Кіріспе

Австралияның шығысында мекендейтін улы жылан Австралияда мекендейтін жылан Қызыл белді қара жылан (Pseudechis porphyriacus) - Австралияда мекендейтін Elapidae туысына жататын улы жыланның бір түрі. 1794 жылы Джордж Шоу жаңа түр ретінде сипаттаған, ол шығыс Австралияда жиі кездесетін жыландардың бірі. Оның ұзындығы орташа шамамен, жалтыраған қара жоғарғы бөлігі, жарқын қызыл немесе қызғылт сары бүйірлері және қызғылт немесе күңгірт қызыл құрсағы бар. Ол агрессивті емес және әдетте адамдармен кездесуден қашады, бірақ ояту кезінде шабуылға түседі. Оның уы ауруды туғызады, бірақ оның улылығы басқа австралиялық елапидтерден аз болғандықтан, оның шағылысымен өлім-жітім болған жоқ. Уыт құрамында нейротоксиндер, миотоксиндер, қанның ұюы үшін қажетті заттар бар. Жәбірленушілердің иіс сезу қабілеті де жоғалуы мүмкін. Орман, орман, батпақ жерлерде, өзен жағалаулары мен су арналарында кездесетін қызыл белді қара жылан көбінесе жақын маңдағы қалаларға кіреді. Ол көбінесе су өсімдіктері мен ағаштардың тізбегімен бірге, терең емес су айдындарында азық табады. Жылан IUCN-ге сәйкес ең аз алаңдаушылық тудыратын түр болып табылады, бірақ оның саны тіршілік ортасының бөлшектелуі мен бақалардың санының азаюына байланысты азайып барады деп есептеледі.

Таксономия

Қызыл белді қара жыланды алғаш рет ағылшын натуралисі Джордж Шоу "Жаңа Голландияның зоологиясы" (1794) кітабында Coluber porphyriacus деп сипаттады және атады. Түрдің атауы грек тіліндегі porphyrous сөзінен алынған, ол "қара қызғылт", "қызыл қызғылт" немесе "қожайып" деген мағынаны білдіреді. Бұл Австралияның алғашқы сипатталған элапидті жыланы болды. Синтипик жоғалған деп есептеледі. Оның отандасы Рене Лессон оны 1826 жылы Acanthophis tortor деп сипаттады. Неміс биологы Герман Шлегель оны кобрамен байланысты деп санады және оны 1837 жылы Нажа порфирика деп атады. Псевдехис тұқымдасын бұл түр үшін неміс биологы Иоганн Георг Ваглер 1830 жылы шығарған; кейіннен тұқымдасқа тағы бірнеше түр қосылды. Бұл атау грек тіліндегі "алдамшы" деген сөзден және "жылан" деген сөзден алынған. Жылан сарапшысы Эрик Уоррелл 1961 жылы осы тұқымның бас сүйектерін талдап, қызыл белді қара жыланның ең ерекшеліктерін тапты. Оның тұқымның қалған бөлігінен ерте шыққандығы 2017 жылы генетикалық тұрғыдан расталды. Қызыл белді қара жыланнан басқа, бұл түрді қара жылан, қызыл белді және RBBS деп атайды. Сидней бассейнінің Эора және Даруг тұрғындары оны джирабиди деп атаған.

Сипаттама

Қызыл белді қара жыланның денесі жалтыраған қара түсті, ал мұрны ашық сұр, аузы қоңыр, құйрығы мүлдем қара. Оның мойны анық емес, басы денеге бір-бірімен үйлеседі. Қызыл белді қара жыланның күшті иісі болады, кейбір мамандар оны жыландар мен жыландарды аңшылықта табу үшін қолданады. Барлық элапидтер сияқты ол да протоглифті (алдыңғы тісті). Жасөспірімдер шығыс кіші көзді жыланға (Cryptophis nigrescens) ұқсас, олармен оңай шатасуға болады, бірақ соңғы түрдің қызыл бүйірлері жоқ. Басқа ұқсас түрлерге көк белді қара жылан (Pseudechis guttatus) және Austrelaps тұқымдасына жататын мыс бас жылан жатады. Бұл қателік австралиялық зоолог Жерард Крефттің 1869 жылғы "Австралияның жыландары" еңбегінде танылды.

Үдемелі өсу

Жыланның денесіндегі шашақтардың саны мен орналасуы түр деңгейінде анықталатын негізгі элемент болып табылады. Қызыл белді қара жыланның ортасында 17 қатарлы арқалық шашақтары, 180-ден 215-ке дейінгі ішке қарай шашақтары, 48-ден 60-ға дейінгі каудальдық шашақтары (алдыңғы және кейде барлық каудальдық шашақтар бөлінбейді) және бөлінген анальдық шашағы бар. Екі алдыңғы және екі артқы сопақшалық таразылар бар, ал ростральді қалқан шамамен төрт бұрышты болып келеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қызыл белді қара жылан Австралияның шығыс жағалауында мекендейді, ол жерде ол ең көп кездесетін жыландардың бірі болып табылады.

