Кіріспе
Тулса Дум – американдық жазушы Роберт Э. Говардтың Атлантидалық Кулл кейіпкерінің қарсыласы ретінде жасанды түрде жасалған ойдан шығарылған тұлға. Тулса Дум алғаш рет "Делькардестің мысығы" әңгімесінде пайда болды. Кейін ол комикстер мен фильмдерде Куллдың және, соңынан, Говардтың тағы бір туындысы – Барбариялық Конанның басты жауы ретінде көрсетілді. Тулса Дум – Говардтың әңгімелеріндегі болашақ зұлым, өлмеген сиқыршылардың көптеген үлгісі, мысалы, Цота Ланти (Конан сагасында) және Катулос (Жұмырқалған Жүз новелласында); Тот Амон, Тугра Хотан, Катулос және Ксальтотун сияқты басқа да тірі немесе қайта тірілген Говардтың сиқыршылары Тулса Думмен психологиялық жағынан ұқсас, тіпті олардың сыртқы келбеті мүлдем өзгеше болса да.
Thulsa Doom is a fictional character created by American author Robert E. Howard, as an antagonist for the character Kull of Atlantis. Thulsa Doom debuted in the story "Delcardes' Cat". He has since appeared in comic books and film as the nemesis of Kull and, later, one of Howard's other creations, Conan the Barbarian. Thulsa Doom is the prototype for many of the future undead evil wizards in Howard's stories, such as Tsotha Lanti (in the Conan saga) and Kathulos (in the Skull Face novelette); other living or revenant Howardian practitioners of magic such as Thoth Amon, Thugra Khotan, Kathulos, and Xaltotun bear some psychological similarities to Thulsa Doom even if their actual appearance is vastly different.
Мөлшерлі журналдарда
Тулса Дум алғаш рет Роберт Э. Говардтың "Delcardes' Cat" атты қысқа әңгімесінің соңында (Тулсес Дум ретінде) пайда болды, онда Кулл кейіпкері басты рөлде болды. Кейін Говард мәтінді Thulsa Doom-ға сілтемелерді/көрсетулерді қосу үшін өңдеді (ол қайта вафтаизденгеннен кейін) және осыны көрсететін үшін атауын "Мысық және бас сүйек" деп өзгертті. Редактор Патрис Луинет Говардтың бастапқыда Кутулосты (Дом осы әңгімеде оның кейпін алған) нағыз жамандық деп ойлағанын, бірақ әңгіменің соңына жақын Тулса Думды ойлап тапқанға дейін болғанын болжады. Бұл нұсқа 1928 жылы "Weird Tales" журналына жіберілді, бірақ қабылданбады. Әңгіме 1967 жылға дейін Лансер кітаптарынан шыққан "King Kull" кітабында жарияланбады. Говард "Мысық және бас сүйек" әңгімесінде Тулса Думды "көз ұяларында күйдіретін қызыл от отқан, жалаңаш ақ бас сүйек сияқты" бетімен сипаттаған. Ол көрінеу зақымсыздайды, Куллдың серігінің бірі таптап кеткеннен кейін, жарақат алғанда "тек аз ғана суықтық" сезінетінін айтып, тек "өз уақыты келгенде басқа бір әлемге өтетінін" мақтанады. Тулса Думның түпнұсқа әңгімесі Говардтың өмірінде жарияланбағандықтан, ол 1929 жылғы "Skull Face" әңгімесінде кейіпкерді "Атлантиданың Катулосы" ретінде қайта пайдаланды.
