Кіріспе
Неміс саясаткері Теодор Вайгель (Theodor Waigel) (1939 жылы 22 сәуірде туған) - Бавариядағы Христиандық-әлеуметтік одақтың (ХӘО) неміс саясаткері. Ол 1976 жылдан 2002 жылға дейін Бундестагта Ной-Ульмнің өкілі болды. Вайгель - заңгер, 1967 жылы докторлық дәрежесін алған. Ол 1972 жылдан 2002 жылға дейін Бундестагтың мүшесі болды. Ол 1989-1998 жылдары канцлер Гельмут Коль кабинетінде Германияның Федералды қаржы министрі және 1988-1999 жылдары Бавариядағы Христиандық-әлеуметтік одақтың төрағасы болды. Ол Еуропа валютасының, яғни евроның атасы ретінде танымал. Ол Германияның қаржы министрі ретінде оны енгізуде маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ Батыс Германияға үнемдеу бағдарламасын енгізді және Еуропаның бірыңғай валютасы талап еткен қатаң фискалдық стандарттарды орындау үшін Германияның бірігуінің үлкен тапшылығын жеңді. 2009 жылы ХСО-ның құрметті төрағасы болып тағайындалды.
Theodor Waigel (born 22 April 1939) is a German politician of the Christian Social Union in Bavaria (CSU). He represented Neu Ulm in the Bundestag from 1976 to 2002. Waigel is a lawyer, and earned a doctorate in 1967. He was a member of the Bundestag from 1972 to 2002. He served as Federal Minister of Finance of Germany in the Cabinet of Chancellor Helmut Kohl from 1989 to 1998, and as Chairman of the Christian Social Union in Bavaria from 1988 to 1999. He is known as the father of the Euro, the European currency. He played a vital role in its introduction as German Minister of Finance. He also managed to impose an austerity program on West Germans and overcome the massive deficits of German unification to meet the strict fiscal benchmarks mandated by Europe's single currency. In 2009, he was appointed Honorary Chairman of the CSU.
Ерте өмір
Вайгель Швабияның Оберрохр ауылынан келген шағын фермердің ұлы болып дүниеге келді. Ол 6 жаста болғанда, ағасы Август 2-дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда қаза тапты.
Бундестаг мүшесі, 1972-2002
Вайгель алғаш рет 1972 жылғы федералды сайлауда Неу-Ульмдегі Германия Бундестагының мүшесі болды. 1980 жылдан 1982 жылға дейін ол ХДС/ХСС парламенттік тобының экономикалық мәселелер жөніндегі өкілі болды. Ол 1982 жылдан 1989 жылға дейін топтың төрағасының орынбасары болды. Осы қызметінде ол Бундестагтағы ХСС парламентарийлер тобының жетекшісі болды.
Қаржы министрі, 1989-1998
1989 жылы министрлер кабинетінде өзгерістер болған кезде канцлер Гельмут Коль Вайгелді жаңа қаржы министрі етіп тағайындады. Ол билікте болған кезде оның мемлекеттік хатшыларына жетекші экономистер Хорст Кёлер (1990-1993) және Юрген Старк (1995-1998) кірді.
Германияның қайта бірігуі
Вайгел билікте болған кезінде коммунизм құлағаннан кейін Шығыс Германияның экономикалық интеграциясын қадағалады. Ол неміс халқына жаңадан үлкен салықтар салумен қатар, Германия шығысты қайта құру үшін жылына 150 миллиард доллар жұмсап жатқанда, елдің бюджет тапшылығын көбейтуден сақтап қалуға тиіс болды. 1990 жылдың наурыз айында Вайгел өзінің үкіметі орталық банктің, Бундесбанктің ұсынысын қарастырып жатқанын жариялады. Бұл ұсыныста жеке жинақтарының аз бөлігін қоспағанда, әрбір екі шығыс маркасына бір герман маркасының айырбастау бағамы қарастырылды. Оған жауап ретінде жүздеген мың шығыс немістер жоспарға наразылық білдірді, соның ішінде Шығыс Берлиндегі 10 000-ға жуық адам Республика сарайына барды, онда жаңадан сайланған Парламент өзінің алғашқы отырысын өткізді. Канцлер Хелмут Коль бұл саясаттың бұлай болмайтынын айтты. 1990 жылы 19 мамырда Вайгель мен оның шығыс неміс әріптесі Уолтер Ромберг өздерінің экономикаларын біріктіру туралы мемлекеттік келісімге қол қойды және Батыс неміс маркасын екі елде де 1990 жылдың 2 шілдесіне дейін жалғыз заңды валюта етіп қойды. 