Кіріспе

PostSecret – 2004 жылы Фрэнк Уоррен құрған, адамдар өз құпияларын қолмен жасалған пошта карточкасына анонимді түрде жіберетін үздіксіз қоғамдық хат өнері жобасы. Таңдалған құпиялар PostSecret веб-сайтында жарияланады немесе PostSecret кітаптарында немесе музейде көрсетіледі.

Тарих

Жобаның идеясы – толық анонимдік сақтайтын адамдар ашық хатты безендіріп, бұрын ешкімге айтпаған құпиясын жазуы болды. Құпияның мазмұнына ешқандай шектеу қойылған жоқ, бірақ ол толығымен шындыққа сай болуы және бұрын ешқашан айтылмауы керек еді. Жазбалар жыныстық қанағаттандыруға қатысты жағдайлар мен қылмыстық әрекеттердің мойындалуынан бастап, құпия тілектерге, ұятты әдеттерге, үміттер мен армандарға дейін әртүрлі болды. PostSecret 2005 жылдың 1 қаңтарында құрылғаннан бастап 2007 жылға дейін АҚШ және әлемнің түкпір-түкпірінен келген 2500-ден астам көркем туындыны жинап, көрсетті. Blogger желісінде тәжірибе ретінде басталган сайт, әр жексенбіде 10 жаңа құпиямен жаңартылып тұрды. Олардың барлығы дерлік бір стильде болды, бұл қатысушы суретшілерге өз құпияларын қалай бейнелеу керектігі туралы белгілі бір нұсқаулар берді. 2007 жылдың 24 маусымынан 3 шілдесіне дейін сайттың «Пікірлер» бөлімі қосылды. Блогтарда пікірлер жиі кездеседі, бірақ бұрын PostSecret сайтында мұндай мүмкіндік болған емес. Көптеген келушілер бұл жаңа бөлімнің сайттың мақсатына қайшы келетінін айтты, оның дәлелі ретінде, автордың мысығына ағартқыш бергенін мәлімдеген ашық хатты сынаған көптеген пікірлер келді. 2007 жылдың қазан айында PostSecret қауымдастығы құрылды. Іске қосылғаннан бері 80 мыңнан астам пайдаланушы онлайн-талқылау форумына тіркелді. Youth Trends ұйымының 2008 жылғы ақпан айындағы «Топ-10 тізімі» есебіне сәйкес, PostSecret АҚШ-тағы студент қыздар арасында ең танымал сайттардың 10-орынында тұрды, сауалнамаға қатысқандардың 7%-ы оны өзінің сүйікті сайты деп атады. 2008 жылдың сәуір айында Уоррен 1-800-суицид ұйымымен бірлесіп, колледжтердегі кризистік желілер арқылы анонимді түрде көмек сұраған адамдарға жауап беру үшін жұмыс істеді. 2011 жылдың сәуір айында Bonobo компаниясы қолданбаны әзірлейтіні және оны сол жылдың соңында iPhone және Android платформалары үшін шығаратыны жарияланды. 2011 жылдың 3 қыркүйегінде iPhone үшін шығарылған қолданба тез арада ең көп сатылатын қолданбалар тізіміне енді. Келесі бірнеше айда 2 миллионнан астам құпия бөлісілді, бірақ зиянды жазбалар кеңінен таралып, бақылаудан шықты. 2011 жылдың желтоқсан айында қолданба алынып тасталды. «Менің құпиям» атты кітабында Уоррен бүкіл әлемдегі адамдармен болған кездесулерін, ашық хаттардан шабыттанғандарын және олардың бұрын ешқашан талқыламаған мәселелерді ашық айтуға қалай мүмкіндік бергенін баяндайды.

Апталық құпиялар

2005 жылдың 1 қаңтарында құрылғаннан бері сайтта апта сайын, өте сирек жағдайларды қоспағанда, жаңа жексенбілік құпиялар жарияланып келді. Уоррен екі рет құпиялардың орнына жеке видео хабарлама жариялаған. 2007 жылдың 12 тамызында құпияларды жариялаудың орнына, Уоррен YouTube-қа жүктелген «New PostSecret Mini Movie» атты видеоға сілтеме жариялады, онда ол жобаға қатысты сезімдерін білдірді. 2007 жылдың 16 қыркүйегінде дәстүрлі PostSecret блогы жойылып кетті. Оның орнына «Николь» есімді біреуге тиесілі жаңа блог пайда болды. PostSecret Blogger жүйесі оны «спам блогы» деп қате ойлап, кенеттен және қателікпен жабылды. Қате түзетіліп, Уорреннің сайты 9 қыркүйектегі құпиялармен қайта іске қосылды. 2009 жылдың 11 қазанында Уоррен турнеде жүргенін айтып, видео және кешірім жариялады, сондай-ақ оқырмандарын «Өмір, өлім және Құдай туралы құпия жаңғырықтар» кітабын сатып алуға шақырды.

