Кіріспе

Қытайдан шыққан британдық жазушы (туған 1953) Ма Цзянь (туған 18 тамыз 1953) - Қытайдан шыққан британдық жазушы.

Өмірбаян

Ма 1953 жылы 18 тамызда Қытайдың Сары теңіз жағалауындағы Шандоң провинциясының Циндао қаласында дүниеге келген. Бала кезінде ол оңшыл ретінде қудаланған суретшінің шәкірті болды. Мәдени революция кезінде мектепте оқыған уақытын қысқартып, ол өз бетінше қытай сөздігінен сөзбе-сөз көшіріп оқыды. Он бес жасында ол пропагандалық өнер труппасына қосылды, кейіннен оны күзетшінің шәкірті ретінде жұмысқа орналастырды. Бірнеше жыл бойы ол Пекинге жақын жердегі мұнай-химия зауытында жұмыс істеді, содан кейін 1979 жылы астанаға көшіп келді және Бүкіл Қытай кәсіподақтар федерациясы шығарған журналдың фотожурналисі болды. Осы уақыт аралығында ол "No Name" арт-тобының, Юаньминьюань поэзия тобының және "Апрель фотографтары" тобының мүшелері болды. Ол Наньсяо-Лэндағы бір бөлмелі шатырда суреттерінің жасырын көрмелерін өткізді, ол Бейжіңнің диссидент суретшілері мен жазушыларының кездесу орнына айналды. 1983 жылы оның суреттері рухани ластануға қарсы науқан кезінде айыпталды және ол қамауға алынды. Бостандыққа шыққаннан кейін жұмысынан кетіп, Қытай арқылы үш жылдық сапарға шығады, ол суреттерін және әңгімелерін сатты. 1986 жылы Пекинге оралғаннан кейін ол Тибет арқылы жасаған саяхаттарынан шабыт алған "Тіл аузыңды шық" романын жазды. Оның 1987 жылы ақпанда "Халық әдебиеті" ресми журналында жариялануы өнерге қарсы бүкілхалықтық қысыммен тұспа-тұс келді, ал үкімет бұл шығарманы буржуазиялық либерализмнің үлгісі ретінде жариялады. Журналдың барлық даналары тәркіленіп, жойылып, Ма Цзянь кітаптарының болашақ басылымдарына тыйым салынды. Осы оқиғадан бұрын Ма Цзянь Гонконгқа көшіп барды, онда сөз бостандығы әлдеқайда жоғары еді. Ол "Бардо" романын жазды, бұл Қытай тарихында қайтадан өмірге келген екі ғашық туралы, ал "Тоғыз жол қиылысы" романы - бір топ жас жігіттер туралы, олар қашықтағы таудың басына жіберіледі. 1989 жылы Ма Цзянь Пекинге оралып, демократияға қарсы наразылық акциясына қатысты. Тяньаньмэнь қазасынан кейін ол астанада қалып, "Кейірім жасаушы" атты саяси сатирасын жазды. Келесі бірнеше жыл ішінде ол Гонконг пен Қытай арасында жүріп, қысқа уақыт Гонконгтың өнер журналы Вэнь И Бао редакторы болды. Ол Қытайда тыйым салынған очерктер мен романдарды жариялаған "Жаңа дәуір" баспасын және "Трендтер" әдеби журналын құрды. 1997 жылы Гонконг Қытайға берілгеннен кейін Ма Цзянь Германияға көшіп барып, Рур университетінде қытай әдебиетін оқытады және Тяньаньмэнь қырғыны туралы роман "Пекин комасы" бойынша жұмыс істейді. 1999 жылы Лондонға көшіп барып, 1980 жылдары Қытай арқылы жасаған саяхат туралы "Қызыл шаң" атты шығарма жазды. Ол 2002 жылы Томас Кук саяхат кітабы сыйлығын жеңіп алды. Ол Қытайға үнемі оралып, 2008 жылы басылып шыққан және 2009 жылы цензура бойынша Т. Р. Файвел кітап сыйлығын және 2010 жылы Әдебиет бойынша Афина сыйлығын жеңіп алған "Пекин комасы" атты еңбегін қайта бастады. 2008-2009 жылдары ол Қытайдың шалғай ішкі аймақтарына барып, "Қараңғы жол" романын зерттеуге қатысты. 2001 жылы ол PEN International филиалы - тәуелсіз қытайлық PEN орталығын құруға көмектесті, 2003-2005 және 2009-2011 жылдары оның басқарма мүшесі болды, 2003 жылдан бастап оның жазу еркіндігі комитетінің мүшесі, 2011 жылдан бастап оның баспасөз және аударма комитетінің директоры болды. Ма Цзянь Қытайдың коммунистік үкіметін қатты сынға алады. Оның шығармалары Қытайда табу болып саналатын тақырыптар мен тақырыптарды зерттейді. Ол сөз бостандығын кеңейтуді және тұтқынға алынған жазушылар мен басқа да саяси тұтқындарды босатуды үнемі талап етіп келеді. Нәтижесінде оның кітаптарына Қытайда соңғы 25 жыл бойы тыйым салынған, ал 2011 жылдың жазынан бастап оған Қытайға кіруге тыйым салынды. Ма Цзянь өзіне салынған шектеулерге қарамастан, ағылшын, француз, испан, неміс, швед, норвег, каталан, жапон, голланд, еврей, румын, түрік, грек, поляк, корей, итальян және португал тілдеріне аударылған шығармаларымен халықаралық деңгейде танымал қытай жазушысы болды. 2012 жылдың сәуірінде Лондон кітап жәрмеңкесіне қатысқан кезінде Ма бетін қызыл бояумен айқышпен және өзінің тыйым салынған "Пекин комасы" кітабының көшірмесін жауып, қытайлық баспасын "қытай коммунистік партиясының ауызша сөйлеушісі" деп атады. Ол кітапты Бас баспасөз және баспа басқармасының директорына және Ұлттық авторлық құқық басқармасының директоры Лю Бинцзеге жәрмеңкеде ұсынуға тырысқанда "қол сұғылған" еді. 2018 жылдың қарашасында Ма Гонконг халықаралық әдеби фестивалінде қонақ болды. Іс-шаралардың өткізілетін орны Та�...