1990 жылдың шілдесінде Вайгель Коль мен Сыртқы істер министрі Ханс Дитрих Геншермен бірге президент Михаил С. Горбачевпен кездесу үшін Мәскеуге сапарға шықты. 1990 жылдың 9 тамызында Вайгель Батыс Германияның 1990 жылғы бюджеті оның соңғысы болатынын және ол 1991 жылғы бюджетке арналған министрлер кабинетінің жобасын қайтарып алып, Германияның барлық бюджетін біріктіруге жол ашатынын мәлімдеді. Сол жылы ол үкімет, мемлекет және жергілікті билік органдары қарыз алу келесі жылы 95 миллиард долларға дейін жетеді деп айтты, бұл 1989 жылы Батыс Германия үшін теңдестірілген көрсеткіштің бес есеге жуығы. Тек 1989-1991 жылдар аралығында ғана орталық үкіметтің бюджет тапшылығы ұлттық табыстың 0,5 пайызынан 5 пайызға дейін көтерілді. Вайгельдің ұсынысы бойынша Коль үкіметі 1991 жылдың ақпан айында күтпеген көлемде салықты көтеру пакетіне келісті, оның ішінде жеке табыс пен корпоративтік салық төлемдеріне 7,5 пайыздық үстеме алым қосылды, бұл қайта бірігуді төлеуге көмектесті, сонымен қатар үкімет Өзен шығанағындағы соғыс кезінде одақтас күштерге қосқан үлесі және Шығыс Еуропаның жаңа демократиясына көмек. 1992 жылдың наурыз айында Германия Құрама Штаттарға Перс шығанағындағы соғысқа көмек ретінде 1,68 миллиард доллар көлемінде соңғы бөлігін төледі, бұл оның жалпы 5,5 миллиард доллар көлеміндегі уәдесін орындады. Федералды үкімет Боннда қалуы керек пе, әлде Берлинге көшуі керек пе деген ұлттық пікірталаста Вайгель Германия алдыңғы жылдары жеткілікті көлемде қаржылық міндеттемелерді қабылдады және жаңа астана салуға мүмкіндік бере алмады деп мәлімдеді. 1996 жылдың басында Вайгель және оның француздық әріптесі Жан Артуи француз-неміс экономикалық ынталандыру пакетін іске қосты. Алайда, кейінгі жылдары ХДС пен ХСС салықтарды көтеруді жақтырады, себебі олар бюджетке қосымша қысқартулар енгізуден қорқып отырды. 1997 жылы үкімет Конституциялық соттың мемлекеттік инвестицияларға арналған шығындар бюджет тапшылығынан асып кетуі керек деген шешімін бұзу қаупіне ұшырады. Ол кезде Германияның мемлекеттік қарызы рекордтық 2,2 триллион марканы құрады, оның көп бөлігі Вайгельдің өкілеттігі кезінде қайта бірігу шығындарынан жиналды. 1990 жылдары қайта бірігу кезінде Вайгел Қаржы министрі ретінде Шығыс Германияда алты австриялық яһуди азаматына тиесілі сегіз ғимаратты қайтарудан бас тартты.
Халықаралық экономикалық саясат
Вайгл билікке келгеннен кейін көп ұзамай G7 әріптестерімен Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) дауыс беру иерархиясындағы қиын мәселе бойынша келіссөздер жүргізді. Келісімге сәйкес Жапония мен Батыс Германия No Агенттікте 2-ші орында, Франция мен Ұлыбританиядан алдыда. 1991 жылы Вайгель G7 ішіндегі қозғаушы күш болды, ол Кеңес Одағына ХВҚ-да рөл беру керек деген қағидатты келісті. 1991 жылы Вайгель жаңа құрылған Еуропа қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ) басқармасының бірінші төрағасы болды.
Энергия және климат саясаты
Вайгель бастамасымен Бундестаг 1990 жылы Германияның Федералды экологиялық қорын (DBU) құрды, ол бұрынғы Salzgitter AG болат концернін жекешелендіруден алынған 1,3 миллиард евроны пайдаланды. Германия мен Франция 18-ші G7 саммитіне шығыс Еуропа мен бұрынғы Кеңес Одағындағы нашарлап бара жатқан ядролық электр станцияларының қауіпсіздігін қамтамасыз етудің жолдары туралы келісімге келе алмағаннан кейін, Вайгель батыстағы мемлекеттік қаражаттар тек қауіпті қондырғыларды жөндеу үшін ғана емес, сонымен қатар "осы мемлекеттердегі энергия саясатын өзгертуге, энергияны үнемдеуге, баламалы энергия көздерін дамытуға және осылайша қауіпсіз емес қондырғыларды жабуға мүмкіндік береді" деп уәде берді.
