Көне үнді данасы Парашараның өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Ежелгі Үндістан данасы Парашара (санскрит: पराशर; IAST: Parāśara) – махариши және көптеген ежелгі үнді мәтіндерінің авторы. Ол ұлы Вьяса қазіргі түрінде жазғанға дейін алғашқы Пурананың авторы ретінде есептеледі. Ол Васишт ақсақалдың немересі және Шакти ақсақалдың ұлы болған. Парашара автор немесе сөйлеуші ретінде айтылатын бірнеше мәтін бар. Оған жатқызылатын әр түрлі мәтіндер Парашараның шәкіртіне сөйлеген сөздерін көрсетеді.

Этимология

Парашараның әкесі Шакти, Калмашапада патшасының басқа ұлдарымен бірге желінгеннен кейін қайтыс болғанда, Вашишта өзіне-өзі қол жұмсауға бел буды. Сондықтан ол Меру тауынан секірді, бірақ жұмсақ мақтаға түсті, орман отына кірді, бірақ ешқандай зиян келтірмеді, сосын оны құтқарып, жағаға шығарған мұхитқа секірді. Кейін ол Випаса толысқан өзеніне секірді, ол да оны жағаға шығарды. Содан кейін ол Хаймават өзеніне секірді, ол оның қорқынышынан әртүрлі бағытта қашып, Сатадру деп аталды. Ашрамына келгенде, ол қайын қызының жүкті екенін көрді. Бала дүниеге келгенде, Вашишта оның әкесі болды және өмірінен бас тарту ойын қалдырды. Сондықтан балаға Парашара деген есім қойылды, ол "өлгендерді қайта тірілтуші" деген мағынаны білдіреді.

Шежіресі

Ведалар бойынша, құдай Брахма Васиштаны (Митра Варунадан қайта туған) жаратты. Оның әйелі Арундатимен бірге Шакти есімді ұлы болды, ол Парашараның әкесі болды. Парашара Кейвартта тайпасынан Сатьяватиден Вьясаны дүниеге әкелді. Вьяса қайтыс болған жартылай бауырының әйелдері Амбика мен Амбалика арқылы Дхритараштра мен Пандуға, ал Амбика мен Амбаликаның қолдағы қызынан Видураға әке болды. Вьяса әйелі, Жабалидің қызы Пинжаладан Шуканы да дүниеге әкелді. Осылайша Парашара Махабхаратаның екі соғысқан тарапы – Кауравалар мен Пандавалардың биологиялық арғы атасы болды.

Аңыздар

Риши Парашара туралы бір әңгіме бар: Шакти жас кезінде қайтыс болды. Бұл оның әкесі Васиштханы Шактидің әйелі Адрушьянтимен бірге шөлде тұруға мәжбүр етті. Васиштха Веда әндерін естіп, Адрушьянти оған ұлы Парашараның құрсағындағы баласынан Веда гимндерінің дыбысы естілетінін айтты. Васиштха осыны естіп қуанды. Адрушьянти ұл туды, ол өсіп Парашара болды. Парашара әкесінен ерте айырылғандықтан, оның әкесі Васиштха тәрбиеледі. Оның әкесі Шакти саяхатта жүргенде, бұрын патша болған, бірақ Васиштханың қарғысымен адам етін жейтін жынға айналған ашулы Ракшасаға (демонға) кездесті. Демон Парашараның әкесін жеп қойды. Вишну Пуранасында Парашара осы оқиғаға байланысты ашуын былай сипаттайды:

