Кіріспе

Генри Джеймстің романы, 1994 жылғы босниялық фильм.

"Аңғал дәуір" – Генри Джеймстің романы, алғаш рет 1898–1899 жылдары «Харперс Уикли» журналында бөлім-бөлім жарияланып, содан кейін 1899 жылы кітап түрінде жарық көрді. Бастапқыда жас қыздың есейюіне байланысты отбасының әлеуметтік ортасындағы қиындықтарды баяндайтын қысқа, жеңіл туынды ретінде жоспарланған бұл роман, ағылшын фин-де-сиекл өміріндегі құлдырау мен сыбайлас жемқорлықты кеңінен қарастыратын туындыға айналды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Эдвард Брукэнэм мырза мен айым әдепсіз, сыбайлас жемқорлыққа толы әлеуметтік топты қабылдайды. Олардың бағасы жоқ Харольд пен мейірімді, бірақ білімді Нанданың (18 жаста) ата-анасы. Мистер Лонгдон олардың бір әлеуметтік жиынына қатысып, Нанданың қашан-да бір уақытта сүйген, бірақ басқаға үйленген әжесіне қаншалықты ұқсайтынына таңғалады. Аз ақшасы бар жас мемлекеттік қызметкер Вандербанк миссис Брукэнхемге ("Миссис Брук" деп лақаптайды) және Нандаға ғашық болады. Миссис Брук "Ванмен" қарым-қатынас құруға тырысады, бірақ ол Нандаға көбірек қызығушылық танытады. Мистер Лонгдон Вандербанк Нандаға үйленсе, оған қалың мал береді деп уәде береді. Бірақ миссис Брук қызын Митчиге, оның әлеуметтік айналымындағы өте бай, бірақ ақылсыз мүшесіне үйлендіруге тырысады. Алайда Нанда Митчиге миссис Бруктың достарының (Герцогиняның) бірінің қорғалған қарындас баласы Аггиге үйленуге кеңес береді. Митчи кеңеске құлақ қойып, Агги шектен шығып, оны алдағанда әлсіздік танытады. Ван Нандаға ұсыныс жасаудан үнемі тартынады. Соңында ол оған және Митчиге анасына мейірімді болуын өтінеді, содан кейін Мистер Лонгдонның елді мекенінде өмір сүруге дайындалады.

Негізгі тақырыптар

Джеймс бұл романды бастапқыда Гиптің әлеуметтік құлдырау туралы сырттай ғана қызықты, бірақ әсерлі романдарының біріне ұқсатуды жоспарлаған. Бірақ материал оны тартып, ол Нанданың анасының айналасындағы көбінесе жағымсыз әлеуметтік топтан ақыры бас тартуы туралы ұзақ кітап жазды. Миссис Бруктың үйіне соғып келетін көптеген адамдар әрине әулие емес, ал екіжүзділік пен алдау олардың ең жақсы көретін әрекеттері сияқты көрінеді. Мистер Лонгдон – бұрынғы, идеалды дәуірдің жақсы әдеп-ғұрып пен моральдық қағидаларын бейнелейді. Ол Нанданың қауіпсіз үйленгенін және анасының жемқорлық әсерінен алыс болғанын қалайды. Роман Нанданың оның ел үйінде тұруға дайындалып жатқанда аяқталады, бірақ оның болашағы қалай болатынына ешқандай кепілдік жоқ. Роман көбінесе диалог түрінде жазылғандықтан, кейіпкерлердің шынайы ниеттерін анықтау оқырман үшін кейде қиынға соғады. Бірақ Джеймс кітабымен айналасындағы қоғамның жауапкершіліктен гөрі ұлырақ болатын және әдепсіздікке ұшырағандығына шабуыл жасағаны сөзсіз. Джеймс бұл қараңғы хабарламаны Миссис Бруктың әлеуметтік айналасындағы кемшіліктерді сатиралық түрде бейнелей отырып, әдемілеуге тырысты. Ол әсіресе, адал болмаса да, тапқыр Миссис Брукты бейнелеуімен мақтан тұтады. Көптеген сыншылар бұл романды Джеймстің бұрынғы "Мейзи не білді" романымен тақырып және оқиға орны бойынша салыстырып, Нанданы Мейзидің сәл ересектеген нұсқасы деп қарастырады.

Санаткерлік бағалау

Сыншылар «Аңғал дәуір» романының құндылығы туралы қатаң түрде келіспейді. Ф.Р. Лейвис оны жоғары бағалап, «Джеймстің маңызды жетістіктерінің бірі» деп атады. Ал Эдмунд Уилсон Нанданы қоршаған, түсініксіз жемқорлық схемаларымен айналысатын «дүркіреп сөйлейтін топқа» төзе алмайды. Жақындағы зерттеушілер де ұқсас пікір айтысты. Эдвард Вагенкнехт сияқты көптеген сыншылар, романның көбінесе диалог түрінде берілуінде артық көңіл бөлінгенін, бұл көріністерді тым ұзақ және күрделі ететінін атап өтті. Джеймс бұл сынды Нью-Йорк басылымының кіріспесінде күшпен жоққа шығарды.