Диетц "Law & Order" және "Law & Order: Criminal Intent" телешоуларына кеңес берді.

Ерте өмір және білім

Диц 1948 жылғы 13 тамызда дүниеге келді және Харрисбург қаласының маңындағы Пенсильвания штатының Кемп Хилл қаласында өсті. Оның анасы Марджори Диц медбике болып оқыған және жергілікті психиатриялық ауруханада, соның ішінде ерікті болып жұмыс істеді. Оның әкесі, Реймонд Диц, дәрігер болған, әкесінің әкесі де дәрігер болған. 1970 жылы Диц Питтсбург университетінің Медицина мектебінде оқуға сенаторлық стипендия алды, 1972 жылы Джонс Хопкинс университетіне ауысты. Ол ондағы аз ғана студенттердің қатарында болды, олар Ұлттық жалпы медициналық ғылымдар институты және Нью-Йорк грант қоры қаржылаған мінез-құлық ғылымдары бойынша M.D.-Ph.D. бағдарламасын аяқтады. 1972-1975 жылдары медициналық білімін аяқтаған және Ph.D. дәрежесі үшін әлеуметтік қатынастар саласындағы курстарды орындаған кезеңде Диц қоғамдық денсаулық сақтау магистрі (MPH) дәрежесін де алды.

Ерте мансап

1977 жылы Джонс Хопкинс университетінде жалпы психиатрия бойынша ординатураны, ал 1978 жылы Пенсильвания университетінде сот психиатриясы бойынша феллоушылықты аяқтағаннан кейін Диц Гарвард медицина мектебінде оқытушылық қызметін бастады. 29 жасында ол мектептегі ең жас ассистент профессор атанды. Гарвардта сабақ берген кезінде Диц Бриджвотер мемлекеттік ауруханасының сот психиатриясы бөлімінің директоры болды, бұл Массачусетс штатындағы қылмыстық психикалық ауруларға арналған мекеме еді. Кейін ол Заң факультетінде заң профессоры, ал Медицина факультетінде мінез-құлық медицинасы және психиатрия профессоры болып жоғарылатылды.

Елеулі үлестер

Доктор Диц 100-ден астам жарияланымның авторы және жүздеген қылмыстық және азаматтық істерде кеңесші немесе куәгер болды. Академиялық қызметтен басқа, доктор Диц ауруханалық және әкімшілік лауазымдарда қызмет етті; мекемелік комиссияларда, ұлттық мемлекеттік саясат жөніндегі топтарда, рецензияланған ғылыми журналдардың редакциялық алқаларында және көптеген телесериалдар мен фильмдердің техникалық кеңесшісі ретінде жұмыс істеді. 2010 жылы Дицке Америка Психиатрия және Заң академиясы "Сот психиатриясы саласындағы білім беруге ерекше үлес қосқаны үшін Сеймур Поллак сыйлығын" табыс етті. 2014 жылы Biography.com доктор Дицті тарихтағы ең белгілі 10 психиатрдың қатарына енгізді. Дицтің жыныстық мінез-құлық және қылмыстар туралы ғылыми еңбектерге қосқан үлесіне жыныстық садизм, жыныстық мазохизм, балаларға қатысты жыныстық қылмыстар, экзибиционизм және жалпы жыныстық қылмыстар туралы жарияланымдар кіреді. Бұдан өзге, доктор Диц жұмыс орнындағы зорлық-зомбылық, белгілі тұлғаларды қудалау және сот психиатриясы ғылымы туралы көптеген еңбектер жазды.

