Кіріспе

Испаниялық қаһын (1602–1665)

Мария Исаның Агреда (lang es), ОИК, сондай-ақ Агреда әйелі ретінде танымал (2 сәуір 1602 – 24 мамыр 1665), Францискан әйелі және рухани жазушы, ең әсіресе Испания королі Филипп IV-пен кеңінен хат алмасуымен және Испания мен оның Жаңа Испаниядағы колониялары арасындағы екі орында болуы туралы хабарларымен белгілі. Ол өз дәуірінің көрнекті мистигі болды. Таза ұғым орденінің мүшесі, Мария Иса 14 кітап жазды, оның ішінде Бақытты Марияның өмірі туралы аян сериясы бар. Оның билокациялық әрекеті Испанияның ауылдық аймағындағы оқшауланған монастыры мен Орталық Нью-Мексико және Батыс Техастағы Хумано тайпалары, сондай-ақ Тусон арасында болған деседі, бұл Жаңа әлемдегі көптеген Францискан миссионерлерін шабыттандырды. 17 ғасырдан бері халық мәдениетінде ол орденінің киімінің түсіне байланысты Көк киген әйел және Көк қаһын деп аталды.

Ерте өмір

Ол Франсиско Коронель мен Каталина де Арананың қызы Мария Коронель де Арана болып, Сория провинциясындағы Агреда қаласында дүниеге келді. Олардың 11 баласы болды, олардың төртеуі ғана ересекке дейін жетті: Франсиско, Хосе, Мария және Джеронима. Отбасы Сан-Хулиан монастырінің францискан монахтарымен тығыз байланыста болды, ол қаланың шетінде орналасқан. Анасы балаларымен бірге монастырға миссаға және зінакорлыққа барып тұратын, немесе монахтар отбасының үйіне келіп, дұға оқитын. Дегенмен, Мария кейіннен өте кішкентай кезінде ата-анасының өзіне тым қатал болғанын есіне алды. Марияның өмірбаянын жазған және замандасы болған Хосе Хименес и Саманиего епископы Коронель отбасының ұзақ жылдық досы болды және ол тіпті жас кезінде де, оған әлемнің күнәлігі туралы Құдай үйретіп жатқанын сезінген экстаз бен көріністер болғанын жазды. Төрт жасында оны Диего де Йепес, епископ және Тереза Авиланың өмірбаянын жазған және соңғы қанықтырған адам бекітті, ол баланың рухани біліміне таң қалды. Мария Иса он екі жасқа келгенде, монастырға түсуге шешім қабылдады, Таразонадағы Жалаңаяқ Кармелиттер монастырына кіруді жоспарлады. Ата-анасы онымен бірге баруға дайындалып жатқанда, Каталина де Аранаға аян болды: ол отбасының үйін монастырға айналдыру керек, онда ол және оның қыздары монахтар ретінде өмірлерін өткізеді. Жас Мария бұл ұсынысқа келіссе де, әкесі келіспеді. Оны ағасы Медель және көршілері қолдады, олар бұл шешімнің олардың некелік уәделерін бұзу болады деп есептеді. Оның қарсылығы үш жылға созылды, 1618 жылы, ол (содан кейін оның ағасы да) елуден асқан шамада Сан-Антонио францискан монастырына Нальдада лайықты бауыр ретінде кірді. Оның монах болған бауырлары Бургоста католик дінінің қызметкері болуға оқуларын жалғастырды. Ол және анасы 1619 жылдың қаңтарында монастырға бірге кірді.