Мен әкемнің Вишвамитраның Ракшасасымен өлтірілгенін естідім: мені қатты ашуға иледі және Ракшасаларды жою үшін құрбандық рәсімін бастадым. Рәсім арқылы жүздеген Ракшасалар күлге айналды, олар толығымен жойылуға жақын болғанда, менің әжем Васиштха маған: «Жетістік, балам; ашуыңды басаңдатыңыз: Ракшасалар кінәлі емес: әкеңнің өлімі тағдырдың нәтижесі болды». Ашу – ақымақтардың құмарлығы, дана адамға жараспайды. Кімнің қолынан адам өлтіріледі? Әркім өз ісінің салдарынан өтеді. Ашу, балам, – адамның барлық еңбегін, атағын және сондай-ақ терең ойлар мен құлшыныстарын жояды, сонымен қатар жұмаққа немесе құтылуға жетуге кедерілдіреді. Ақылдылар ашудан аулақ жүреді: оның ықпалына берілме, балам. Осы зиянсыз қара рухтардың тағы да жойылмауына рұқсат берме. Мейірімділік – адалдардың күші. Бір күні Парашара Ямуна өзенінің жағасындағы шағын ауылда түндеді. Ол балықшы басшысы Дашарадждың үйінде қонақ болды. Таң атқанда басшы өзінің қызы Мацьягандханы (аты «балық иісі бар» дегенді білдіреді) келесі мақсатына жеткізуді сұрады. Кемеде Парашара әдемі қызға қызығып, одан ұл сыйлауын өтінді. Мацьягандха өзеннің екінші жағында тұрған басқа адамдар мен даналардан қорқып, бас тартты. Ол енді мускус иісімен хош иістенді, сондықтан оны Кастури Ганди («мускус иісі») деп атады. Парашара «ақсақ дана» деп танылды. Оның ашрамына шабуыл жасағанда аяғы жараланды. Риши қайтыс болғанда, ол элементке немесе архетипке қайта сіңіп кетті. Парашара данасы тығыз орманнан өтіп бара жатқанда, оған шәкірттерімен бірге қасқырлар шабуыл жасады. Ол қартайғандықтан және ақсақ аяғы болғандықтан қашып құтыла алмады және осы дүниеден өтіп, қасқырларға қосылды. Парашара Муни ескерткіші Махараштра штатының Сангли ауданындағы Тал Каватхе Маханкалдегі Джуна Панхала бекінісінде орналасқан. Бекіністе Парашара Муниге тиесілі деп саналатын үңгір бар. Парашар көлі – Химачал-Прадеш штатының Манди ауданында 2730 метр биіктікте орналасқан тұщы сулы көл. Көлдің жағасында Парашараға арналған үш қабатты пагода ғибадатхана орналасқан. Осы жерде Парашара дананың медитация жасағаны айтылады.

I had heard that my father had been devoured by a Rākṣasa employed by Vishwamitra: violent anger seized me and I commenced a sacrifice for the destruction of the Rākṣasas: hundreds of them were reduced to ashes by the rite, when, as they were about to be entirely exterminated, my grandfather Vasishtha said to me: Enough, my child; let thy wrath be appeased: the Rākṣasas are not culpable: thy father's death was the work of destiny. Anger is the passion of fools; it becometh not a wise man. By whom, it may be asked, is anyone killed? Every man reaps the consequences of his own acts. Anger, my son, is the destruction of all that man obtains by arduous exertions, of fame, and of devout austerities; and prevents the attainment of heaven or of emancipation. The chief sages always shun wrath: be not subject to its influence, my child. Let no more of these unoffending spirits of darkness be consumed. Mercy is the might of the righteous. Parashara once halted for a night in a little hamlet on the banks of the river Yamuna. He was put up in the house of the fisherman chieftain Dasharaj. When dawn broke, the chief asked his daughter, Matsyagandha, whose name means "one with the smell of fish", to ferry the sage to his next destination. When in the ferry, Parashara was attracted by the beautiful girl and asked her to fulfill his desire of giving a son to her. Matsyagandha refused fearing the other people and sages who were standing on the bank of river at the other side. She now smelled of musk, and so was called Kasturi Gandhi ("musk fragrant"). Parashara was known as the "limping sage". He had his leg wounded during an attack on his āśrama. When a ṛṣi dies he merges back into an element or an archetype. When Sage Parashara was walking through a dense forest he and his students were attacked by wolves. He was unable to get away in his old age with a lame leg and he left this world merging into the wolves. The Monument of Parashara Muni is available at Junha Panhala fort in Tal Kavathe Mahankal Sangli district of Maharashtra. A cave supposed to be of Parāśāra Muni is present at the fort. Parashar Lake is a freshwater lake located at an elevation of 2,730 metres (8,960 ft) in the Mandi district of Himachal Pradesh. On the bank of this lake there is a three storied Pagoda temple dedicated to the sage Parashara. It is believed that sage Parashara meditated here.

Парашараға қатысты мәтіндер

Ригведадағы өлеңдерді көруші: РВ 1.65.73 және РВ 9.97 аятының бөлігі ретінде тіркелген. Парашара Смрити (Парашара Дхарма Самхита деп те аталады): мәтінде (1.24) Кали Юга дәуірі үшін жазылған заңдар жинағы. Вишну Пурананы Майтреяға баяндаған. Брахт Парашара Хорашастраның авторы, BPHS деп қысқартылады. Бұл индуистік астрологияның негізгі мәтіні саналады. Вркшаюрведаның ("ағаштардың өмір ғылымы") авторы, ботаника туралы ең ерте мәтіндердің бірі. Бұл мәтін дәстүрлі үнді медицинасын оқыған студенттер үшін ботаниканың ежелгі оқулығы болып есептелген. "Криши Парашарам" – егіншілік және арамшөптер туралы кітап.