Комикстерде
Қуатты некромант Тулса Дум – Куллдың басты жауы. Оның алғашқы пайда болуы “Monsters on the Prowl” №16 санында болды. Ол Marvel Kull комикстерінде жиі кездесетін жау болды (мысалы, “Кулл – Жеңімпаз” №3 және №7). Тулса Дум “Кулл – Тыңдаушы” №11, “Осы балтаммен билік етемін” деген шығармада қайта оралады. Ол Ардион рөлінде Валусиядағы төрт бүлікшімен одақ құрады: карлик Дукалон, әскерші Энарос, Барон Кануб және Ридондо. Ридондо батырды тақтан түсіріп, оның жоғалған патшалығын қайтарып алуға бағытталған ізденіске шығарды, бұл оқиға өз комиксінің беттерінде жарық көрді, одан кейін комикс тоқтатылды. Кулл өзінің ізденісін “Кулл және Варварлар” атты қара-ақ Marvel журналы форматында (Curtis Magazines баспасында жарық көрген) жалғастырды. Тулса Дум өзінің Қара легионының мүшелерін Кулл мен Брюльге шабуыл жасау үшін жіберді, бірақ олар шайқаста жеңіске жетті. Тулса осы шайқасты сиқырлы кристалл арқылы бақылады. Кейін Кулл мен Брюльдің кемесіне теңіз жыланы шабуыл жасады, бұл шабуылға Тулсаның қатысы болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. “Кулл және Варварлар” үш рет жарық көргеннен кейін тоқтатылды. Куллдың қайтып оралуымен Тулса Дум/Ардйон Торраннаның қарғысын білді (яғни, егер таңбалы адам тәж киіп, таққа отырса, ол тақты ешқашан тастай алмайды) және осы қарғысты Куллға жүктеуді көздеді. Осы мақсатта ол Торранна құдайының кейпіне еніп, оның халқына осыны қалай істеу керектігін кеңес берді. Тулса Дум Гарн Нак, Карр Ло Занн және Торраннаның Норрасымен манипуляция жасады. Олар Куллді Торраннаға тартып, оны Торранна тәжін алу үшін бірнеше сынақтан өткізді. Кулл тәжді іздеді, өйткені ол Торранна армиясын Тулса Думнан Валусия патшалығын қайтарып алуға көмектесе алады деп сенді. “Кулл – Жоюшы” №28 санында Кулл сынақтардың соңғысын сәтті аяқтады, бірақ тәжді кие алмай тұрып, Норра оны Торранна қарғысы туралы ескертті. Тулса Дум Норраның жасы жеткенін пайдаланып, оны кеудесі құрғаған мәйітке айналдырды, содан кейін Куллге өзін ашты және оны соңғы шайқасқа шақырды. Келесі санда (сонымен қатар “Кулл – Жоюшы” атағының соңғы саны) Тулса Дум соңғы шайқас үшін Куллді қалталық өлшемге тартты. Кулл Тулса Думның бетін қылышымен кесуге қол жеткізді, бірақ ақырында некромант оны жеңді. Тулса Дум екеуін де Торраннаға қайтарды, бірақ Кулл жеткілікті күш жинап, Тулса Думды таққа итеріп, оның басына тәжді қойды. Куллдың қылышынан жараланған Тулса пайғамбарлықты орындады және өзі де қарғысқа ұшырады. Тулсаның күші қарғыс салдарынан сарқылды, ал Торранна қаласы құлап, оны қиратты. Кулл, бақытымызға орай, қашып құтылды, содан кейін Валусияға өз тағын қайтарып алу үшін оралды. Кулл Тулса Думмен кем дегенде тағы бір рет кездесті, бұл оқиға “Marvel Preview” №19 санында (1979 жылдың жазғы саны) жарық көрді. Бұл санның сценарийі Р.Э. Говард жазған аяқталмаған фрагментті аяқтаған Лин Картердің “Riders beyond the Sunrise” атты прозалық әңгімесіне негізделген. Тулса Дум осы әңгіменің кульминациялық нүктесінде жойылған сияқты көрінеді, бірақ ол ақырында Конанның жауыз кейіпкері ретінде Конан комикстерінде және Конанның қара-ақ журналының бірнеше санында, “Savage Sword of Conan” (№190–193) жарық көрді. Ол өлімсіз болып көрінеді және бас сүйегі бар сиқыршы немесе тірі адамның кейпін алғанда альбинос ретінде бейнеленеді. Өлі емес сиқыршының осыған ұқсас тұжырымдамасы “Dungeons & Dragons” және “The Sword and the Sorcerer” сияқты басқа да фантастикалық шығармаларда кездеседі. Америкалық Dynamite Entertainment компаниясы 2009 жылы Арвид Нельсон жазған және Луи Антонио салған төрт санды Thulsa Doom мини-сериалын жариялады.