Ескертпелер

2008 жылдың 24 ақпанында Уоррен сол апта жарияланған түрлі құпияларға шабуыл жасайтын көрермендердің бірнеше электрондық хаттарын жариялады – әсіресе, мұғалімді қорлаған ата-анадан, солдаттың туысын қорлаған колл-орталық операторынан және бала көре алмайтын әйелді қорлаған болашақ анадан келген хаттарды. Бұл құпияларға түсініктеме жазуға рұқсат берудің дұрыс-бұрыстығы туралы бұрынғы пікірсайыстарды қайта жақтандырды. Кейде мұндай жағдайларда, басқалар пікір білдірушілерге өздерін қорғау мүмкіндігін бермей-ақ үкім шығаратыны байқалды, бірақ ешқандай шара қолданылмады және блог келесі аптада да әдеттегідей жұмысын жалғастырды.

Сұраққа қонымды пайда

Құпиялар авторға да, оларды оқығандарға да қуат сыйлайды. Франк Уорреннің сөзінше, пошта карточкалары оқығандарға шабыттандырады, жазғандарға емдік күшті сыйлайды, жат адамның құпиясына ортақтасқан адамдарға үміт береді және қабылдауға дайын анонимді қауымдастық құрады. USA Today газетінде Мария Пюэнте былай деп жазды: "Отбасылық терапевт және "Отбасылардың құпия өмірі" кітабының авторы Эван Имбер Блэк, құпияны айтудың отбасылық қарым-қатынастар контекстінде ғана мағынасы бар дейді. Біз қазіргі заманда адамдар телеарнада көпшілікке құпиясын айтып, содан кейін өмірін жалғастырады деген жаңылыс пікірде өмір сүріп жатырмыз. Бірақ құпияны ашу – бұл тек бірінші қадам ғана. (PostSecret-ке жариялау) белгілі бір деңгейде жеңілдік сыйлауы мүмкін, бірақ оның қаншаға созылатынын білмеймін. Құпия ашылғанда, әдетте, жаңа тепе-теңдікке қол жеткізу үшін уақыт және қарым-қатынастарды жақсарту жұмысы қажет болады."

Қолданбаларды пайдалану

PostSecret қосымшасы iOS құрылғылары үшін 2011 жылдың 3 қыркүйегінде жарияланды. Екі миллионнан астам жіберілген хаттардың арасында ұятсыз, қауіпті және зорлық-зомбылыққа шақыратын жазбалар да болды. Желтоқсан айында ерікті модераторлар тәулік бойы жұмыс істегеніне қарамастан, ағыммен күресе алмады. Уорренге пайдаланушылар, Apple, құқық қорғау органдары және ФБР хабарласты. 2011 жылдың 28 желтоқсанында қосымша App Store-дан алынып тасталды. 2012 жылдың 1 қаңтарында PostSecret веб-сайтында жарияланған ресми хабарламада, қосымшаның зорлық-зомбылыққа шақыратын жіберулер мәселесін шеше алмайтындығына байланысты қайтадан қолжетімді болмайтыны айтылды.

Қылмысты мойындаудың арамзалығы

2013 жылдың 31 тамызындағы сенбі күні "Санди Секреттс" апталық жаңартуының алғашқы құпиясы ретінде Google картасында географиялық аймақтың "Мен ол мені тастады дедім, бірақ шындығында мен оны тастадым (денесін)" деген сөздерімен бірге қызыл жебе көрсетілген. Бұл құпияның алаңдатарлық сипаты әлеуметтік желілерде қызу пікірталас туғызды. Reddit пайдаланушылары көрсетілген жердің Чикагодағы Джексон паркі екенін анықтады, содан кейін телефон арқылы хабарласып, Чикаго полиция департаменті аймақты тексеру үшін офицерлерді жіберді. Олар ештеңе таба алмады, бұл құпияның шын екендігі туралы күмәндер туғызды. Қастерлі қылмыстар бөлімі тергеу жүргізді. 2013 жылдың 3 қыркүйегінде Чикаго полициясы бұл жазбаның "шынайы емес" және жалған екенін мәлімдеді.

Құпия архив

PostSecret Archive – пайдаланушыларға барлық бұрынғы PostSecret хаттарын күні немесе кілт сөздер бойынша іздеуге мүмкіндік берген іздеуге арналған деректер қоры. Қазір ол жұмыс істемейді. Оның мұрағатталған нұсқасы қолжетімді.