Джон Хинкли кіші, сот

Джон У. Хинкли-младший 1981 жылғы 30 наурызда Вашингтон қаласындағы Хилтон қонақ үйінің сыртында Президент Рейганды өлтіруге талпынды, ал Хинклидің 1982 жылғы сотында Дицц айыптау тарапынан сарапшы куәгер ретінде қатысты (ол сол кезде Гарвардта оқытумен айналысып жүрген). Бес күндік куәлігі барысында Дицц қазылар алқасына Хинклидің актриса Джоди Фостерді таң қалдыру мақсатымен Президентті атқандығын айтқандығын жеткізді. Дицц Хинклидің: «Шын мәнінде, мен жақсы сезінуім керек, себебі мен бәрін үлкен ауқымда істедім. Мен оны [Фостердің] қадірі үшін жасадым» деген сөздерін келтірді. Бас прокурор Роджер Адельманның сөзіне қарағанда, Хинкли оқ атқан сәтте эмоционалдық тұрақсыздыққа ұшыраған болуы мүмкін, бірақ ол Рейганды атқан кезде жасаған әрекетінің мәнін түсіне алғандықтан, психикалық денсаулығында елеулі бұзылыс болмаған. Дицц және оның басшылығымен жұмыс істеген әріптестері Хинклидің психикалық жағдайына қатысты 628 беттік есеп дайындады. Дицц Хинклидің оқиға орнын бағалауын, Рейган Хилтон қонақ үйінен шыққан кездегі жағдайын, Хинклидің «әрекетінің дұрыс еместігін түсінуіне» қарамастан, одан дамып келе жатқандығын мысал ретінде пайдаланды. Сегіз апталық куәліктерден кейін, 1982 жылғы 21 маусымда қазылар алқасы ақыл-естің жоқтығына байланысты Хинклиді барлық 13 айыптан босатып жіберді. Бұл шешім елді қатты таң қалдырды, сол себепті сенатор Арлен Спектер Сенаттың Әділет комитетінде сотталғандар мен екі американдық психиатрлар қауымдастығы және американдық адвокаттар қауымдастығы тағайындаған топтарды сұраққа алу үшін тыңдау өткізді. Бұл сот Диццті ұлттық назарға іліктірді: адвокаттар оның ерекше біліміне ерекше мән берді, ал ФБР да оның тәжірибесін пайдалануға тырысты. 1982 жылдан 1988 жылға дейін Вирджиния университетінде оқытумен қатар, Дицц өзінің сот-медициналық консалтингтік фирмасын ашу үшін Оңтүстік Калифорнияға көшті. Екі күндік куәлігі барысында Дицц қазылар алқасына Дамердің ақылдан адаспағанын немесе кісі өлтіруге итермеленбегенін, оның жыныстық бұзылыстары болғанын және құрбандарымен жыныстық жағынан ауытқушылық көрсеткенін, бірақ кісі өлтірген кезде мас күйге жеткенін түсіндірді. Оның айтуынша, Дамер 11 құрбанының бас сүйегін сақтап қалған: Дицц Дамердің ақылдан ада болмайтынын, «оның сүйікті заттары, естеліктері, осы ауыр қылмыстар үшін анықталу қаупі бар екенін» білетінін айтты. Дицц Дамердің әрбір қылмыстың егжей-тегжейлі мәліметтерін жақсы есте сақтағанына таң қалды. Екеуі Дамердің сүйікті фильмдерін, соның ішінде «Жұлдызды соғыстар: Джедай қайтып оралды», «Жұрт жындарын құртушы III» және гей порнографиясын бірге қарады. Дамер сонымен қатар Диццке ол сақтап қалған 11 құрбанның бас сүйегі үшін салғысы келген ғибадатхананың жоспарын берді, оларды сурет салу жоспарланған.

John W. Hinckley Jr. attempted to assassinate President Reagan outside Washington, D. C.'s Hilton Hotel on March 30, 1981, and Hinckley's 1982 trial included Dietz as an expert prosecution witness (while he still was teaching at Harvard). In his five days of testimony, Dietz told the jury that Hinckley told him that he felt shooting the president accomplished his goal of trying to impress actress Jodie Foster. Dietz quoted Hinckley as saying, Actually, I should feel good because I accomplished everything on a grand scale I did it for [Foster's] sake. Assistant U. S. Attorney Roger Adelman, the chief prosecutor, argued that Hinckley may have been emotionally unstable at the time of the shooting, but that he was not so mentally disturbed that he could not understand what he did when he shot Reagan. Dietz and the colleagues whom he led wrote the prosecution's 628 page report on Hinckley's mental state. Dietz used Hinckley's assessment of the assassination location, as Reagan walked outside the Hilton Hotel, as an example of how Hinckley did, "appreciate the wrongfulness", of his actions, but nonetheless went forward. After eight weeks of testimony, the jury on June 21, 1982, found Hinckley not guilty on all 13 counts by reason of insanity, a verdict that so shocked the nation that Senator Arlen Specter held a hearing of the Senate Judiciary Committee to question the jurors and both the American Psychiatric Association and American Bar Association appointed task forces to work on a revised test of insanity to clarify federal law. The trial catapulted Dietz into the national spotlight: attorneys took special note of his unique knowledge of deviant behavior, with the FBI also seeking his expertise. His concurrent teaching at the University of Virginia from 1982 to 1988 ended with Dietz moving to Southern California to start his forensic consulting firm. During his two days of testimony, Dietz explained to the jury that Dahmer was not insane or driven to commit murder but, instead, had sexual disorders and exhibited sexually deviant behavior with his victims, but purposely drank himself to the point of intoxication when he killed. Dahmer, he said, also kept the skulls of 11 of his victims: far from being insane, Dietz said Dahmer, calmly and rationally, knew that keeping, "some of his favorite items, these keepsakes, [meant taking] a very big risk of being detected for all these serious crimes." Dietz was impressed at how Dahmer remembered intricate details of each murder. The two men watched some of Dahmer's cinematic favorites including Star Wars: Return of the Jedi, The Exorcist III, plus gay pornography. Dahmer also gave Dietz plans for a temple he wanted to build for most of the 11 victims' skulls that he kept, with plans to paint them.

