Кіріспе
Нью-Мексикодағы шериф, АҚШ (1865-1945) Эльфего Бака (10 ақпан 1865 27 тамыз 1945) - Нью-Мексикодағы қарулы жауынгер, құқық қорғау қызметкері, заңгер және саясаткер, Нью-Мексико аумағының соңғы жылдарындағы американдық халық қаһарманы болды. Оның өмірдегі мақсаты - бейбітшілік сақтаушы болу, "заңсыздардың оның қадамдарын бір үйден алыста естіп қалуы". Ол 1884 жылы Фриско (қазіргі Резерв), Нью-Мексикодағы атысқа қатысқаны үшін, сондай-ақ 20 ғасырдың ортасында шыққан вестерн фильмдеріндегі өмірінің кейінірек ойдан шығарылған бейнелері үшін белгілі.
Elfego Baca (February 10, 1865 – August 27, 1945) was a gunfighter, law enforcement officer, lawyer, and politician in New Mexico, who became an American folk hero of the later years of the New Mexico Territory frontier. His goal in life was to be a peace officer, and for "the outlaws to hear [his] steps a block away". He is known for his involvement in an 1884 shootout in Frisco (now Reserve), New Mexico, as well as later fictionalized representations of his life in Westerns released during the mid 20th century.
Ерте өмір
Бака 1865 жылы Нью-Мексико штатының Сокорро қаласында Франсиско мен Хуана Мария Баканың отбасында дүниеге келген. Ол кішкентай кезінде отбасымен Топекаға (Канзас штаты) көшіп келеді. 1880 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, Бака әкесімен бірге Беленге (Нью-Мексико) оралды. 1884 жылы 19 жасында Бака бірнеше қару сатып алып, Нью-Мексикодағы Сокорро округінде шерифтің орынбасары болды (белгі сатып алу арқылы немесе тағайындалу арқылы белгісіз).
Фрискодағы атыс
1884 жылдың қазан айында Орта Сан-Франциско Плаза (қазіргі Резерв, Нью-Мексико) қаласында Бака Чарли Маккарти есімді мас ковбойды тұтқындап, оған төс белгісін көрсетіп, оның қаруын алып кетті. Маккартидің басқа каубойлары Баканы тоқтатуға тырысты, бірақ ол қарсы соғысып, Джон Слотхердің шеберінің атын өлтірді, ол оған құлап, оны өлтірді және басқа бір каубойды тізеден атып өлтірді. Кейіннен бейбітшілік судьясы Тед Уайт Маккартиге бостандық берді және Спар Лейк ранчосының фермері Берт Хирнді Баканы өзінің өлтіру деп санаған оқиғаға қатысты жауап алу үшін сотқа қайтару үшін шақырды. Бака саздан жасалған түрмеден шығуға қарсы болғаннан кейін, Хирн есікті бұзып, Бакаға қолын жоғары көтеріп шығуға бұйрық берді. Көп ұзамай түрмеден оқ атылып, Харнның құрсағына тиіп, өлімге алып келді. Осыдан кейін ковбойлармен жанжал басталды. Қатысушылар саны туралы дау-дамайлар бар. Ауыл тұрғындары оқиға орнында 40-қа жуық адам болған деп есептейді, ал Баканың өзі кейіннен кем дегенде 80-ге жуық адам болғанын мәлімдеді. Каубойлар үйге 4000-нан астам рет оқ атқан, сонда үйдің күл-талқаны түсіп, түбі тесіліп кеткен. Алайда, оқтардың ешқайсысы Бакаға тимеді; үйдің едені жер деңгейінен сәл төмен болған, сондықтан ол жарақаттан құтылуға мүмкіндік берді. 33 сағаттан кейін және шамамен 4000 рет атылғаннан кейін, Франсискито Наранхо Баканы берілуге көндірген кезде шайқас аяқталды. 1885 жылы мамыр айында Бака Джон Слотхердің шебері мен Берт Хирннің өліміне қатысты кісі өлтірумен айыпталды және сотқа күтіп түрмеге қамалды. 1885 жылдың тамызында Армихоның үйінің есігі дәлел ретінде енгізілгеннен кейін Бака ақталды. Оның ішінде 400-ден астам оқ тесігі бар. Баканың қорғаушы адвокатының заңгерлік өкілеттігін дәлелдеу үшін жалған құжаттамасы болды, өйткені Баканың өмірбаянында ол Чарли Маккартидің тұтқындалуынан бұрын өзін-өзі өкілеттілікке тағайындады.
Құқық қорғау қызметі
Бака ресми түрде Сокорро округінің шерифі болды және сол аймақтағы заң бұзушыларды тұтқындауға айыптау актілерін қамтамасыз етті. Ол өз қызметкерлеріне іздестіріліп жатқан адамдарды қуып жетуді бұйырмады, қайта, әрқайсысына хат жіберді. Онда: "Менің қолымда сенің қамауға алуыңа ордер бар. 15 наурызға дейін келіп, өзіңізді ұстап беріңіз. Егер бұлай етпесеңіз, мен сіздің қамауға қарсы тұруды көздеп отырғаныңызды білемін, ал мен сізді іздеп келгенде, сізді көрген кезде атып тастауға құқылы боламын". Қылмыскерлердің көбісі өз еріктерімен бас тартты. 1888 жылы Бака АҚШ маршалы болды. Екі жыл қызмет етіп, содан кейін заңгерлік сабақтарды бастады. 1894 жылдың желтоқсан айында судья А. А. Фрименмен және қысқа уақытқа 1895 жылдың ақпан айында Фрименнің Сокорро заң фирмасына қосылды. Ол 1902-1904 жылдар аралығында Ел-Пасодағы Сан-Антонио көшесінде заңгерлік қызмет атқарды.
