Кіріспе
Неміс физигі (1904-1981) Вальтер Генрих Гейтлер (; 2 қаңтар 1904 – 15 қараша 1981) – кванттық электродинамика және кванттық өріс теориясына үлес қосқан неміс физигі. Ол валенттік байланыс теориясы арқылы химияны кванттық механиканың аясына енгізді.
Walter Heinrich Heitler (; 2 January 1904 – 15 November 1981) was a German physicist who made contributions to quantum electrodynamics and quantum field theory. He brought chemistry under quantum mechanics through his theory of valence bonding.
Білім
1922 жылы Гейтлер физиканы Карлсруэ техникалық жоғары мектебінде, 1923 жылы Берлиндегі Гумбольдт университетінде, ал 1924 жылы Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде (ЛМУ) оқуын бастады, онда ол Арнольд Зоммерфельд пен Карл Герцфельдтің басшылығымен оқыды. Соңғысы 1926 жылы докторлық диссертациясын қорғалғанда оның ғылыми жетекшісі болды; Герцфельд теориялық физика және физикалық химиядан курстар оқыды, ал Зоммерфельд қатыспағанда оның сабақтарын жиі алып жүрді. 1926-1927 жылдары ол Копенгаген университетінің Теориялық физика институтында Нильс Бормен және Цюрих университетінде Эрвин Шредингермен бірге аспирантуралық зерттеулер үшін Рокфеллер қорының стипендиясын алды. Содан кейін Геттинген университетінің Теориялық физика институтында Макс Борнның ассистенты болды. Гейтлер 1929 жылы Борнның жетекшілігімен Habilitation-ын аяқтады, содан кейін 1933 жылға дейін Privatdozent қызметін атқарды. Сол жылы ол еврей ұлты болғандықтан университеттен босатылды. Гейтлер докторлық дәрежесін алған кезде теориялық физиканың үш институты консорциум құрды, олар атомдық және молекулалық құрылым сияқты сол кездегі маңызды мәселелерді зерттеді және ғылыми ақпараттар мен қызметкерлер алмасып, ғылыми ізденістерін жүргізді. Бұл институттар Арнольд Зоммерфельд басқаратын ЛМУ-да, Макс Борн басқаратын Геттинген университетінде және Нильс Бор басқаратын Копенгаген университетінде орналасқан еді. Сонымен қатар, Вернер Гейзенберг пен Борн кванттық механиканың матрицалық формасын ұсынған үш мақаласын жақында жариялаған еді. 1926 жылдың басында Эрвин Шредингер Цюрих университетінде кванттық механиканың толқындық формасын ұсынған бес мақаласын жариялай бастады және толқындық механика мен матрицалық механиканың эквивалентті екенін көрсетті. Бұл мақалалар жетекші теориялық физика институттарының қызметкерлерін атомдық және молекулалық құрылымды түсіну үшін жаңа құралдарды қолдануға итермеледі. Осы ортада Гейтлер Рокфеллер қорының стипендиясын алып, ЛМУ-дан шығып, екі жыл ішінде теориялық физиканың жетекші тұлғаларымен – Борнның Копенгагендегі қызметкерлерімен, Цюрихтегі Шредингермен және Геттингендегі Борнмен зерттеулер жүргізді. Цюрихте Фриц Лондонмен бірге Гейтлер жаңа кванттық механиканы сутегі молекуласының қанықтыратын, динамикалық емес тартым және итергіш күштерін, яғни алмасу күштерін зерттеуге қолданды. Олардың бұл мәселені валентті байланыс тұрғысынан шешуі химияны кванттық механикаға енгізген маңызды қадам болды. Сонымен қатар, олардың жұмысы Линус Полинг арқылы химияға үлкен әсер етті, ол жақында докторлық дәрежесін алып, Гуггенхайм стипендиясымен Гейтлер мен Лондонды Цюрихте барды. Полинг өзінің мансабының көп бөлігін химиялық байланыстың табиғатын зерттеуге арнады. Кванттық механиканы химияға қолдану Гейтлердің мансабындағы маңызды тақырып болды. Гейтлер Геттингенде болған кезде 1933 жылы Адольф Гитлер билікке келді. Гитлердің билікке келуімен антисемитизмнің күшеюіне байланысты Борн жас еврей ғалымдарын қолдауды өз міндеті деп санады. Осы мақсатта Борн Гейтлерге сол жылы Бристоль университетінде Невилл Фрэнсис Моттпен бірге ғылыми қызметкер ретінде жұмыс табуға көмектесті.