Бомбаға қарсы

"Юнабомбер" террорисі Тед Качински 1978 жылдан 1995 жылға дейін өз қолдарымен жасаған бомбаларды пайдаланып 23 адамды жарақаттады және үш адамды өлтірді. Качински 1998 жылы сот басталғаннан кейін барлық федералдық айыптауларға, оның ішінде кісі өлтіруге кінәлі екенін мойындады: Диц сот басталғанға дейін федералды прокурорлар үшін оны сұраққа тартып алмаса да, психиатр оның күнделіктерін оқыды, оны білген адамдармен әңгімелесті және тергеушілер жинаған барлық дәлелдерді қарастырды. Качинскидің жазбалары, ол The New Yorker журналына берген сұхбатында, "шизофрения емес, интеллектуалды адамның айқайындай", деді, бұл қорғау тарапының Качинскиді параноидты шизофрениямен ауыратын деп бағалауына қарсы келеді. "Олар күшті эмоцияларға, айқын ашуға және технологияның қоғамға тигізетін зиянды әсері туралы күрделі, логикалық тұрғыдан негізделген сенімдер жүйесіне толы", - деді Дитц. "Негізгі сұрақ: бұл сенім жүйесі философия ма, әлде қате сананың туындысы ма? Жауаптың көп бөлігі психиатрдың идеологиясына байланысты, басқа ештеңеге емес."

Андреа Ятс

Дицтің 2002 жылы Андреа Йейтстің батпаққа батып өлтірген бес баласының ісінде куәлік бергеннен кейін қызу дау туды. Йейтс ваннада бес баласын суға батырып өлтіргені үшін сотталған болатын. Диц прокуратураның жалғыз психикалық денсаулық сарапшысы болып, Йейтс қылмыс жасамас бұрын "Заң мен тәртіп" телесериалында балаларын суға батырып, ақыл-есінен айырылғандықтан кінәсіз деп табылған әйел туралы эпизод көрсетілгенін айтты. Бірақ, мұндай эпизод "Заң мен тәртіп" сериалында болған емес. Бұл қателік белгілі болғаннан кейін 2005 жылғы 6 қаңтарда апелляциялық сот Йейтсқа тағылған қылмыстық айыпты жоққа шығарды. Йейтс ісінен кейін туған жағымсыз жарияланым Дицті Маркус Вессонның кісі өлтіру ісінен сарапшы ретінде шеттетуге себеп болды.

Уэйко

1993 жылы 16 сәуірде Уэйко қоршауы кезінде ФБР директоры Уильям Сешнс бас прокурор Джанет Реноны кешенге шабуыл жасауға көндіруге тырысты, бірақ ол көбірек құжаттар сұрады. Диц тағы да келіссөздер дағдарысты шешуге ықпал етпейтінін және Кореш балаларды зорлап пайдалануын тоқтатпайтынын көрсететін жазбаша пікір дайындағаннан кейін, балалардың құқығын қорғаушы ретінде белгілі бас прокурор Рено 1993 жылдың 17 сәуірінде шабуылға рұқсат берді.