Саяси өмір
Бака бірнеше мемлекеттік лауазымдарды атқарды, соның ішінде округтің клеркі, мэр және Сокорро округінің мектеп инспекторы және Сокорро және Сьерра округтерінің аудандық прокуроры. Тарихшы Леон Метц өзінің "Оқшылар" деген кітабында былай деп жазды: "Көпшілік мәліметке сүйенсек, Сокорроның кез келген әскери қызметкері оның ең жақсы қызметкері болған". 1913 жылдан 1916 жылға дейін Мексика революциясы кезінде Викториано Хуертаның АҚШ өкілі болды. 1915 жылдың сәуірінде Бакаға қылмыстық әрекет жасауда айып тағылды. Ол 1914 жылдың қарашасында Мексика генералы Хосе Инес Салазардың Альбукерки түрмесінен қашып кетуін ұйымдастырғаны үшін айып тағылды. Жаңа Мексиканың заңгері және саясаткері Октавиано Ларразолоның табысты қорғауынан кейін, Баканың беделі оңтүстік-батыс тұрғындары арасында өсті. 1912 жылы Нью-Мексико штаты құрылғанда, Бака Конгресске республикалық партиядан үміткер болып, жеңіске жетпейді. Дегенмен, испан халқының арасында дауыс беру қабілеті болғандықтан, ол құнды саяси тұлға болып қалды. Кейде жеке детектив болып жұмыс істейтін Бака сонымен қатар Мексиканың Сиудад-Хуарес қаласында шекарадан тыс казинода босанушы болып жұмыс істеді. Бака Нью-Мексиконың көп жылғы сенаторы Бронсон Каттингпен саяси тергеуші ретінде тығыз жұмыс істеді және жергілікті испандықтар атынан Каттингтің жұмысын мақтап, апта сайын испан тілінде бағана жазды. Бака денсаулығы нашарлауына қарамастан губернаторлыққа үміткер болуды ойлады, бірақ 1944 жылы округ прокуроры лауазымына Демократиялық партияның кандидатурасын ала алмады. Оның өмірбаянын жазған Мец: "Эльфего даулы болды және әлі де солай. Ол тым көп ішіп, тым көп сөйлейді. Жабайы әйелдерге әлсіздігі бар. Ол жиі менмен болатын, және, әрине, ол адамдарды өлтіру туралы ешқандай өкініш білдірмеді ". 75 жасқа толған күні Бака Альбукерки трибьюнына адвокат ретінде кісі өлтіргені үшін айыпталған 30 адамды қорғағанын және тек біреуінің түрмеге түскенін айтты. 1936 жылы шілдеде, оның өлімінен бірнеше жыл бұрын, Джанет Смит Бакамен сұхбат жүргізді. Оның жазбаларын Конгресс кітапханасының қолжазбалар бөлімінде, WPA Federal Writers' Project Collection-те табуға болады. Бака Смитке: "Мен ешқашан ешкімді өлтіргім келмеді, бірақ егер біреу мені өлтіруді ойласа, мен оны бірінші ұстауға тырыстым" деді.
Аңыздар
Тағы бір аңыз бойынша, Бака Панчо Вилладан тапанша ұрлап алады, ал ашуланған Вилла Баканың басына 30 000 доллар баға қояды. Бірде ол Альбукеркиде заңгерлік қызмет атқарып жүргенде, Техас штатының Эль-Пасо қаласынан бір клиенттен жеделхат алды. "Сізге бірден қажет" деп жазылған. "Менің кінәм кісі өлтіру", - деп жауап берген Бака: "Үш куәгермен бірден кетіп бара жатырмын" деген жеделхатпен жауап берген.
Халықтық ақпарат құралдарындағы суреттер
1950 жылдардың соңында Уолт Дисней Баканы Америка Құрама Штаттарының алғашқы латындық халықтық мәдениетінің батыры етті, оны алты комиксте, көркем фильмде және осыған байланысты тауарда бейнеледі. Дисней атаулы этникалық шиеленістерден аулақ болып, Баканы жалпыланған батыс кейіпкері ретінде таныстырды, ол "жаңа мексикалық Дэви Крокетті" бейнеледі. Олар сериалдың көп бөлігін Нью-Мексикода, әсіресе Серрильос, Сокорро округі және Альбукерке-Санта-Фе-Лас-Вегас біріктірілген статистикалық аймағында түсірді. 1958 жылдың қазан айынан бастап Уолт Дисней студиясы Роберт Лоджияның басты рөлінде "Эльфего Баканың тоғыз өмірі" атты 10 бөлімді телесериал шығарды. Сериал 1958 жылдың 3 қазанынан 1960 жылдың 25 наурызына дейін Walt Disney Presents антология сериясының бөлігі ретінде тұрақты емес аралықтарда көрсетілді. Дисней атақты қоршауды мүмкіндігінше шынайы түрде суретке түсіруге ерекше көңіл бөлді, белгілі деректерді ескере отырып. Нью-Мексиканың авторы Рудольфо Аная (1937-2020) Эльфегоның немересі Сони Баканың Альбукерки, Нью-Мексикодан келген төрт құпия романын жазды, ол Эльфегоның револверін алып жүреді; қазіргі заманғы әңгімелер сиқыршылық пен сиқырды қамтиды.