Монастырь өмірі

Каталина және оның қыздары содан кейін отбасылық үйлерін Мәксіз Тұрмақ Орденінің бір бөлігі болу үшін Мәксіз Тұрмақ Монастырына айналдырды. Осы Орденді таңдау – сол кезеңдегі испандық руханиатты белгілеген Марияның Таза Концепциясына деген терең құлшыныстың бір бөлігі болды. Олар бұл жобаны Орденнің аяқсыз – немесе реформаланған – тармағының бір бөлігі ретінде бастады. Алайда, бұл аймақта осы тармақтың монастырьлары болмағандықтан, Бургостағы монастырьінен алғашқы Кальцед тармағының үш қарындасы әкелінді. Олар қауымның абыстайы болу үшін және оларды Орденнің өміріне баулу үшін келді. Иса Мәриям анасы мен әпкесімен бірге Орденнің діни киімін кигенде 16 жаста болды, сонда оған қазір танымал діни есім берілді. Дегенмен, ол ата-анасы арасындағы келіспеушілік кезеңінде және одан туындаған монастырь іргесін салудың кешігуінен туындаған өзінің салғырттығын өтеуге тиіс екенін сезінді. Көп ұзамай қауымға басқа әйелдер қосылғандықтан, монастырь қайта салынды (және 1633 жылы аяқталды), бірақ қайта құрылыс басталғанда қауымның қазынасында 24 реаль (сол кезде шамамен 2,5 испан доллары) болды, оған сондай-ақ, құлшынып етушілерден 100 реаль және көптеген басқа да сыйлықтар мен ерікті еңбек сағаттары қосылды. 1620 жылы діни уәде бергеннен кейін, Иса Мәриям ұзақ ауру мен тәлкеулерді бастан өткерді. Анасы қайтыс болғаннан кейін, оның қарындастары оны жиырма бес жастағы абыстай етіп сайлады. Ереже бойынша абыстайды үш жылда бір рет ауыстыру қажет болғанмен, Мария өмірінің соңына дейін монастырьды басқарды, тек елу жасқа келгенде үш жыл демалысқа шықты. Иса Мәриям өмір бойы "ішкі дұғаға" бейім болды. Бір буын бұрынғы отандасы Авильская Тереза сияқты, осы дұғалық тәжірибелер діни экстаздарға, соның ішінде левитация туралы хабарларға әкелді. Бұл дұға түрі әйелдер арасында жиі кездесетін болғандықтан, Инквизиция осы тәжірибені жақтаушыларға қадағалап қарады.

Мистикалық билокация

1620-1623 жылдары Мария Исаның айтуынша, ол жиі «періштелердің көмегімен» Джуманос халқының елді мекендеріне көшірілген. Жаңа Испанияның (қазіргі Техас және Нью-Мексико) Джумано үндістері миссионерлерді ұзақ уақыттан бері сұрап келген, мүмкін Апачилардан қорғануды үміттене отырып. Ақырында, 1629 жылы францискандық монах Хуан де Салас басқаратын миссия оларды барды. Әйел монах одан әрі, бірақ сирек болатын сапарлар туралы хабарлады, оның барлығы кезінде ол физикалық тұрғыдан Агредадағы монастырда болды. Осылайша, бұл билокация деп есептеледі, яғни адам бір уақытта екі жерде болуы немесе солай көрінуі. Монахтарды жібермес бұрын, Нью-Мексиконың қамқоршысы әйгілі Алонсо де Бенавидес, жергілікті тұрғындарға неліктен олар крещение алуға асығыс екендерін сұрады. Олар көк киім киген әйел келгенін, оларға әкелерден көмек сұрауға кеңес бергенін айтты, сондай-ақ көк киім киген монахшаның суретіне нұсқап, оның да сондай кигенін, бірақ әдемі жас қыз екенін баяндады. Ислетаға келген Джумано тайпасы Көк киімді әйелдің қазір Салинас ұлттық монументі деп белгілі аймақта, қазіргі Моунтейрдің оңтүстігінде, Нью-Мексикода, Альбукеркидің оңтүстігінде шамамен 65 миль (104,6 км) қашықтықта болғанын көрсетті. Сонымен қатар, Фрай Эстебан де Перея Бенавидеске Испаниядағы Марияның рухани кеңесшісінен оның Джуманоларға барғандығына куәліктер бар ма деп сұраған хат жеткізді. Марияның Жаңа әлемге жасаған құпия саяхаттары туралы хабарлар тараған сайын, Инквизиция оған назар аударды, бірақ оған қатаң шаралар қолданылмады, мүмкін оның испан патшасымен ұзақ жылдар бойы жазбаша байланыста болғандықтан. Американың оңтүстік-батысында Марияның мистикалық көріністері туралы мәліметтер, сондай-ақ «Құдайдың мистикалық қаласы» кітабындағы шабыттандырарлық бөлімдер 17 және 18 ғасырлардағы миссионерлерді қатты әсер етті, олар оны өздерінің өмірлік еңбектерінде мойындады, осылайша оны Америка Құрама Штаттарының отарлық тарихының ажырамас бөлігіне айналдырды.