Миз комиссиясы

Диц 1985 жылы президент Рейганның Бас прокурорының порнография жөніндегі комиссиясына тағайындалған 12 адамның бірі болды, бұл комиссия сол кездегі АҚШ Бас прокуроры Эдвин Миздің есімімен «Миз есебі» деп белгілі болды. Комиссияның соңғы, 1960 беттік, бес бөлімді, 35 тараулық есебі 1986 жылдың шілдесінде жарияланды. Вирджиния университетінің құқық мектебі кітапханасының арнайы жинақ бөлімінде Дицтің құжаттарының тізімінде оның комиссиядағы жұмысына арналған 16 қорап бар, олар жылаңаш күнге шығудан бастап, құлдырау туралы жарияланымдарға дейін және Playboy журналының карикатураларына дейін жыныстық қатынас мәселелерінің кең ауқымын қамтиды. Сонымен қатар, бір қорапта қазір көнеріп қалған «порноға қоңырау шалу» деген тақырып бар. Комиссияның есебінде Диц өзінің комиссиядағы жұмысын көп жылдар бойы кісі өлтірушілердің психопатиялық мінез-құлқын зерттеумен салыстырып, комиссияға қосылған кезде «порнографияның моральдық мәні мен ойымнан ең алыс нәрсе болды» деді. Ол былай деді: «Басқа комиссия мүшелері өмірдің қараңғы жағы туралы ешқашан білмеген нәрселерді білген болса, мен өмірдің жоғары мақсаттары мен адамзаттың ұмтылыстары туралы ұмытып кеткен бір нәрсені еске алдым». Диц соңғы есепте: «Менің пікірімше, қазір біз зорлық-зомбылық порнографиясына ұшыраған халықтың, басқа жағдайда жасамайтын жыныстық қатыгездік актілерін жасауға бейім екенін айтуға сенімдіміз, сондай-ақ, оны төмендететін порнографияға ұшыраған халықтың да солай болуы мүмкін екенін де айтуға дайынбыз».

Миз комиссиясының 8 тармақты "Медициналық және қоғамдық денсаулық" проблемалары порнографияны қамтиды

Дицтің кең ауқымды комиссиялық мәлімдемесінде порнографияның «медициналық және қоғамдық денсаулық сауалына» себеп болатын немесе оны күшейтетін сегіз сала сипатталған. Осы мәселелерді қарастыра отырып, Диц мынадай тұжырым жасады: «Порнографияның әлеуметтік мінез-құлыққа тигізетін әсері туралы: Порнографияның әлеуметтік мінез-құлық үлгілерін қабылдаған адам үшін махаббат, мейірім, неке, ұрпақ және жауапкершілік сексуалдық қатынасқа мүлдем байланыссыз». Жеке көзқарастарды қалыптастырудың денсаулыққа зиянды салдары: «Ментально тұрақты студенттердің үлгілік тобындағы тәжірибелерде де, зорлық-зомбылық көрсететін порнографияға ұшырау сексуалдық қиялдардың мазмұнында, әйелдерге деген көзқараста, зорлауға деген көзқараста және тәжірибелік ортадағы агрессивті мінез-құлықта өлшенетін, жағымсыз өзгерістерге әкеледі». Сексуалдық зәбірлеу: «Порнографияның барлық түрлері балаларды сексуалдық зәбірлеуге пайдаланылады, оларға нақты сексуалдық әрекеттерге үйретеді және ересектердің не істейтінін көрсету арқылы олардың қарсылығын жеңуге көмектеседі (сондай-ақ) әйелдерге ер адамдардың олардан күтетін сексуалдық мінез-құлықты үйретуге (және) жұмыс орнында әйелдерді мазалауға және олардың қандай ортаға еніп отырғанын еске салуға». Алайда Диц былай деп қосты: «Осы салдарларды жою үшін порнографияның айналымын азайтудан басқа тікелей шешім жоқ». Порнография саласында жұмыс істейтіндерге зиян: «Олар жыныстық жолмен берілетін ауруларға шалдығу қаупіне ұшырайды. Кейбіреулеріне есірткі заттары берілген». Секс-тойлар: «Денсаулық және демалыс деген желеумен сатылатын бұйымдар – қасақана да, қасақана емес те зиян келтіретін құралдар. Адамдар құлдырауға арналған капюшондарда тұншығып қалған, «сексуалдық көмек» құралдары дене қуыстарында қалған, оларды аурухананың шұғыл жәрдем бөлімдерінде алып тастау қажет болған. Адамдар ерікті нитриттерді (афродизиак ретінде сатылатын) ішіп алып қайтыс болған». Кітап дүкендері, стриптиз-клубтар сияқты ересектерге арналған орындардың қалалық шоғырлануы: «Бұл орындар қауымдастық мүшелеріне және келушілерге жақын жерде жеңіл мінезді қыздар мен есірткі сатушылар арқылы барлық тәлкек қызметтері қолжетімді болуы мүмкін екенін көрсетеді және тікелей қолжетімді болмаса, таблоидтарда, мерзімді басылымдарда және секс-қызметтер туралы нұсқаулықтарда жарнамалар арқылы телефон арқылы қолжетімді». Сексуалдық қате ақпарат: «Оның (порнографияның) көп бөлігі адамның сексуалдық қатынасы туралы жалған, бұрмаланған және тіпті қауіпті ақпаратты үйретеді. Американың «тек ересектерге арналған» порнографиялық орындарында сексуалдық қатынас туралы білім алған адам жыныстық қатынасқа дейін еркек пен әйелдің үйленуін немесе тіпті ғашық болуын ешқашан ойламаған болар еді. Керісінше, мұндай адам үйдегі сексуалдық қатынас – балаларымен, өгей балаларымен, ата-аналарымен, өгей ата-аналарымен, бауырларымен, ағайын-туыстарымен, немере інілерімен, немере інілерімен, әпке-шешелерімен, ағайын-туыстарымен және үй жануарларымен, сондай-ақ көршілерімен, сүтшілермен, сантехниктермен, сатушылармен, ұрылармен және қарақшылармен болатынын білген болар еді». Диц сондай-ақ порнографияның «адамгершіліксіздіктің және бұрықпайтындықтың себебі де, белгісі де» екенін жазды. Порнографияның көп бөлігі қазіргі кездегі адамның қадір-қасиетіне және әдептілігіне қарсы жасалған қылмыс болып табылады, сондықтан азаматтар одан аулақ болуы керек, өйткені бұл әлемдегі зұлымдықтарды жою үшін емес, ар-ұждан талап еткендіктен».