Медиа

Сайттан алынған суреттер плакат өлшеміне дейін үлкейтіліп, 2005 жылы All American Rejects тобының "Dirty Little Secret" әнінің музыкалық видеосының фоны ретінде қолданылды. Үлкейтілген плакаттардағы PostSecrets, мыңдаған стандартты өлшемдегі PostSecrets қағаздарымен бірге, Вашингтон өнер жобасының көрмесінде көрсетілді. 2006 жылғы алтыншы жылдық Weblog Awards марапаттарында PostSecret веб-сайты бес "Bloggie" жүлдесін алды: "Ең жақсы американдық веб-блог", "Ең жақсы тақырыптық веб-блог", "Ең жақсы қауымдастық веб-блог", "Ең жақсы жаңа веб-блог" және "Жыл веб-блогы". 2007 жылғы жетінші жылдық Weblog Awards марапаттарында PostSecret веб-сайты "Жыл веб-блогы" атағын иеленді. "CSI: NY" телесериалының "Dead Inside" атты эпизодында, құрбан болған адам "SecretsU" деп аталатын сайтқа сілтеме жасады, онда көрермендер өздерінің ең құпия, жасырын сырларын пошта арқылы жіберіп, оны өнер туындысына айналдырады. "CSI: Cyber" телесериалының "iWitness" эпизодында, кісі өлтіру құрбаны жасырын хабарламасы бар суретті "miafina" (малагаси тілінде "сыр") деп аталатын сайтқа жариялауға тырысты, онда пайдаланушылар жеке құпияларын бөліседі. PostSecret жобасынан шабыттанған тағы бір бірлескен өнер жобасы – "Snail Mail My Email", онда еріктілер бейтаныс адамдардың электрондық хаттарын қолмен жазып, алушыларға тегін пошта арқылы жібереді. 2015 жылдың 3 тамызынан 2017 жылдың қыркүйегіне дейін Ұлттық пошта мұражайында PostSecret-ке жіберілген 500-ден астам пошта карточкасынан тұратын көрме ұйымдастырылды.

Халықаралық нұсқалар

Уорреннің рұқсатымен PostSecret-тің француз нұсқасы 2007 жылдың қазан айында "PostSecretFrance" деген атпен іске қосылды. 2008 жылдың ақпан айында "PostSecret auf Deutsch" деп аталатын ресми неміс нұсқасы басталды. 2010 жылдың сәуір айында португал тіліндегі нұсқасы "PostSecretPT" ретінде іске қосылды. "Los Secretos Dominicales" – PostSecret-тің испан тіліндегі нұсқасы. "PostSecretChina" деген атаумен қытай нұсқасы да қолжетімді, бірақ PostSecret-ке ресми түрде қатысы жоқ. 2010 жылдың 23 қаңтарында "PostSecretUK" іске қосылды, бұл электрондық пошта арқылы жіберілген жазбаларды қабылдайтын алғашқы ұқсас жоба болды. Қытай нұсқасы сияқты, ол да ресми түрде PostSecret-ке қатысы жоқ, бірақ Уоррен мен PostSecret-тің түпнұсқасына толық құрмет көрсетіледі. PostSecretUK бір жылдан кейін тоқтатылды. 2011 жылдың қаңтар айында Фрэнк Уорреннің түпнұсқасынан шабыттанған Бейбітшілік корпусының еріктісі "Пост-секрет Қазақстан" атты үш тілді (орыс, қазақ және ағылшын) жобаны бастады. Ол да ресми түрде қатысы жоқ. Норвегиялық "Norske Hemmeligheter" парағы Уорреннің идеясымен құрылған, бірақ құпиялардың өзіндік нұсқасын жасады. Құпиялар веб-парақша арқылы жіберіледі және парақшаның авторлары – екі суретші оларды көркемдеп бейнелейді. "Постсекрет Корея" да бар, бірақ Уорреннің еңбегіне сілтеме жасалмаған. Сонымен қатар, SecretumDoor деп аталатын көркем жоба бар, онда 2005 жылғы түпнұсқа құпияларды орыс және ағылшын тілдерінде табуға болады.

Тарихи аналогтар

1973 жылы жарық көрген концептуалды суретші Дуглас Хьюблердің «Өзгермелі бөлік 4: Құпиялар» кітабы (оның «Өзгермелі бөліктер» сериясындағы көптеген туындыларының бірі) кездейсоқ адамдар жазған шамамен 1800 құпиядан тұратын жинақ болды.