Мінез-құлық

Қызыл белді қара жыландар тіршілік ортасының көптеген жерлерінде жасырынып тұрады, соның ішінде бүршіктер, ескі сүтқоректілер ордалары және шөпті бұталар. Олар суға қашып, жасырынып жүреді, бірінің су астында 23 минут бойы тұрғаны туралы хабарланған. Олар бас - мұрынды су бетінен жоғары ұстап жүзіп жүреді. Кейде олар су бетінде қозғалмай жүзіп, таяққа ұқсайды. Қызыл белді қара жыландар мекендейтін аймақтарында белгілі бір аумақтар бар сияқты. 1987 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің үш жерінде жүргізілген зерттеуде бұл аймақтар көлемі жағынан әртүрлі екені анықталды. Сиднейдің батысындағы Дрюит тауы мен Рути төбесіндегі бетон тақталардың астында қыстаған алтыға дейін қызыл белді қара жылан топтары тіркелді. Ер адамдар Оңтүстік жарты шарда көктемде (қазанның басында қарашаға дейін) көбірек белсенді, өйткені олар жұптарды іздеп жүр; бір күн ішінде саяхаттаған. Жазда еркек те, әйел де белсенділігі төмен болады. Аталық аналық аңды іздеп, оның денесіне бетімен сүртеді, ал қозу, ыңғырау және сирек кездесе, ол қозғайды. Аналық тұқымның тік тұрып, денелерінің бір-біріне сәйкес келуіне мүмкіндік беруі - жұптасуға дайын екендігін көрсетеді. Жүктілік ерте көктемнен кеш жазға дейін кез келген уақытта жүреді. Әйелдер жүктіліктің соңғы кезеңінде белсенділігі төмендейді және кішігірім топтарға бірігіп тұрады. Олар бір баспанада күн сәулесінде бірге демалады. Қызыл белді қара жылан - ововивипароздық, яғни ол жеке мембраналы қаптарда тірі жас бөліктерді тудырады. Жас жыландар өмірінің бірінші жылында олардың ұзындығы үш есеге жуық және салмағы 18 есеге артады, ал еркектер үшін немесе әйелдер үшін SVL (snoutvent ұзындығы) жеткенде жыныстық жағынан жетіледі. Әйелдер шамамен 31 айлық жасында, ал еркектер сәл ертерек көбейе алады. Қызыл жамбас қара жыландар 25 жылға дейін өмір сүре алады.

Уыт

Алғашқы қоныс аударушылар қызыл белді қара жыланнан қорқып жүрді, бірақ ол басқа түрлерге қарағанда әлдеқайда қауіпті емес екен. Мысықтардың орташа летальды дозасы (LD50) тері астына берілген кезде 2, 52 мг/ кг құрайды. Қызыл белді қара жыланның сүті 37 мг у шығарады, ал ең көп 94 мг. 2005-2015 жылдар аралығында Австралияда жылан шаққанда 16% -ын солар құрады, қайтыс болғандар тіркелмеген. Оның уында нейротоксиндер, миотоксиндер, коагулянттар бар, сондай-ақ гемолиттік қасиеттері бар. Қызыл белді қара жыланның шағылуы өте ауыр тиюі мүмкін, ол анальгезияны қажет етеді және жергілікті ісікке, ұзақ қан кетуге және тіпті жергілікті некрозға әкелуі мүмкін, әсіресе егер шағылу саусақта болса. Қатты жергілікті реакцияларға хирургиялық дебридмент немесе тіпті ампутация қажет болуы мүмкін. Жүйелік уланудың белгілері - осалдық, құсу, бас ауруы, іштің ауыруы, диарея немесе шамадан тыс терлеу сирек кездеседі деп саналады, бірақ 2010 жылғы шолудан олар тістеу құрбандарының көпшілігінде кездескенін анықтады. Көптеген адамдарда бірнеше сағат ішінде антикоагулянтты коагулопатия пайда болады. Бұл белсендірілген ішінара тромбопластин уақытының (aPTT) жоғарылауымен сипатталады және 24 сағат ішінде төмендейді. Ол антиулы дәрімен тез арада жойылады. Кейбір адамдарда миотоксикация пайда болады және бұлшық еттерде жалпы ауырсыну, кейде әлсіздік пайда болады, бұл 7 күнге дейін созылуы мүмкін. Пациенттер иіс сезу қабілетінен айырылуы мүмкін (анозмия); бұл уланудың ауырлығына байланысты емес және уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Улы құрамында үш саусақ токсині α элапитоксин Ppr1 бар, ол зертханалық тәжірибелерде нейротоксин ретінде әрекет етеді, клиникалық жағдайларда нейротоксикалық симптомдар әдетте жоқ. 1981 жылы қызыл белді қара жыланның уынан биологиялық белсенді зат - псевдексин оқшауланды. Ол удың 25% құрайтын, молекулалық салмағы 16,5 килодальтоннан асатын бір полипептидті тізбек. 1989 жылы оның үш фосфолипаза А2 изоферментінен құралғандығы анықталды. Егер антиулы препараттар қолданылса, қызыл түсті қара жыланның шағылысуын, әдетте, жолбарыстың жыланның антиулы дәрісімен емдеу керек. Қара жыланның уытын қолданса, жолбарыстың уытын аз мөлшерде қолдануға болады және бұл арзан емдеу. 2006 жылы 12 жасар алтын ретриверде қызыл түсті қара жыланның шағылысуынан болған ребдомиолиз және бүйрекке қатты зақым келген. Зертханалық зерттеулер мысықтардың уысқа салыстырмалы түрде төзімді екенін, оның өлімге әкелетін дозасы 7 мг/кг дейін жететінін көрсетті.

Қорғау және қауіптер

Халықаралық табиғат қорғау одағының мәліметінше, қызыл белді қара жылан ең аз қауіп төндіретін түр болып саналады. Қызыл белді қара жылан тұтқындауға оңай бейімделеді, мысықпен қоректенеді, бірақ балық филесі, тауық және ит тағамымен де өмір сүре алады.