Dietz's extensive commission statement outlined eight areas in which pornography creates, or helps foster, "a medical and public health problem". Surveying these issues, Dietz wrote, in part:

On pornography impacting social behavior: "The person who follows the patterns of social behavior promoted by pornography is a person for whom love, affection, marriage, procreation, and responsibility are absolutely irrelevant to sexual conduct." Shaping personal attitudes that create adverse health consequences: "even in experimental samples of mentally stable male college students, exposure to violent pornography leads to measurable, negative changes in the content of sexual fantasies, attitudes toward women, attitudes toward rape, and aggressive behavior within the experimental setting". Sexual abuse: "Pornography of all types is used in the sexual abuse of children to instruct them on particular sexual acts and to overcome their resistance by showing them what adults do (and) to instruct women in the sexual behaviors that men desire of them (and) to harass women in the workplace and to remind them into whose world they are intruding". However, Dietz added, "there would be no straightforward remedies for these consequences short of reducing the quantity of pornography in circulation." Injury to people working in pornography: "they have been exposed to the risk of acquiring sexually transmitted diseases. Some have been supplied with narcotics". Sex toys: "Products under the pretext of health and recreation are the instruments of injury, both intentional and unintentional. People have suffocated in bondage hoods People have had 'sexual aid' devices entrapped in body cavities, requiring extraction at hospital emergency wards. People have died from orally ingesting volatile nitrites (which are) sold as aphrodisiacs." Urban concentrations of adult establishments such as bookstores, and strip bars/peep shows: "These establishments signal members of the community and visitors that full vice services may be available nearby through prostitutes and drug dealers and, if not so directly available, are a phone call away through the advertisements found in tabloids, periodicals, and sex for sale guides". Sexual disinformation: "So much of it (pornography) teaches false, misleading, and even dangerous information about human sexuality. A person who learned about human sexuality in the 'adults only' pornography outlets of America would be a person who had never conceived of a man and woman marrying or even falling in love before having intercourse Instead, such a person would be one who had learned that sex at home meant sex with one's children, stepchildren, parents, stepparents, siblings, cousins, nephews, nieces, aunts, uncles, and pets, and with neighbors, milkmen, plumbers, salesmen, burglars, and peepers". Dietz also wrote that pornography is, "both causal and symptomatic of immorality and corruption. A world in which pornography were neither desired nor produced would be a better world, but it is not within the power of government or even of a majority of citizens to create such a world a great deal of contemporary pornography constitutes an offense against human dignity and decency that should be shunned by the citizens, not because the evils of the world will thereby be eliminated, but because conscience demands it."