Кормак Макартқа қарсы
Тулса Дум кейіннен кельт батыры Кормак Мак-Арттың жауына айналады, бұл Говардтың тағы бір кейіпкері, Эндрю Дж. Оффутт оны одан әрі дамытқан. Патша Артур заманында (дегенмен Артурдың өзі сахнада көрінбейді) Тулса Дум 18 000 жылдан кейін дауылды, шөл аралында қайта тіріледі. Кормак Мак-Артты – Дания викингтерінің тобына қосылған ирландтық саяхатшыны – өзінің ежелгі жауы, Король Куллдың жаңадан туған нұсқасы деп танып, Тулса Дум дереу ежелгі кек алуын жаңартады және Мак-Артты өлтіруге тырысады. Оффут сипаттағандай, Тулса Дум керемет түр өзгерту қабілетіне ие, ол тек сыртқы түрін ғана емес, сонымен қатар Кормак Мак-Арттың жақын достарының мінез-құлқын да дәлме-дәл қайталап бере алады. Бұл әйел және еркек арасындағы толыққанды түрлену қабілетін де қамтиды. Бірде Тулса Дум Кормак Мак-Арттың сүйіктісінің бейнесін алып, оны жақсы білетін және оған ғашық болған адамға махаббат туралы сенімді сөздер айтады, содан кейін Мак-Артты күтпеген жерден шабуылдап, кенеттен қанжар суыру ниетімен толыққанды қарым-қатынасқа түседі. Бірақ шабуыл сәтінде Тулса Дум өзінің нағыз бассүйегін көрсетеді, бұл Мак-Артқа алдауды түсінуге және соңғы сәтте өзін құтқаруға мүмкіндік береді. Тулса Дум стихияларды бақылайтын және тыныш теңізден дауыл тудыратын күшке ие деп есептеледі. Тулса Думды қанжармен жаралау немесе биік жерден лақтырып тастау оны өлтіре алмайды, бірақ оның денесіне темір кіргізуге болатындықтан, мұндай темір оны тұтқындап, Думның қашуына жол бермейді.
Бас сүйек
Говардтың 1929 жылғы "Жұмыр Бас" повесінде қазіргі әлемге қайта тірілген және оны жаулап алуға тырысқан Атлантидалық некромант бейнеленген. Бұл жау Тулса Думға өте ұқсас, бірақ "Атлантистің Катулосы" деп аталады.
Фильмдердегі
1982 жылы шыққан "Конан-варвар" фильміндегі басты жау – осы аттас кейіпкер. Джеймс Эрл Джонс сомдаған кинодағы Тулса Дум, әдебиеттегі нұсқасынан едәуір өзгешелейді, ол бас сүйектей бет пішінімен сипатталады. Дайындық жұмыстары кезінде жасалған суреттерде Тулса Дум осы бас сүйектей пішінде бейнеленген, бірақ түсірілімде ол негізінен классикалық Конан жауы Тот Амон, жылан құдайы Сеттің құлы болып көрінеді. Сондықтан ол фильмде қалыпты адам ретінде бейнеленеді, алайда мың жыл өмір сүрген және алып жыланға айнала алатын күші бар екені айтылады. Фильмге қарама-қайшы пікірлер білдірілді, бірақ кейбір сыншылар Джонстың ойыны, өзіне сенген соңынан жүздерше адамды өз-өзіне өлтіруге көндірген культ жетекшісі Жим Джонсты еске түсіретінін айтты. 2008 жылдың шілдесінде Dynamite Entertainment Джимон Хунсу комикстер негізінде түсірілетін фильмде Тулса Дум рөліне ойнауға және продюсерлікке келіскенін хабарлады, алайда фильм әлі түсірілген жоқ.