Евроны енгізу
Коль мен Вайгельдің басшылығымен ортақ валютаны қабылдау Германияның Еуропадағы саяси және экономикалық интеграция мақсаттарының басты бөлігіне айналды. 1992-1993 жылдары Еуропалық айырбас бағамдары механизміне (ЕАҚМ) шабуылдар кезінде Францияның Мишель Сапинмен тығыз байланыста әрекет еткен Вайгель француз франкының неміс маркасымен теңдігін бұзуға тырысқан шабуылшыларды, банк трейдерлері бас тартқанша, маркаларды жаппай сату арқылы кері қайтарып жіберді. 1990 жылдар бойы Вайгель скептик неміс жұртшылығын, сондай-ақ шағын компаниялар мен банктерді жаңа валютаның сол кезде Еуропадағы Германияның экономикалық үстемдігінің символына айналған неміс маркасы сияқты тұрақты болатынына сендіруге тырысты. 1995 жылдың қыркүйегінде Вайгел бірінші рет бірыңғай валютаны қабылдаған елдер бюджет тапшылығы туралы ережелерді күшейтуге және Маастрихт шартында көзделген жазалардан тыс кемшіліктерді бұзушыларға қарсы қаржылық санкциялар қолдануға келісуді ұсынды. 1995 жылдың қыркүйек айында Вайгел алғаш рет жаңа бірыңғай валютаның атауы ретінде Еуроны ұсынды. Ол кейіннен өзінің ұсынысымен француз үкіметін қабылдамады; Франция ECU атауын, көптеген шоттарда және сол кездегі кейбір қарыздарды шығаруда қолданылатын Еуропалық валюта бірлігін қолдады. Кейіннен Мадридте өткен Еуропалық кеңес жаңа валютаға "Еуро" деген атау берді. Мемлекеттік шығындарды қысқарту мақсатында Вайгель 1996 жылы Еуропалық Одақтың бюджетіндегі Германияның үлесін қысқартуды талап етті. Ол Германияның ЕО-ның өңірлік және құрылымдық қорларының шамамен 60%-ын құрайтынын атап, Германияның жүктемесін азайтуды талап еткен. 1998 жылы ол Нидерландының Gerrit Zalm, Австрияның Rudolf Edlinger және Швецияның Erik Åsbrink қаржы министрлеріне қосылып, Еуропалық Комиссияның президенті Жак Сантерді өзінің "Агенда 2000" шығыстарын тексеру аясында ел табысының ЕС-ке баратын үлесін шектеуге шақырды. Бундесбанк президенті Ханс Титмайерге Германияның бюджеттік тапшылығын бірыңғай валютаның критерийлеріне сәйкес келтіру үшін елдің алтын резервтерін тез қайта бағалауға қысым жасау сәтсіз әрекетінан кейін, Вайгельге 4 маусымда оған қарсы парламенттік ұсыныс жасауға тура келді. Ол 311 дауыспен 328 дауыспен жеңіске жетті. 1997 жылдың қарашасында Вайгель еуро конвергенция критерийлерін орындау үшін соңғы күшін салып, ел тарихындағы ең қатаң бюджеттік тоңазытқышты енгізді. Сол жылдың соңына дейін жалғасқан бұл тоқтату үкіметтің тағы бір миллиард марканы (578,2 миллион доллар) үнемдеу үшін қолданылды. 1998 жылдың 30 маусымында Вайгель Германияның Франкфурт қаласында Еуропалық орталық банктің салтанатты ашылу рәсіміне Коль, ЕЦБ президенті Вим Дюйзенберг, Еуропалық комиссияның президенті Жак Сантер, Еуропалық парламент президенті Хосе Мария Гил Роблес, Ұлыбританияның премьер-министрі Тони Блэр және Австрияның канцлері Виктор Климамен бірге қатысты. 2011 жылы Германияның бір жағынан ақша тұрақтылығы мен ЭВМ арасында таңдау жасауға мәжбүр болғанын көрген бір комментатор, қарама-қарсылық ретінде Вайгельдің құрылтайдағы "Біз D маркасын Еуропаға әкелеміз" деген мәлімдемесін еске салды.
Бавария саясатындағы рөлі
1993 жылдың мамыр айында Вайгель ұлттық саясатты тастап, Баварияның премьер-министрі лауазымына өзінің бәсекелесінің Эдмунд Штойберге қарсы үміткер болатынын мәлімдеді. Ашулы күрес кезінде оның әйелімен аралары бұзылғаны және бұрынғы Олимпиадалық шаңғышы Айрин Эпплмен ұзақ уақыт қарым-қатынаста болғаны белгілі болды. Ақырында ол премьер-министр лауазымына ие бола алмады, бірақ партия басшысы болып қалды. 1995 жылдың соңында Вайгель ХСС басшылығына 95 пайыз дауыспен қайта сайланды. 1998 жылғы сайлаудан кейін Уайгельдің орнын Оскар Лафонтен иеленді. Ол Германияның соғыстан кейінгі ең ұзақ қызмет еткен қаржы министрі болды. 1990 жылдардың аяғында Вайгел мен Баварияның президенті министр Штойбер мемлекетті және оның биліктегі партиясы ХСС-ты басқару үшін қатал бәсекеге түсті. Штойбер бірыңғай еуропалық валютаны құруды қатты сынға алды және ол сондай-ақ Коль мен Вайгельді де ашуландырды, өйткені Бавария сияқты бай мемлекеттерді кедей мемлекеттердің әлеуметтік қамсыздандыру шығындарын өтеуден босатуды ұсынды. 1998 жылдың соңында Стойбер Вайгелдің орнын басып, ХСС төрағалығына тағайындалды.
Жеке өмір
1966 жылдан 1993 жылға дейін Вайгел Карин Вайгелге үйленген (екі баласы бар). 1994 жылдан бастап ол Олимпиадалық тау шаңғысы Айрин Эпплмен тұрмысқа шықты; олардың бір баласы бар.