Жазба шығармалары

Мария де Агреданың ең танымал жеке еңбегі – "Құдайдың құпия қаласы" (испанша: Mistica Ciudad de Dios, Vida de la Virgen María), ол сегіз кітаптан (алты томнан) тұрады. Бұл кітапта оның жердегі және көктегі өмір туралы аян-уахидтары баяндалған, олар тікелей Бәкітти Мариямнан алынған деп хабарланады. Кітаптарда 'Бәкітти Мариямның' Әмір-Шүкір Құдаймен қарым-қатынасы, сондай-ақ Исаның істері мен құпиялары туралы толық мәліметтер келтірілген. Бұл оқиға Жаңа Өсиет уақыт шеңберімен байланысты. Сондай-ақ, Киелі Ананың нағыз қасиеттілікке қалай қол жеткізуге болатыны туралы берген кеңестері де баяндалған. "Құдайдың құпия қаласы" – Марияның өмірбаяны, қазір испан тілі мен мәдениеті саласындағы колледждер мен университеттерде бароко әдебиетіне қосқан үлесі үшін жиі зерттеледі.

Реакция

Құдайдың мистикалық қаласы Римде, 4 тамызда 1681 жылы Инквизицияның қауымымен сотталды, ал Папа Иннокентий XI оны оқуға тыйым салды, бірақ Испанияның Карл II-нің өтінішімен Испания үшін жарлықтың орындалуы тоқтап тұрды. 1696 жылы Марсельде Реколекциялық монахтар оның бірінші бөлігін аударып басып шығарғанға дейін бұл кітап Испаниядан тыс жерлерде көп назар аударған жоқ. Осының нәтижесінде кітап Сорбонна комиссиясына жіберілді, ол да 1696 жылдың шілдесінде оны соттады. Иннокентий XI-нің кітапты соттаған жарлығының күші тек Испанияда ғана болды, және Карл II оны бүкіл христиан әлеміне таратуға рұқсат беруді сұрағанмен, Папа Александр VIII өтінішті қабылдамай, алдыңғы папасының бұйрығын бекітті. Патша осы өтінішті Рим папасы Иннокентий XII-ге де жолдады, бірақ ол Испания сотының келтірген себептерін зерттеу үшін комиссия құрудан басқа ештеңе істемеді. Оның еңбектері Индекске енгізілді, бірақ францискандықтар мұның баспагердің қатесі екеніне сенді, себебі онда ешқандай сот шешімі болған жоқ. Тергеушілер оның қабіршесін қайта жабыстырып, монастырь шіркеуінде сақтап қалғаннан бұрын фотосуреттер мен басқа да дәлелдерді жинады. Кейбіреулер оның денесінің шірімеуін, яғни өлімнен кейін қалыпты түрде бұзылмауын қасиеттіліктің тағы бір белгісі деп санайды.

Қасиеттілік процесі

Оның ісі ресми түрде 1673 жылғы 28 қаңтарда ашылды, оған Құдайдың қызметшісі атағы берілді. Аббаты қазір құрметті деп есептеледі. 2002 жылы оның туғанына 400 жыл толуына орай, бірнеше ұйым (оның ішінде Испан мариологиялық қоғамы, Ең қасиетті Үштік Анамыздың қоғамы, Колумб рыцарлары, Құдайдың Мистикалық қаласы жөніндегі Америка кеңесі және Агредалық Мария де Иса әпкесінің қасиеттілікке ие болу процесі жөніндегі жұмыс тобы) оның қасиеттілікке ие болу процесін жаңартқандай қозғауға тырысты.

Танымал мәдениетте

Сан-Анджело, Техас, алғашқы Техас миссияларын құрудағы бастамашы күш ретінде оны мойындайды. Джумано тайпасы олардың аман қалуындағы рөлін және Техастың мемлекеттік гүлі – көк шаянның аңызымен байланысын еске алады. Ол Хавьер Сиерраның "Көк киген ханым" ("La Dama Azul") атты көркем шығармасында (Atria Books, 2005/07), сондай-ақ Агреданың Мариясы: Көк киген мистикалық ханым туралы ағылшын тіліндегі өмірбаянында (Нью-Мексико университеті баспасы, 2009) суреттелген. Ол Кен Фармердің "Көк сулы әйел" романының ("Ұлттар" сериясының 7-ші кітабы, Timber Creek Press, 2016) шабыт көзі болды. 18-ғасыр итальяндық авантюрисі Джакомо Казанова өз естеліктерінде Венеция түрмесіндегі "Құдайдың құпия қаласы" кітабын оқығанын айтады.